Συνέντευξη στην εφημερίδα ΚΥΚΛΑΔΙΚΗ

Η εποχή «πουλάμε και χτίζουμε»

οδήγησε σε…. τοίχο

Ο Γιάννης Σπιλάνης – γενικός γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής μιλάει για τα νέα δεδομένα στον τουρισμό, την ανάγκη αλλαγή πλεύσης, φέρει ως παράδειγμα τη γενέτειρά του Σέριφο και μας φέρνει ως πρόταση το «Μουσείο του νησιού» που βρίσκεται στην ισπανική Μαδέρα

Λειτουργεί, σκέφτεται και κινείται περισσότερο ως καθηγητής Πανεπιστημίου (σ.σ. από το 2001 είναι Μόνιμος Επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου) και λιγότερο ως πολιτικός (από τον περασμένο Ιούλιο κατέχει τη θέση του Γενικού Γραμματέα Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής). Τα «θέλω» του όσον αφορά το αντικείμενο εργασίας και έρευνας δεν έχουν καμία σχέση με το πολιτικό κόστος, αλλά με την ανάδειξη των τουριστικών περιοχών ακόμη και εις βάρος της κομματικής πελατείας. Αρέσκεται να λέει συχνά «είναι προτιμότερο να κόψεις ένα χιλιόμετρο δρόμου παρά να μην σκεφτείς μία εναλλακτική μορφή δράσης προώθησης ενός τοπικού προϊόντος». Κυκλαδίτης μεγαλωμένος στη Σέριφο, λατρεύει τα νησιά του Αιγαίου, όλη του η Ακαδημαϊκή καριέρα στηρίζεται στο σχεδιασμό και την ανάπτυξη των νησιωτικών συγκροτημάτων και είναι ο άνθρωπος πίσω από την πρόσφατη ανακοίνωση εκ μέρους του Υπουργού Αιγαίου κ. Μουσουρούλη για την ανάγκη ανασυγκρότησης της νησιωτικής πολιτικής…

Πρώτη φορά

Ο λόγος για τον Γιάννη Σπιλάνη – τον γενικό γραμματέα Αιγαίου και Νησιωτικής πολιτικής που βρέθηκε στη Νάξο το περασμένο Σαββατοκύριακο με την ευκαιρία των 25^ων Αιγαιοπελαγίτικων Αγώνων. Όπως μας εκμυστηρεύτηκε ο ίδιος ήταν η πρώτη φορά που έμεινε και δεύτερο βράδυ στο «νησί της Αριάδνης» ενώ το πρόγραμμά του ήταν γεμάτο επισκέψεις και συζητήσεις με τους αρμόδιους φορείς του νησιού. Ενδεχομένως οι μοναδικές στιγμές που ήταν ήρεμος να ήταν αυτές στο ΔΑΚ Νάξου όπου ως θεατής απολάμβανε τους αγώνες. Τον βρήκαμε την Κυριακή το πρωί στο ξενοδοχείο «Naxos Palace» και στο ενδιάμεσο της περιήγησής του στη Κεντρική και Νοτιοανατολική Νάξο με ξεναγό τον Γιώργο Γκούφα (πρόεδρο του Περιφερειακού Συμβουλίου Νοτίου Αιγαίου) και της συνάντησής του με τον Δήμαρχο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων κ. Μανώλη Μαργαρίτη. Με τη… συνοδεία καφέ, ο κ. Σπιλάνης μας έδωσε το στίγμα των σκέψεων του σχετικά με το νέο μοντέλο τουρισμού και ανάπτυξης που πρέπει να ακολουθήσουν τα νησιά του Αιγαίου αφήνοντας επιτέλους πίσω τους την πολιτική της δεκαετίας του 70 και 80 που ήταν βασισμένη σε δύο ρήματα «πουλάω» και «χτίζω»… Μίας πολιτικής με βραχυπρόθεσμα μόνο οφέλη που ουσιαστικά μετέτρεψε τους παραγωγούς σε εισοδηματίες οι οποίοι κατέστρεψαν με ευθύνη της πολιτείας ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας όσον αφορά την νοοτροπία και τον τρόπο σκέψης τους….

Ξεναγός

«Η αλήθεια είναι ότι δεν έρχομαι για πρώτη φορά στη Νάξο. Είχα έρθει πριν από μερικά χρόνια για μία ομιλία στο Φιλώτι σε ένα συνέδριο που είχαν διοργανώσει κτηνοτρόφοι του νησιού, αλλά ποτέ δεν είχα μείνει έως σήμερα δεύτερο βράδυ στο νησί. Μου αρέσει να περπατάω σε όποιο νησί ή περιοχή επισκέπτομαι ώστε να νιώθω το κλίμα που υπάρχει κι έτσι είδα επιτέλους και το κάστρο της πόλης που πάντα ήθελα να γνωρίσω. Χάρη στον κ. Γκούφα είχα και μία περιήγηση στη κεντρική Νάξο (σ.σ. μας δείχνει το βιβλίο που προφανώς του έδωσε ο κ. Γκούφας, που αναφέρεται στις βυζαντινές εκκλησίες της περιοχής Τραγαίας, τον Μυστρά της Νάξου) και μπορώ να πω ότι έχω μείνει έκπληκτος συνάμα προβληματισμένος από τον πλούτο του νησιού. Και δεν μπορώ να αντιληφθώ γιατί χαραμίσαμε όλο αυτό το πλούτο για να φτιάξουμε …τσιμέντα. Εδώ και 20 χρόνια (από το 1992) μαζί με τον καθηγητή κ. Σοφούλη (σ.σ. συνταξιούχος σήμερα) φτιάξαμε στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου μία ερευνητική ομάδα που ασχολείται με την τουριστική ανάπτυξη των νησιών, τις δομές, τη διαχείριση και τη σχέση με το περιβάλλον. Άλλωστε το ενδιαφέρον για τον τουρισμό είναι προσωπικό με δεδομένο ότι το διδακτορικό μου (βλ 1986 στο Πανεπιστήμιο της Γκρενόμπλ στη Γαλλία) έχει τίτλο «Τουρισμός και Περιφερειακή Ανάπτυξη: η περίπτωση της Ελλάδας». Βλέποντας λοιπόν τη Νάξο με ένα διαφορετικό μάτι κι έναν καταπληκτικό ξεναγό αμέσως μου έρχεται στο μυαλό όλη αυτή η αλόγιστη σπατάλη του φυσικού πλούτου όλα αυτά τα χρόνια καθώς βασίστηκε στην γραμμή ανάπτυξης «πουλάω και χτίζω»…

Κακοποίηση

Και για όσους έχουν απορία ο κ. Σπιλάνης εξηγεί λέγοντας «στις αρχές της δεκαετίας του 70 μπήκε σε εφαρμογή «φτιάχνουμε σε κάθε πόλη ή νησί μία μικρή Αθήνα», έτσι λοιπόν υπήρξε ένας μικρός οικοδομικός οργασμός που είχε  βραχυπρόθεσμα οφέλη καθώς έδωσε δουλειά σε αρκετούς ανθρώπους της περιφέρειας. Και σήμερα βλέπουμε αυτές τις μικρές… Αθήνες σε όλα τα νησιά. Οι ξένοι έρχονται και ανακαλύπτουν τις όποιες ομορφιές υπάρχουν ακόμη στα νησιά, αλλά η κακοποίηση του περιβάλλοντος όσο περνάει ο χρόνος γίνεται όλο και πιο έντονη. Δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί. Και νομίζω ότι ήρθε η ώρα να προχωρήσουμε σε μία μετάλλαξη του Αιγαίου σε όλους τους τομείς. Δεν είναι δυνατόν να συνεχίσουμε αυτή τη πολιτική. Τότε, υπήρχε η δικαιολογία της έλλειψης γνώσης και τεχνογνωσίας. Τώρα, όμως γνωρίζουμε και οφείλουμε να εκμεταλλευτούμε τον φυσικό πλούτο που έχει το καθένα νησί και βέβαια οφείλουμε να τα κοιτάξουμε με την μοναδικότητά τους και όχι να τα θεωρήσουμε ως έναν ενιαίο χώρο. Οι ευθύνες που έχει η πολιτεία σ’ αυτό το «πουλάω και χτίζω» είναι βαρύτατες, όμως ήταν η εύκολη λύση για αυτήν. Είχε ήσυχο το κεφάλι της και κέρδιζε μέσα από τους φόρους. Δεν προχώρησε σε καμία παρέμβαση, ώστε να μπουν κανόνες και βέβαια από τη πλευρά τους και οι πολίτες αποδέχτηκαν αυτό το μοντέλο, καθώς τους έδωσε γρήγορα τη δυνατότητα να κερδίσουν άκοπα χρήματα».

Τοίχος

Και έτσι φτάσαμε στο μοντέλο του …εισοδηματία κάτοικου των νησιών. «Είναι φανερό πλέον ότι αυτή η πολιτική έχει χτυπήσει τοίχο. Είναι σε αδιέξοδο και πρέπει οι αλλαγές όχι μόνο σε πολιτικό, αλλά και κοινωνικό επίπεδο να γίνουν άμεσα. Μέσα από το διδακτορικό μου, το 1985, είχα παρατηρήσει την διαφορετικότητα των νομών του Αιγαίου (εκτός της Κρήτης) με τα Δωδεκάνησα να ανακάμπτουν πιο γρήγορα και να ακολουθούν Κυκλάδες, Σάμος ενώ Χίος και Λέσβος ήταν πολύ πιο πίσω. Όπως άλλωστε και στο 4^ο κεφάλαιο που μιλάει για το περιβάλλον σε σχέση με την ανάπτυξη του τουρισμού. Είναι δεδομένο ότι πρέπει να προχωρήσουμε σε μία αλλαγή που θα έχει ως προτεραιότητα τη παραγωγή κι όχι τα χρήματα μέσα από την λογική της δεκαετίας του 70 ή του 80. Ο τουρισμός ακόμη και μέσα στην οικονομική κρίση αντιστέκεται αλλά πρέπει να αποσυνδεθεί από την λογική του «πουλάω και κτίζω» και να περάσει σε άλλες κατευθύνσεις που θα έχουν επαφή με τους πρωτογενείς τομείς ανάπτυξης και παραγωγής. Το μοντέλο του εισοδηματία που πουλούσε τα ακίνητα ή τη γη για να ζήσει έχει περάσει ανεπιστρεπτί πλέον. Άλλωστε τι έχουμε να επιδείξουμε ε; Βαριά βιομηχανία δεν κάναμε ποτέ. Ο τουρισμός είναι το όπλο μας. Όπως άλλωστε και ο φυσικό μας πλούτος. Οπότε πρέπει να τον αξιοποιήσουμε μέσα από την ποιοτική αναβάθμιση. Ακόμη και των οικοδομών εάν είναι δυνατόν. Δεν γίνεται να ζούμε σε μία χώρα όπου είναι γεμάτη ενέργεια (ήλιος, αέρας) και να έχουμε τα πλέον ρυπογόνα κτήρια στην Ευρώπη»…

Ιδιαιτερότητες

Και βέβαια αυτή η αξιοποίηση περνάει μέσα από τη …γνώση. «τις προηγούμενες δεκαετίες είχαμε ως δικαιολογία την έλλειψη γνώσης αλλά και εκπαιδευμένου δυναμικού. Σήμερα αυτό δεν ισχύει. Σε όλη την Ευρώπη και δη σε περιοχές όπως η Γαλλία και η Ιταλία υπάρχει μία απίστευτη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που σου παρέχει ο φυσικός πλούτος. Η Ισπανία ως μοντέλο είναι ακόμη στη δική μας λογική, της οικοδομής. Πρέπει να αναδείξουμε περισσότερο την ποιότητα που έχει κάθε νησί. Δεν μπορεί να έχεις την Νάξο και να λες για παραλίες μόνο όταν υπάρχει πλούσια λαογραφία με μοναδική ήδη και έθιμα, υπάρχει συνέχεια ιστορίας μέσα από κάστρα και εκκλησίες, υπάρχει γαστρονομία. Όλα αυτά πρέπει να προταχθούν πλέον και να σταματήσουμε να μιλάμε με όρους και λογικές της δεκαετίας του 70. Και βέβαια όπως είπα και προηγουμένως έχουμε πλέον μία στρατιά από αρχιτέκτονες, μηχανικούς, ιστορικούς, αρχαιολόγους που μπορούν να βοηθήσουν στην ανάδειξη των πλεονεκτημάτων αυτών. Όμως δεν το κάνουμε ακόμη και σήμερα. Συνεχίζουμε να ρίχνουμε λεφτά σε υποδομές που δεν προσφέρουν ουσιαστικά τίποτα. Φτάσαμε στο σημείο να χτίζουμε στην άμμο, να κακοποιούμε τη φύση και το περιβάλλον στο όνομα μίας ανάπτυξης που απλά βρίσκει τοίχο, γιατί και οι ξένοι σε λίγο θα μας γυρίσουν την πλάτη βλέποντας σε όλα τα νησιά το ίδιο μοτίβο. Ναι υπάρχει το μοντέλο της Ρόδου, της Μυκόνου ή της Σαντορίνης, όμως αυτά τα νησιά έχουν ιδιαιτερότητες που ακόμη και μέσα από το μοντέλο «πουλάω και χτίζω» θα συνεχίσουν να έχουν επισκέπτες. Το κράτος εδώ φέρει την βασική του ευθύνη. Αρνήθηκε να βάλει φραγμούς στην λάθος κατεύθυνση. Όμως, το άφησε γιατί είπαμε ήταν η εύκολη λύση δημιουργώντας πολίτες που δεν είχαν διεκδικήσεις»

Ποιότητα

Και έτσι φτάσαμε στο σημείο να επενδύουν ξένοι κι εμείς να κοιτάζουμε «βλέπετε τι συμβαίνει στη Λέσβο. Ήρθαν να επενδύσουν ξένοι στην ενέργεια με την τοποθέτηση ανεμογεννητριών στο νησί. Έφεραν αυτοί την δική τους τεχνογνωσία κι εμείς βάλαμε μόνο το χώρο. Θα έχουν τα οφέλη μόνο αυτοί κι εμείς θα υποστούμε τις συνέπειες. Είναι αυτή ανάπτυξη; Οφείλουμε στα παιδιά μας να προχωρήσουμε σε μία διαφορετική προσέγγιση. Οι ξένοι σήμερα έχουν κάνει μία απίστευτη στροφή στις μικρές και ειδικές καλλιέργειες. Και μάλιστα έχουν φτάσει συγκεκριμένα προϊόντα να είναι περιζήτητα. Από τη στιγμή που δεν μπορούμε να προσφέρουμε ποσότητα σε μαζική παραγωγή γιατί να μην επενδύσουμε στην ασφάλεια και την ποιότητα των προϊόντων μας. Έχουμε καταπληκτικά τυριά στα νησιά του Αιγαίου. Η Νάξος έχει καταπληκτική γραβιέρα και αρσενικό. Τυριά με απίστευτη γεύση. Γιατί να μην επενδύσουμε λοιπόν εδώ; Στη Σέριφο υπάρχει μία γυναίκα που έφτιαξε τυρί. Στη περιοχή της Λάκκας. Σήμερα αυτό το τυρί κοστολογείται στα 18 ευρώ το κιλό (!!!) και είναι ανάρπαστο. Κάνεις αίτηση για να το αγοράσεις. Και δεν της κόστισε τίποτα. Απλά προχώρησε σε κάτι διαφορετικό. Επένδυσε στην ποιότητα του προϊόντος της. Έχουμε λοιπόν πιο ήπιες μορφές δράσης με μικρότερο κόστος και μεγαλύτερη ανταπόκριση. Αυτές τις ημέρες στη Σέριφο θέλουν να φτιάξουν μία μαρίνα για 50 σκάφη που το κόστος της θα ξεπεράσει τα 3,5 εκατομμύρια ευρώ. Εάν αυτά τα χρήματα τα δίναμε για την ανάδειξη του νησιού και σε ήπιες μορφές δράσεων με στόχο την αξιοποίηση του φυσικού πλούτου του νησιού νομίζεται ότι θα είχαμε λιγότερα οφέλη;»

Μουσείο

Η ανάδειξη των πλεονεκτημάτων που έχει ένα νησί (μαζί με τις ιδιαιτερότητές του) προσφέρει συν τοις άλλοις την ευκαιρία για δουλειά σε όλους… «Αφήνουμε τη Σέριφο και πάμε στην Μαδέρα, στην Ισπανία. Όπως σας είπα μου αρέσει να περπατάω σε όλους τους τόπους που επισκέπτομαι. Όταν βρέθηκα στη Μαδέρα μου έκανε εντύπωση το πόσο άψογη πόλη ήταν. Με εντυπωσίασε το γεγονός ότι είχαν εγκαταστήσει γλάστρες και ποτιστικό σύστημα στους φανούς σε όλη τη πόλη γιατί ήταν στενά τα σοκάκια και ήθελαν να εξοικονομήσουν χώρο. Όμως αυτό που ήταν η πραγματική έκπληξη, ήταν το «Μουσείο του νησιού» Σε ένα κτήριο που δεν ήταν κι ότι καλύτερο μπορούσες να δεις μέσα από τέσσερις ορόφους όλη την εξέλιξη της πόλης που δεν έχει μεγαλύτερη ιστορία από 700 χρόνια. Στο ισόγειο υπήρχε μία μακέτα με τον τρόπο που γεννήθηκε το νησί, στον τελευταίο όροφο μπορούσες να δεις την χλωρίδα του νησιού μέσα από καλαίσθητες ζαρντινιέρες και στους δύο ορόφους κάθε πληροφορία που σχετίζονταν με το νησί. Ήταν μία εύπεμπτη παρουσίαση του νησιού στον μέσο τουρίστα, που του … άνοιγε την όρεξη για να ταξιδέψει στο νησί και να το γνωρίσει. Του έλεγε «πήγαινε να δεις». Το κόστος κατασκευής αυτού του Μουσείου ήταν ελάχιστο. Αξιοποιήθηκαν εργαζόμενοι και ειδικοί επιστήμονες του νησιού και δημιουργήθηκαν θέσεις εργασίας».

Βούληση

Και στον επίλογο ο κ. Σπιλάνης τονίζει «Το λέω συνέχεια. Επένδυσε σε νέες μορφές δράσεων παρά να φτιάχνεις δρόμους που είναι μόνο για συγκεκριμένη χρήση, την επανεκλογή. Κάποια στιγμή πρέπει να υπάρξει η πολιτική βούληση που θα προχωρήσει σε αλλαγές και σε έναν ανασχεδιασμό που θα οδηγήσει τα νησιά του Αιγαίου σε άλλες κατευθύνσεις και κυρίως στο μέλλον.  Οι καινοτομίες είναι αυτές που προσφέρουν λύσεις. Να σταματήσουμε να χύνουμε κροκοδείλια δάκρυα και να σκεφτούμε τα παιδιά μας. Οι αλλαγές θα πρέπει να είναι άμεσες και με μεθοδικότητα προς το μέλλον με σεβασμό στο περιβάλλον. Εάν δεν υπάρχει αυτός ο συνδυασμός μεθοδικότητας, σεβασμού και καινοτομίας με την πολιτική βούληση ως ομπρέλα θα είμαστε μόνιμα καταδικασμένοι να πηγαίνουμε προς τα …πίσω»

ΝΗΣΙΩΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ  ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ 2014-20

Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νησιών αποτελούν μόνιμα φυσικά εμπόδια για την επίτευξη ελκυστικότητας και ανταγωνιστικότητας με βάση τα συνήθη κριτήρια που διέπουν το επικρατούν μοντέλο ανάπτυξης (προσπελασιμότητα, οικονομίες κλίμακας και οικονομίες συγκέντρωσης). Έχουν υψηλό κόστος δημιουργίας υποδομών και υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος, υψηλό κόστος παραγωγής για τις επιχειρήσεις, υψηλό κόστος διαβίωσης και μειωμένες ευκαιρίες για τους κατοίκους σε σύγκριση με ό,τι συμβαίνει στην ηπειρωτική χώρα.

Τα παραπάνω, αλλά και το μοντέλο ανάπτυξης που έχει ακολουθηθεί, έχουν οδηγήσει τις νησιωτικές οικονομίες να υστερούν σε κατά κεφαλή παραγωγή, ενώ η δομή τους είναι ιδιαίτερα εύθραυστη (μονοκαλλιέργεια τουρισμού παραλίας σε συνδυασμό με δόμηση-παραθερισμό, περιθωριοποιημένος αγροτικός τομέας, απουσία καινοτομιών). Τα ποσοτικά και τα ποιοτικά δημογραφικά χαρακτηριστικά είναι στις περισσότερες περιπτώσεις αρκετά δυσμενή (γήρανση πληθυσμού, χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης και διά βίου κατάρτισης, υψηλή πρόωρη εγκατάλειψη σχολείου), ενώ οι περιβαλλοντικές πιέσεις αυξάνονται με προβλήματα στη ποιότητα του πόσιμου νερού, στην υποβάθμιση του εδάφους (ρύπανση και ερημοποίηση), στη μείωση της βιοποικιλότητας, στην υποβάθμιση του τοπίου και του δομημένου περιβάλλοντος κλπ. Επίσης, η ασυνέχεια του νησιωτικού χώρου έχει ως συνέπεια η κοινωνικοοικονομική λειτουργία κάθε νησιού προσλαμβάνει τα χαρακτηριστικά μιας “κλειστής οικονομίας”. Παράλληλα, ο νησιωτικός χώρος χαρακτηρίζεται από έντονη περιφερειακότητα. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την ύπαρξη έντονων αναπτυξιακών διαφοροποιήσεων ως προς την ηπειρωτική χώρα, μεταξύ μεγάλων και μικρών νησιών που ανήκουν σε ένα διοικητικό νησιωτικό σύμπλεγμα, αλλά και εντός των νησιών, στις εσωτερικές τους ζώνες, λόγω της προβληματικής προσπελασιμότητάς τους.

Ας υπογραμμιστεί εδώ ότι στο νησιωτικό χώρο οι ενδοπεριφερειακές ανισότητες έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία απ’ ότι στην ηπειρωτική χώρα, διότι η φυσική απομόνωση που δημιουργεί η θάλασσα, δεν επιτρέπει σχεδόν κανενός είδους “όσμωση” μεταξύ νησιών, όπως γίνεται μεταξύ των πόλεων και της ενδοχώρας τους. Παράλληλα, η φέρουσα ικανότητα του κάθε νησιού δεν μπορεί να συνδυαστεί με εκείνη των γειτονικών, έτσι ώστε να «παρακαμφθούν» προβλήματα στενότητας πόρων, ανθρώπινων και φυσικών.

Επομένως, το νησί πρέπει να αποτελεί τη βασική μονάδα ανάλυσης και σχεδιασμού γεγονός που πρέπει να αποτυπωθεί και στο διοικητικό σύστημα, διαφοροποιώντας το από εκείνο της ηπειρωτικής χώρας

Το Υπουργείο Ναυτιλίας και Αιγαίου, αξιοποιώντας τις σχετικές προβλέψεις τόσο στην Εθνική όσο και την κοινοτική νομοθεσία προωθεί μία ευρωπαϊκή και εθνική νησιωτική πολιτική, με στόχο «το ποιοτικό, το πράσινο και το νησί των ίσων ευκαιριών» σε μια προσπάθεια τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νησιών να μην λειτουργούν ως μειονεκτήματα αλλά να αξιοποιηθούν ως πλεονεκτήματα.

A) Η προτεραιότητα «Ποιοτικά Νησιά» συνδέεται με την πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι πολύ μικρές επιχειρήσεις των νησιών να παραμένουν ανταγωνιστικές στην εθνική, ευρωπαϊκή και παγκόσμια αγορά. Δεδομένου ότι οι στρατηγικές για μαζική χαμηλού κόστους παραγωγή δεν είναι εφικτή στα νησιά εξ αιτίας των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της νησιωτικότητας (μικρό μέγεθος, μικρή αγορά, περιορισμένοι φυσικοί και ανθρώπινοι πόροι, χαμηλή προσπελασιμότητα, ιδιαίτερο αλλά εύθραυστο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον) μόνο επώνυμα αγαθά και υπηρεσίες βασισμένα σε τοπικούς πόρους και τεχνογνωσία μπορούν να είναι ανταγωνιστικά σε ειδικές αγορές. Νέα γνώση, καινοτομία, εφαρμογή των σύγχρονων τεχνολογιών των επικοινωνιών (ΤΠΕ) που μειώνουν την απομόνωση και εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό είναι αναγκαίες προϋποθέσεις για την επιτυχία μιας τέτοιας στρατηγικής και επομένως θα πρέπει να υπάρξει συνδυασμός δράσεων ώστε να εξασφαλιστούν οι περισσότερες δυνατές προϋποθέσεις επιτυχίας.

Αναφέρουμε ενδεικτικές δράσεις που εμπίπτουν στη προτεραιότητα αυτή:

Ø    έμφαση σε προϊόντα και υπηρεσίες ποιότητας για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των τοπικών οικονομιών.

Ø    Αξιοποίηση τοπικών πόρων για τη παραγωγή ασφαλών τροφίμων και ποτών. Υποστήριξη τοπικών επιχειρήσεων για τη παραγωγή και τη διακίνηση τους

Ø    Αξιοποίηση τοπικών ιδιαιτεροτήτων, φυσικών και πολιτιστικών, για διαφοροποίηση τουριστικού προϊόντος και ανάπτυξη δραστηριοτήτων που συνδέονται με τουρισμό ειδικού ενδιαφέροντος πχ. Aegean cuisine και μεσογειακή διατροφή, περιπατητικός, φυσιολατρικός, πολιτιστικός τουρισμός.

Ø    Βελτίωση των παρεχόμενων τουριστικών υπηρεσιών από τουριστικές επιχειρήσεις και ενδυνάμωση των τοπικών χαρακτηριστικών. Σήμα Τοπικής Ποιότητας και Υπευθυνότητας (Aegean Quality – Islands’ Quality) με άξονα την ικανοποίηση του τουρίστα, την ικανοποίηση των εργαζομένων, την στήριξη της τοπικής οικονομίας, τη προστασία του τοπικού περιβάλλοντος και πολιτισμού αλλά και την ικανοποίηση των επιχειρηματιών

Ø    Βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών από την αυτοδιοίκηση. Σήμα ποιότητας σε επίπεδο Νησιών ή/και Τοπικών και Δημοτικών Κοινοτήτων (ανάλογα με το επίπεδο εφαρμογής) με βάση την καλύτερη εξυπηρέτηση και πληροφόρηση των τουριστών 

Ø    Δικτύωση τοπικών επιχειρήσεων για επίτευξη οικονομιών κλίμακας (τουριστικών και μη)

Ø    Υποστήριξη της πολιτιστικής δημιουργίας

Ø    Διατήρηση και ανάδειξη του δομημένου περιβάλλοντος και της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς

Ø    Προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση πολιτιστικού περιβάλλοντος και στοιχείων του τοπικού άϋλου πολιτισμού

Η σύνθεση των παραπάνω προτάσεων σε τομείς δράσης μπορεί να συνοψιστεί:

- ανάπτυξη τοπικών προϊόντων ποιότητας βασισμένων στη τοπική παράδοση

- ανάπτυξη νέων τουριστικών προϊόντων βασισμένων στα περιβαλλοντικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά των νησιών και βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών (προστασία & ανάδειξη υλικής και άϋλης πολιτιστικής κληρονομιάς μέσα από ενίσχυση της τοπικής πολιτιστικής ταυτότητας, προστασία & ανάδειξη χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων-πόρων).

- αξιοποίηση νησιωτικών ΑΕΙ/ΤΕΙ για οριζόντια εισαγωγή καινοτομιών αντιμετώπισης των προβλημάτων των νησιών σε πολλούς τομείς και ειδικά όσων σχετίζονται με την νησιωτικότητα, και ειδικά ανάπτυξη εξ αποστάσεων δράσεων εκπαίδευσης, κατάρτισης και δια βίου εκπαίδευσης, καινοτομίας (Ανάπτυξη Νησιωτικού πόλου καινοτομίας) σε συνεργασία με Αυτοδιοίκηση, Επιμελητήρια, Φορείς.

Β) Η προτεραιότητα «Πράσινα Νησιά» συνδέεται με την ύπαρξη περιορισμένων φυσικών πόρων στα νησιά. Η στρατηγική αυτή βασίζεται στη μείωση της χρήσης κρίσιμων, σε ανεπάρκεια και «ακριβών» πόρων όπως το νερό, η ενέργεια, το έδαφος με παράλληλη ανακύκλωση κάθε είδους αποβλήτων που παράγονται από τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά. Η αύξηση των αιτημάτων από τα νησιά για φράγματα, μονάδες αφαλάτωσης νερού και επέκταση των μονάδων παραγωγής ενέργειας είναι ενδεικτικό στοιχείο. Το «πρασίνισμα» της οικονομίας είναι επίσης τμήμα της στρατηγικής ποιότητας που αναφέρθηκε προηγούμενα, αλλά αναφέρεται και χωριστά εξ αιτίας της ιδιαίτερης σημασίας της για τα νησιά.

Αναφέρουμε ενδεικτικές δράσεις που εμπίπτουν στη προτεραιότητα αυτή:

Ø       Εφαρμογή περιβαλλοντικών συστημάτων εξοικονόμησης πόρων στις επιχειρήσεις

Ø       Εξοικονόμηση ενέργειας σε κατοικίας και δημόσια κτίρια (πχ. πρόγραμμα εξοικονομώ) – Εφαρμογή πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης κατά προτεραιότητα στα νησιά

Ø       Προώθηση αποκεντρωμένων συστημάτων παραγωγής εναλλακτικών μορφών ενέργειας μικρής κλίμακας που να καλύπτουν τις τοπικές ανάγκες (και όχι μόνο-ενέργεια από ανεμογεννήτριες μπορεί να μεταφερθεί στο ηπειρωτικό δίκτυο σε ορισμένες περιπτώσεις)  και λαμβάνουν υπόψη την κλίμακα και την ευθραυστότητα των νησιωτικών οικοσυστημάτων και τοπίων

Ø       Προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση περιβαλλοντικών πόρων (πχ. περιοχές ειδικού φυσικού κάλους και υψηλής βιοποικιλότητας) και του τοπίου

Ø       Ολοκληρωμένη διαχείριση υδατικών πόρων (πχ. μικρά φράγματα-αναβαθμίδες για την ανάσχεση της ροής και εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα, προστασία υδροφόρου ορίζοντα, επανάχρηση υγρών αποβλήτων για εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα, έργα αφαλάτωσης)

Ø       Υποστήριξη στην εφαρμογή ειδικών προγραμμάτων διαχείρισης στερεών αποβλήτων (ανακύκλωση, ΧΥΤΥ, αδρανή υλικά, αποκατάσταση χωματερών) ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε νησιού.

Ø       Δημιουργία συστήματος παρακολούθησης και προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και σχεδιασμός δράσεων απορρύπανσης σε περίπτωση ατυχήματος

Η σύνθεση των παραπάνω προτάσεων σε τομείς δράσης μπορεί να συνοψιστεί:

- ολοκληρωμένη διαχείριση - ανακύκλωση νερού & αποβλήτων

- αξιοποίηση προστατευόμενων περιοχών

- εξοικονόμηση ενέργειας, επενδύσεις σε ΑΠΕ

- αστικό περιβάλλον: προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση οικιστικού αποθέματος και λοιπού δομημένου περιβάλλοντος

Γ)   Η προτεραιότητα «Νησιά Ισων Ευκαιριών» στοχεύει στην παροχή στους κατοίκους και στους επιχειρηματίες των νησιών ευκαιρίες ισοδύναμου αποτελέσματος με εκείνο που έχουν οι κάτοικοι της ηπειρωτικής Ευρώπης και θεωρείται ως ένας πυλώνας δημοκρατίας. Οι πολίτες των νησιών δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται ως πολίτες 2^ης κατηγορίας. Ειδικότερα στο επίπεδο της Ελλάδας παρατηρείται ότι πολλές πολιτικές που είτε αφορούν την οικονομική ανάπτυξη, είτε αφορούν την κοινωνική πολιτική στην ουσία ακυρώνονται σε επίπεδο νησιών (δηλαδή είτε εφαρμόζονται πλημμελώς είτε δεν εφαρμόζονται καθόλου) γιατί δεν έχει προβλεφθεί από τον νομοθέτη η δυνατότητα άσκησης και αποτελεσματικής εφαρμογής τους στα νησιά και ειδικότερα στα μικρότερα απ’αυτά. Η προτεραιότητα αυτή οφείλει να οδηγήσει σε εκείνες τις διοικητικές ρυθμίσεις όπως μεγαλύτερη μεταφορά αρμοδιοτήτων στα νησιά, δυνατότητα δημιουργίας ευέλικτων και κατάλληλων δομών για να παρέχουν σειρά υπηρεσιών σε πολίτες και επιχειρήσεις σε επίπεδο νησιού που σε άλλες περιοχές παρέχονται είτε από ΔΥ, είτε από Νομικά Πρόσωπα που είτε δεν μπορούν είτε δεν είναι σκόπιμο να συσταθούν σε επίπεδο νησιού και να λειτουργούν με υπό την εποπτεία του Δήμου. Οι υπηρεσίες αυτές πρέπει να παρέχονται χωρίς οι κάτοικοι τους να είναι υποχρεωμένοι να μετακινηθούν έξω από τα όρια του και να είναι ισοδύναμης ποιότητας και χωρίς το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η νησιωτικότητα εξ αιτίας της μικρής αγοράς και των μονοπωλιακών συνθηκών που αυτή συνεπάγεται. Ενδεικτικά αναφέρονται υπηρεσίες υγείας, πολιτισμού, εκπαίδευσης, κατάρτισης και διαρκούς επιμόρφωσης, μεταφορών, επικοινωνιών, κοινωνικής ασφάλισης, κοινωνικής πρόνοιας, ενέργειας, δημόσιες υπηρεσίες, υπηρεσίες υποστήριξης επιχειρηματικότητας, και ανάπτυξης καινοτομίας κλπ και αφορά τις υπηρεσίες που στην ηπειρωτική χώρα παρέχονται σε επίπεδο νομού.

Αναφέρουμε ενδεικτικές δράσεις που εμπίπτουν στη προτεραιότητα αυτή:

Ø       Οργάνωση παροχής των ΥΓΟΣ στους νησιώτες και τους επιχειρηματίες χωρίς τη μετακίνηση τους εκτός νησιού,

Ø       Βελτίωση προσπελασιμότητας των νησιών με βελτίωση των υποδομών, της συχνότητας και της ποιότητας των μεταφορών ανθρώπων και εμπορευμάτων,

Ø       Οργάνωση παροχής ποιοτικών υπηρεσιών πρωτοβάθμιας υγείας και πρόσβασης σε παροχή υπηρεσιών υγείας ανώτερου επιπέδου,

Ø       Παροχή υπηρεσιών κοινωνικής ασφάλισης και πρόνοιας,

Ø       Παροχή κοινωνικών υπηρεσιών ειδικά σε άτομα που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό (ηλικιωμένοι, αλλοδαποί, άνεργοι, ΑΜΕΑ)

Ø       Οργάνωση υπηρεσιών εκπαίδευσης, κατάρτισης, δια βίου επιμόρφωσης ώστε να έχουν πρόσβαση οι νησιώτες και των μικρότερων νησιών,

Ø       Ανάπτυξη ευρυζωνικών υπηρεσιών για την εξ αποστάσεως ικανοποίηση οικονομικών και διοικητικών συναλλαγών (πχ. με διεύρυνση του ρόλου των ΚΕΠ)

Ø       Πρόσβαση σε (εξ αποστάσεως;) υπηρεσίες υποστήριξης της επιχειρηματικότητας (χρηματοδότηση, καινοτομία, υπηρεσίες προώθησης κλπ)

Ø       Παροχή υπηρεσιών δικτύων (ενέργεια, ύδρευση, αποχέτευση κλπ) σε ποιότητα και τιμή αντίστοιχη των ηπειρωτικών περιοχών

Ø       Ανάπτυξη της κοινωνικής επιχειρηματικότητας και του εθελοντισμού

Ø       Κίνητρα προσέλκυσης υπαλλήλων και λειτουργών με αυξημένα προσόντα, ειδική εκπαίδευση ή ειδικό καθεστώς (πολυδύναμοι υπάλληλοι) για κάλυψη των ειδικών αναγκών των νησιών, ειδικά των μικρότερων.

Η σύνθεση των παραπάνω προτάσεων σε τομείς δράσης μπορεί να συνοψιστεί:

- Ηλεκτρονική διακυβέρνηση για πρόσβαση σε υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος. Ο πολυδύναμος υπάλληλος. Διεύρυνση αρμοδιοτήτων ΚΕΠ

- Πρόσβαση στην εκπαίδευση και δια βίου κατάρτιση, στην ενημέρωση, στην ψυχαγωγία, στον πολιτισμό, στις υπηρεσίες με ευέλικτα και εξ αποστάσεως συστήματα

- Υποστήριξη πολύ μικρών επιχειρήσεων και νέας επιχειρηματικότητας σε απομονωμένες περιοχές

-              Δημιουργία δικτύων ΥΔΣ για υποστήριξη μικρών πληθυσμιακών ομάδων και ευαίσθητων οικοσυστημάτων (δίκτυο ενδονησιωτικών και εξωνησιωτικών μεταφορών, ολοκληρωμένη διαχείριση υδατικών πόρων, ολοκληρωμένη παροχή υπηρεσιών υγείας -πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια, τηλεϊατρική-, υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης και πρόνοιας, σύστημα διαχείρισης στερεών αποβλήτων -διαλογή στη πηγή, ΧΥΤΥ, «εξαγωγή» ανακυκλώσιμων, κομποστοποίηση)

-              Η αποκέντρωση στις νησιωτικές περιοχές. Ποιες πρόσθετες δραστηριότητες είναι απαραίτητες για τη λειτουργία των Δήμων – Κυβερνείων στα νησιά; Πως θα οργανωθεί η παραγωγή τους – Συνεργασίες μεταξύ μικρών νησιών (Συμπολιτείες) με ρόλο σε κάθε νησί ανάλογα με την αρμοδιότητα

Οι παραπάνω δράσεις :

1ο) βρίσκονται πολύ κοντά στους θεματικούς στόχους που έχει το νέο πρόγραμμα και εστιάζονται στη καινοτομία, τη χρήση ΤΠΕ, τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ, τη βελτίωση της πειβαλλοντικής απόδοσης, τη προώθηση της απασχόλησης και της δια βίου μάθησης, τη καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού

2^ο) έρχονται να αντιμετωπίσουν χρόνια προβλήματα των νησιών δίνοντας προτεραιότητα  σε ολοκληρωμένες λύσεις για δημιουργία δραστηριοτήτων και απασχόλησης και δεν αποτελούν απλά καταλόγους έργων υποδομής.

Η Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής συνεχίζει να επεξεργάζεται κεντρικές θέσεις για τα νησιά ώστε να ενταχθούν στο νέο Αναπτυξιακό Σχέδιο της χώρας 2014-20 και θεωρεί ότι μια στενή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων θα δώσει καρπούς.

Γ.ΣΠΙΛΑΝΗΣ

ΓΓ. ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΚΤΟΠΛΟΙΑ  ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΓΙΑ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΙΣ ΔΥΟ ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ

Η ακτοπλοΐα ήταν και είναι θέμα μείζονος σημασίας και υψίστης προτεραιότητας για το Υπουργείο Ναυτιλίας και Αιγαίου και εργαλείο για την ανάπτυξη των νησιών που είναι βασικό αντικείμενο της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.

Η ακτοπλοΐα είναι μέρος των Υπηρεσιών Γενικού Οικονομικού Συμφέροντος της χώρας μας και αποτελεί υποχρέωση της ευνομούμενης και δημοκρατικής πολιτείας μας (αλλά και της Ευρωπαϊκής Ενωσης όπως αναφέρεται στη συνθήκη της Λισαβόνας) να εξασφαλίζει να υπάρχουν συγκοινωνιακές γέφυρες μεταξύ των νησιών μας και της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπως εξασφαλίζει ενέργεια, νερό, παιδεία, υγεία. Οι ανάγκες των νησιωτών και των επισκεπτών αποτελούν απόλυτη προτεραιότητα για εμάς. Είναι υποχρέωση μας να παρέχουμε το δικαίωμα πρόσβασης και μετακίνησης στους κατοίκους των συγκεκριμένων περιοχών δώδεκα μήνες το χρόνο. Σε αντίθετη περίπτωση τα νησιά δεν είναι ελκυστικά ούτε για την εγκατάσταση επιχειρήσεων ούτε για την εγκατάσταση ατόμων.

Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική Ναυτιλία – Ακτοπλοΐα υπήρξε και αυτή με τη σειρά της θύμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 που οδήγησε σε παγκόσμια ύφεση και γονάτισε κυριολεκτικά τη χώρα μας. Η εικόνα της ελληνικής ακτοπλοΐας σήμερα είναι αποτέλεσμα όχι μόνο της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, αλλά και της επιθετικής πολιτικής των εφοπλιστών με την αγορά πλοίων που είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του δανεισμού τους. Εκτός αυτού η δραματική αύξηση  στην τιμή των καύσιμων, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει εκτοξευθεί στα ύψη και πλέον αποτελεί μέχρι και το 60% του λειτουργικού κόστους των εταιριών, αλλά και η έλλειψη ρευστότητας  που αντιμετωπίζουν οι εταιρίες εξαιτίας της μείωσης του τζίρου τους. Τέλος η έντονη κρίση του τραπεζικού τομέα οδήγησε κάποιες από αυτές να αντιμετωπίζουν ακόμα και προβλήματα  επιβίωσης.

Είναι απολύτως σαφές ότι η υποβάθμιση της σύνδεσης των νησιών θα ήταν καταστροφική για τους κατοίκους της νησιωτικής Ελλάδας, αποκλείοντάς τους από πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες που δεν παράγονται τοπικά, από μεταφορά προϊόντων, ενώ θα οδηγούσε στη μείωση της τουριστικής δραστηριότητας αποστερώντας τους την όποια ανάπτυξη αλλά και αυτή την επιβίωση. Η παρέμβαση της Γενικής Γραμματείας της οποίας προΐσταμαι στα θέματα ακτοπλοΐας γίνεται κυρίως μέσα από την ενίσχυση και τη διαφοροποίηση της παραγωγικής δραστηριότητας που έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση της διακίνησης ανθρώπων και εμπορευμάτων και την όσο το δυνατό καλύτερη κατανομή της στο χρόνο.

Ο στόχος για δημιουργία κοινωνιών 365 ημερών στα νησιά με ανάπτυξη δραστηριοτήτων καλύτερα κατανεμημένων στο χρόνο (μεταξύ αυτών και την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού για την αξιοποίηση του σημαντικού πολιτιστικού και οικολογικού κεφαλαίου των νησιών) απαιτεί εκτός της καλής ποιότητας υπηρεσιών και έγκαιρη ανακοίνωση δρομολογίων. Δυστυχώς οι ακτοπλοϊκές εταιρείες δεν έχουν αντιληφθεί ότι θα έπρεπε εδώ και χρόνια να δημοσιοποιούν στα κοινό (και ιδιαίτερα στους τουριστικούς πράκτορες και τους ξένους επισκέπτες) τα δρομολόγια τους και ότι αυτό επηρεάζει αρνητικά την επισκεψιμότητα των νησιών, αφού δίνει την εικόνα της ανυπαρξίας δρομολογίων σε όσους προσπαθούν έγκαιρα να προγραμματίσουν. Εδώ η πολιτεία πρέπει να παρέμβει ώστε το σύστημα ενημέρωσης δρομολογίων και κράτησης θέσεων της ακτοπλοϊας να γίνει εφάμιλλο με εκείνο των αεροπορικών εταιρειών ακόμη και για τις τοπικές γραμμές. Μια τέτοια παρέμβαση μόνο οφέλη μπορεί να προσκομίσει.

Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η υψηλή εποχικότητα αποτελεί ένα από τα προβλήματα της ακτοπλοΐας που πρέπει να αντιμετωπίζει την υψηλή κίνηση της καλοκαιρινής περιόδου και τη χαμηλή κίνηση του χειμώνα. Κατά συνέπεια θα πρέπει να βρεθούν ρυθμίσεις που να εξασφαλίζουν ικανοποιητική συχνότητα και ποιότητα στις παρεχόμενες υπηρεσίες, ταυτόχρονα  με τη μείωση του λειτουργικού κόστους των επιχειρήσεων αλλά και την εξασφάλιση των εργαζόμενων. Ισως φανεί υπερβολική η σύγκριση, αλλά τις ίδιες υποχρεώσεις έχει και ένας φούρνος στα νησιά: πρέπει να λειτουργεί όλο το χρόνο και να καλύπτει τις ανάγκες τόσο της υψηλής καλοκαιρινής ζήτησης αλλά και τις ανάγκες των κατοίκων των χειμώνα. Θα πρέπει λοιπόν να  εξεταστούν λύσεις όπως πχ. έκτακτες δρομολογήσεις στην υψηλή καλοκαιρινή περίοδο, χρήση πλοίων μικρότερου λειτουργικού κόστους εκτός τουριστικής περιόδου κλπ που όμως να εξασφαλίζουν τον διπλό στόχο που ανέφερα παραπάνω. Δυστυχώς η μέχρι σήμερα πολιτική έδινε έμφαση στο πλοίο και όχι στο νησί.

Ισως ο σχεδιασμός νέου δικτύου βάσει των πραγματικών αναγκών των νησιών και των νησιωτών αλλά και συνδυασμένες μεταφορές (πχ. αεροπλάνο – πλοίο, ακτινωτά δρομολόγια κλπ) μετά από προσεκτική και ενδελεχή συλλογή και ανάλυση των πραγματικών στοιχείων κίνησης αλλά και του κόστους των επιχειρήσεων ακτοπλοΐας να μπορεί να συμβάλει σ’αυτό. Η παρέμβαση του κράτους μέσα από την επιδότηση ή  με ναυπήγηση πλοίων που θα εξυπηρετούν νησιά χωρίς επαρκή εμπορική κίνηση, ή με την εφαρμογή του μεταφορικού ισοδύναμου απαιτεί καλή πληροφόρηση της Πολιτείας που σήμερα δυστυχώς δεν υπάρχει. Η αξιολόγηση του έργου όλων μας πρέπει να είναι αντικείμενο μιας ανεξάρτητης αρχής για θέματα ακτοπλοΐας που ο Υπουργός κ. Μουσουρούλης έχει αναγγείλει ότι θα συσταθεί σύντομα.

Γιάννης Σπιλάνης

Γενικός Γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής

Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

Συμμετοχή της ΓΓΑΝΠ στο Διεθνές Συνέδριο Thalatta 2012 στη Σαντορίνη

«Βιώσιμη θαλάσσια οικονομία στις νησιωτικές περιοχές»

Πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 22 και την Κυριακή 23 Σεπτεμβρίου στην Σαντορίνη το Διεθνές Συνέδριο Thalatta 2012 υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Ναυτιλίας & Αιγαίου και άλλων σημαντικών φορέων στο οποίο Κεντρικός Ομιλητής ήταν ο Γενικός Γραμματέας Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής κ. Γιάννης Σπιλάνης ο οποίος μετέφερε τον χαιρετισμό του Υπουργού κ. Μουσουρούλη στο Συνέδριο και παρουσίασε την υπό διαμόρφωση Στρατηγική του Υπουργείου για την Νησιωτική Ανάπτυξη. Ειδικότερα έδωσε έμφαση στην αναγκαιότητα για Ολοκληρωμένη Νησιωτική Πολιτική και τον ρόλο της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής στην χάραξη και την παρακολούθηση της εφαρμογής της.

Η νησιωτική πολιτική, πάγιο αίτημα των νησιωτών αλλά και συνταγματική επιταγή, δεν θα είναι απλά μία συρραφή μεμονωμένων παρεμβάσεων που έχουν γίνει κατά το παρελθόν, αλλά μία συνολική αναπτυξιακή πρόταση για τον νησιωτικό χώρο που θα λαμβάνει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, την “νησιωτικότητα” και η οποία θα έχει ως κεντρικό στόχο να καταστίσουν τα νησιά ελκυστικά για την εγκατάσταση ανθρώπων και δραστηριοτήτων αξιοποιώντας τα ιδιαίτερα τους χαρακτηριστικά.

Παράλληλα μέσα από την καθιέρωση διαδικασίας που θα επιβάλει την εξέταση των επιπτώσεων των κλαδικών πολιτικών στα νησιά κατά το σχεδιασμό και πρόβλεψη ειδικών μέτρων πριν την υιοθέτηση τους, θα αντισταθμίζονται οι αρνητικές συνέπειες των οριζόντιων ομοιογενών πολιτικών της κεντρικής διοίκησης και θα προσφέρονται βιώσιμες λύσεις στο αναπτυξιακό πρόβλημα των νησιών.

Στο Συνέδριο, που άλλοι κύριοι ομιλητές ήταν η Επίτροπος Θαλάσσιας Πολιτικής & Αλιείας της ΕΕ κα Δαμανάκη και ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων κ. Τσαυτάρης, επιβεβαιώθηκε ότι η έννοια της ποιότητας πρέπει να χαρακτηρίζει την νησιωτική οικονομία ώστε να γίνει ανταγωνιστική, γεγονός που απαιτεί ριζικές αλλαγές στο σχεδιασμό των βασικών κλάδων της νησιωτικής οικονομίας όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, η παραγωγή τροφίμων και ποτών, η αλιεία. Μαζί όμως με ένα χωροταξικό σχεδιασμό που να λαμβάνει υπόψη την νησιωτική πολιτική και στις δραστηριότητες που την επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα, όπως η ακτοπλοϊα, οι λιμενικές εγκαταστάσεις, η ενέργεια.

Ιδιαίτερα, σύμφωνα τόσο με τους παραπάνω, αλλά και άλλους ομιλητές κι εκπρόσωπους φορέων, όπως τον Ευρωβουλευτή κ. Κρίτωνα Αρσένη, τον Γενικό Γραμματέα του ΣΕΤΕ κ. Γιώργο Βερνίκο, τον Πρόεδρο του ΕΛΚΕΘΕ κ. Κώστα Συνολάκη, τον Πιερ Υβ Κουστώ, κ.α., θα πρέπει μία νησιωτική στρατηγική για να πετύχει το στόχο της βιώσιμης ανάπτυξης να δώσει έμφαση στην έρευνα και στη καινοτομία, στη προστασία του περιβάλλοντος, στη προώθηση της αποδοτικής χρήσης των πόρων, στην κοινωνική ένταξη, στην απόκτηση δεξιοτήτων και στη δια βίου μάθηση καθώς η συγκράτηση στα νησιά του εκπαιδευμένου ανθρώπινου δυναμικού είναι κρίσιμη για την επιβίωση τους.

Εξάλλου η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση με την θέσπιση της Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Πολιτικής, θέμα που χειρίζεται η Επιτρόπος, μία πολιτική η οποία - όπως διαπιστώθηκε στη συνάντηση και τις συζητήσεις της Επιτρόπου με τον Γενικό Γραμματέα - ταυτίζεται σε πολλά σημεία με την σχεδιαζόμενη Ολοκληρωμένη Νησιωτική Πολιτική από την Γενική Γραμματεία Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής.

Η Γενική Γραμματεία μέσα από τη θέσπιση του Εθνικού Συμβούλιου Νησιωτικής Πολιτικής εστιάζει στην άμεση συμμετοχή των τοπικών αρχών και κοινοτήτων στη διαμόρφωση της πολιτικής στα θέματα που αφορούν τα νησιωτική ανάπτυξη, αλλά και στη διευκόλυνση των φορέων στην εφαρμογή εξειδικευμένων προγραμμάτων.

Τέτοια προγράμματα είναι αυτά που συνδέονται με την Κοινωνική Επιχειρηματικότητα, τα οποία μπορούν να δημιουργήσουν νέες μόνιμες θέσεις εργασίας σε τομείς κρίσιμους για την ανάπτυξη των νησιών, όπως η ανάδειξη πολιτιστικών και περιβαλλοντικών πόρων που θα διαφοροποιήσουν το τουριστικό προϊόν, η παραγωγή των ποιοτικών προϊόντων που θα βασίζονται σε τοπικές πρώτες ύλες, αλλά και στη παροχή κοινωνικών υπηρεσιών σε απομονωμένες ευάλωτες κοινωνικές ομάδες με βάση την επιδίωξη του συλλογικού οφέλους και του κοινωνικού συμφέροντος.

Έμφαση δόθηκε επίσης από τους ομιλητές, τόσο κατά τις ομιλίες όσο και στα Στρογγυλά Τραπέζια που οργανώθηκαν με θέμα τον θαλάσσιο τουρισμό, τις καταδύσεις, την αλιεία και τα θαλάσσια καταφύγια, στην αναγκαιότητα για αποτελεσματικό συντονισμό ανάμεσα στους φορείς που συνδιαμορφώνουν τις πολιτικές για τη θάλασσα, και επηρεάζουν άμεσα τις πολιτικές για τα νησιά, μέσα και από την τήρηση των κατευθύνσεων που θα λαμβάνουν από τον Φορέα που σχεδιάζει την νησιωτική πολιτική, ώστε μέσα από τις συνέργειες να έχουμε την επίτευξη του βέλτιστου αποτελέσματος στη νησιωτική οικονομία, αντίστοιχα βέβαια και στην θαλάσσια και παράκτια οικονομία, με ορίζοντα το έτος 2020, σε αναλογία με την Στρατηγική της ΕΕ.

Το έργο της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής θα είναι αφενός να συντονίσει τις παρεμβάσεις και να διευκολύνει την εφαρμογή καινοτόμων πολιτικών και δράσεων στον δύσκολο χώρο του Αιγαίου και των νησιών γενικότερα, κι αφετέρου να προσφέρει την απαραίτητη τεχνογνωσία στους φορείς, εστιάζοντας στους τομείς στους οποίους υπάρχει καθυστέρηση και έλλειψη τεχνογνωσίας, καθώς και στην προσαρμογή των παρεμβάσεων στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του νησιωτικού χώρου.

Η ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΤΟΙΜΑΖΕΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας του Στρατηγικού και του Επιχειρησιακού Σχεδίου της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, ο Γ. Σπιλάνης συναντήθηκε με την Μονάδα Σχεδιασμού των Αναπτυξιακών Προγραμμάτων του Υπουργείου Ανάπτυξης. Στη συνάντηση συζητήθηκε η συμβολή της Γενικής Γραμματείας στην αποτύπωση των ειδικών θεμάτων που άπτονται της νησιωτικότητας ώστε να συμπεριληφθούν της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης, δηλαδή του «νέου ΕΣΠΑ» για τη περίοδο 2014-2020, αλλά και για το περιεχόμενο της πρότασης που θα καταθέσει η ΓΓ με βάση τη διαδικασία που έχει ξεκινήσει και της οποίας η 1^η φάση ολοκληρώνεται στο τέλος Σεπτεμβρίου. Ιδιαίτερα συζητήθηκαν το πνεύμα των νέων κανονισμών που δίνουν έμφαση στην έρευνα και στην καινοτομία, στη προστασία του περιβάλλοντος και στη προώθηση της αποδοτικής χρήσης των πόρων, στην κοινωνική ένταξη, στην απόκτηση δεξιοτήτων και στη δια βίου μάθηση και το πως μια νησιωτική στρατηγική μπορεί να τα ενσωματώσει. Επιβεβαιώθηκε ότι η έννοια της ποιότητας θα πρέπει να χαρακτηρίζει την νησιωτική οικονομία ώστε να γίνει ανταγωνιστική γεγονός που απαιτεί ριζικές αλλαγές στο σχεδιασμό των βασικών κλάδων της νησιωτικής οικονομίας όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, η παραγωγή τροφίμων και ποτών, η αλιεία. Συμφωνήθηκε επίσης να προχωρήσει η υλοποίηση πιλοτικών δράσεων σ’αυτό το πνεύμα κατά τη τρέχουσα περίοδο ώστε να ετοιμαστεί έγκαιρα το έδαφος για την επόμενη προγραμματική περίοδο.

Ο ΓΓ Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής συναντήθηκε επίσης με την ΓΓ Διαχείρισης Κοινοτικών Πόρων του Υπουργείου Εργασίας κα Α. Δαλαπόρτα με την οποία συζητήθηκε η εφαρμογή των προγραμμάτων που συνδέονται με την Κοινωνική Επιχειρηματικότητα, ώστε τη δύσκολη αυτή περίοδο που διανύουμε για την απασχόληση να μπορέσουν να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας σε τομείς κρίσιμους για την ανάπτυξη των νησιών όπως η ανάδειξη πολιτιστικών και περιβαλλοντικών πόρων που θα διαφοροποιήσουν το τουριστικό προϊόν, η παραγωγή ποιοτικών προϊόντων που να βασίζονται σε τοπικές πρώτες ύλες αλλά και στη παροχή κοινωνικών υπηρεσιών σε απομονωμένες ευάλωτες κοινωνικές ομάδες με βάση την επιδίωξη του συλλογικού οφέλους και του κοινωνικού συμφέροντος. Η συγκράτηση στα νησιά του εκπαιδευμένου ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί έναν κρίσιμο για την επιβίωση τους στόχο. Το επόμενο διάστημα θα υπάρξουν δράσεις ενημέρωσης και ανάπτυξη πιλοτικών δράσεων.

Στη συνάντηση με τη ΓΓ Δια Βίου Εκπαίδευσης κα Ε.Καραντζόλα συζητήθηκε το ιδιαίτερο περιεχόμενο που πρέπει να λάβουν οι σχετικές δράσεις του Υπουργείου Παιδείας στα νησιά, ώστε στη περίοδο έντονης κρίσης να βοηθήσουν στην παροχή ουσιαστικών προσόντων στους εκπαιδευόμενους για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις των αναγκαίων αλλαγών σε όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας που θα καταστήσουν τις νησιωτικές επιχειρήσεις ανταγωνιστικές. Υπογραμμίστηκε ότι πρέπει να δοθεί ένα τέλος σε «εκπαιδευτικές» διαδικασίες χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο που το μόνο που στοχεύουν είναι η απορρόφηση κοινοτικών κονδυλίων.   

Στη συνάντηση με τον Ειδικό Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών Πόρων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Π.Θεοχαρόπουλο συζητήθηκε η αναγκαιότητα να υπάρξουν ειδικές ρυθμίσεις για το νησιωτικό χώρο στο πλαίσιο της πολιτικής για τις Λιγότερο Ευνοημένες Περιοχές ώστε να μπορέσουν να στηριχθούν τα ποιοτικά αγροτικά προϊόντα. Η ΓΓ Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής θα καταθέσει τις θέσεις της για τις αναγκαίες ρυθμίσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα ώστε να υπάρξει μια συζήτηση για τις ρυθμίσεις που θα πρέπει να προωθηθούν στην επόμενη προγραμματική περίοδο.       

Ο ΓΓ ΑΙΝΠ στο Περιφερειακό Συμβούλιο του Ν.Αιγαίου στη Λέρο

Ο ΓΓ Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής Γ.Σπιλάνης παρευρέθηκε στο Περιφερειακό Συμβούλιο του Ν.Αιγαίου που συνεδρίασε στη Λέρο τη 1^η Σεπτέμβριου με βασικό θέμα τον Στρατηγικό Σχεδιασμό της Περιφέρειας. Ο κ.Σπιλάνης αναφέρθηκε στην αναγκαιότητα χάραξης και υλοποίησης νησιωτικής πολιτικής τόσο σε ευρωπαϊκό, όσο και σε εθνικό αλλά και περιφερειακό τοπικό επίπεδο. Υπογράμμισε ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο γίνονται προσπάθειες ώστε να υπάρξει ιδιαίτερη μεταχείριση στη χρηματοδότηση των νησιών στην επόμενη προγραμματική περίοδο αλλά και για τη διαφοροποίηση των κλαδικών πολιτικών που επηρεάζουν τα νησιά. Σε εθνικό επίπεδο προωθείται η σύγκλιση Συμβουλίου Νησιωτικής Πολιτικής με τη συμμετοχή των εμπλεκόμενων στη χάραξη και υλοποίηση πολιτικής σε ολόκληρο τον ελληνικό νησιωτικό χώρο ώστε να περάσει σε εφαρμογή η επιταγή του συντάγματος για διαφορετική αντιμετώπιση των νησιών από τον νομοθέτη και τη διοίκηση.

Κλείνοντας τη συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου πάνω στο θέμα αυτό που διήρκεσε έξι ώρες ο κ.Σπιλάνης ανέφερε το πόσο εποικοδομητική ήταν η συζήτηση σε ότι αφορά τον επικείμενο σχεδιασμό για το 5^ο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης που ξεκινά άμεσα και προσδιόρισε τους άξονες πάνω στους οποίους θα κινηθεί η πρόταση της Γενικής Γραμματείας  Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής ώστε να αντιμετωπιστούν τα χρόνια αλλά οξυμένα λόγω κρίσης προβλήματα που πηγάζουν από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νησιών και το αναπτυξιακό πρότυπο που ακολουθήθηκε μέχρι σήμερα. Υπογράμμισε ότι πρέπει να ανατραπούν πλήρως οι αναπτυξιακές συνήθειες δεκαετιών και να υπάρξει στροφή α) στη ποιοτική ανάπτυξη ώστε να παράγονται ανταγωνιστικά προϊόντα και υπηρεσίες στα νησιά αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα του κάθε τόπου που είναι άμεσα συνδεδεμένα με τη φυσική και πολιτιστική κληρονομία σε συνδυασμό με την ειδικευμένη εργασία αντί της προσπάθειας για επίτευξη ανταγωνιστικότητας (ειδικά στον τουρισμό) με κατασπατάληση των πόρων αυτών , τη μαύρη και ανειδίκευτη εργασία με στόχο την επίτευξη χαμηλών τιμών, β) στη πράσινη ανάπτυξη ώστε η χρήση των περιορισμένων φυσικών πόρων όπως το νερό, η ενέργεια, το έδαφος να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή και γ) στη παροχή ίσων ευκαιριών στους νησιώτες σε σχέση με εκείνες που παρέχονται στους κατοίκους της ηπειρωτικής Ευρώπης στους καίριους τομείς των υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος όπως οι μεταφορές, η ενέργεια, η υγεία, η παιδεία, η δια βίου εκπαίδευση κλπ

Την επόμενη ημέρα ξεναγήθηκε στα αξιοθέατα του νησιού και έμεινε εντυπωσιασμένος ειδικά με τα στοιχεία της νεώτερης ιστορίας της Λέρου που μένουν μέχρι σήμερα άγνωστα στο ευρύ κοινό και επομένως αναξιοποίητα, αλλά και τις γενικότερες δυνατότητες που υπάρχουν ώστε η Λέρος να αποτελέσει έναν ιδιαίτερο προορισμό μέσα στο αιγιακό σύμπλεγμα. Ενημερώθηκε από τον Δήμαρχο του νησιού αλλά και από περιφερειακούς συμβούλους για θέματα που συνδέονται με την ανάπτυξη του τουρισμού και ειδικά του θαλάσσιου, τα προβλήματα που υπάρχουν στη πρόοδο των έργων αφαλάτωσης, τις προσπάθειες ανάπτυξης της κοινωνικής εργασίας. Η επίσκεψη ολοκληρώθηκε με επίσκεψη στο Κάστρο και στους Μύλους της Λέρου όπου οι συμμετέχοντες γεύθηκαν τις τοπικές νοστιμιές που προσέφερε ο Σύλλογος Γυναικών. 

Συναντήσεις του ΓΓ ΑΙΝΠ με ευρωβουλευτές.

Στη προσπάθεια διαμόρφωσης και προώθησης των ελληνικών θέσεων για τα ευρωπαϊκά νησιά, ο ΓΓ ΑΙΝΠ κ. Γ. Σπιλάνης συναντήθηκε με τους ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ κκ Σπ. Δανέλλη και Κρ. Αρσένη που συμμετέχουν στις ιδιαίτερα κρίσιμες για τα νησιά επιτροπές του Κοινοβουλίου όπως εκείνες των Μεταφορών και της Ενέργειας, της Αγροτικής Ανάπτυξης, του Τουρισμού και του Περιβάλλοντος. Ενημερώθηκε για τις πρωτοβουλίες που έχουν αναλάβει στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους και συζήτησε μαζί τους την δυνατότητα συντονισμού των ελλήνων ευρωβουλευτών και τα άμεσα βήματα που πρέπει να γίνουν για τη προώθηση ειδικής νησιωτικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ενωση αξιοποιώντας το σχετικό άρθρο της συνθήκης της Λισσαβόνας.    

Ημερίδα – Έκθεση «Πέτρινοι φάροι: από το χτες στο σήμερα»

Τη Παρασκευή 17 Αυγούστου οργανώθηκε από την Δ/νση Πολιτισμού της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής» στο πλαίσιο της Aegean Regatta 2012  εκδήλωση με θέμα «Πέτρινοι φάροι: από το χτες στο σήμερα». Η εκδήλωση οργανώθηκε στους χώρους του Επιμελητηρίου Λέσβου με την συνδρομή της Εφορείας  Νεωτέρων Μνημείων Β.Αιγαίου, της Υπηρεσίας Φάρων του Πολεμικού Ναυτικού και του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης.

Στον χαιρετισμό του ο Γενικός Γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής Γιάννης Σπιλάνης υπογράμμισε το γεγονός ότι οι φάροι αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ναυτικής παράδοσης της χώρας και ότι θα πρέπει να αξιοποιηθούν μαζί με τα άλλα στοιχεία της φυσικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς με στόχο την αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος της χώρας μας που βρίσκεται σε μακροχρόνια κρίση. Ταυτόχρονα υπογράμμισε ότι η συντήρηση των κτιριακών εγκαταστάσεων πρέπει να συνοδεύεται και από ένα σχέδιο για νέα χρήση, όπως είναι η δημιουργία κέντρων παρατήρησης της παράκτιας χλωρίδας και της πανίδας, γιατί μόνο στη περίπτωση αυτή η διατήρηση τους είναι εφικτή.

Η καθηγήτρια του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κα Ιωάννα Παπαγιάννη παρουσίασε τα συμπεράσματα ευρωπαϊκής μελέτης δίνοντας έμφαση στη πολύπλευρη αξία των φάρων και ειδικά στην εξέλιξη της τεχνολογίας των υλικών κατασκευής, των μηχανισμών ακριβείας, των ενεργειακών συστημάτων και των συστημάτων ανάκλασης του φωτός, στοιχείων απαραίτητων για τη λειτουργία ενός φάρου.

Η διδάκτορας του ίδιου Πανεπιστημίου κα Βασιλική Πάχτα παρουσίασε προτάσεις αξιοποίησης των φάρων για την ανάπτυξη πολιτιστικού τουρισμού σε συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες καθώς και τις θετικές εμπειρίες που απεκόμισαν ως Εργαστήριο Δομικών Υλικών από εκθέσεις και δραστηριότητες που είχαν ως στόχο την ευαισθητοποίηση μαθητών.

Ο προϊστάμενος έργων της Υπηρεσίας Φάρων του Πολεμικού Ναυτικού κος Παναγιώτης Χιώτης παρουσίασε τις προσπάθειες της υπηρεσίας του για τη συντήρηση του ιδιαίτερα εκτεταμένου φαρικού συστήματος της χώρας.

Τέλος η προϊσταμένη της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Εργων Βορείου Αιγαίου κα Μαρία Δανιά παρουσίασε το έργο της υπηρεσίας για την ανακήρυξη των φάρων του Β.Αιγαίου ως μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς δίνοντας έμφαση στη προσπάθεια αναστήλωσης και επανάχρησης του φάρου της Μυτιλήνης.

Ολοι οι ομιλητές συμφώνησαν ότι απαιτείται συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων και συντονισμένη προσπάθεια ώστε να προχωρήσουν τα έργα επισκευής και αξιοποίησης αυτού του σημαντικού στοιχείου της πολιτιστικής μας κληρονομιάς μέσα σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο που πρέπει να δημιουργήσουμε ως χώρα για την έξοδο από τη κρίση.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με επίσκεψη στη σχετική έκθεση στον εκθεσιακό χώρο του Επιμελητηρίου.      

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν μεταξύ άλλων ο βουλευτής Λέσβου Γιάννης Ζερδελής, η Αντιπεριφερειάρχης σε θέματα Τουρισμού Λίτσα Λύκου ο Αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος Γιάννης Βατός και ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου κ. Θράσος Καλογρίδης.

Τελετή Παράδοσης – Παραλαβής ΓΓΑΙΝΠ 25/7/12

Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για μένα η επιλογή μου από τους εταίρους στη Κυβέρνηση Εθνικής Συνευθύνης και τον Υπουργό Ναυτιλίας και Αιγαίου κ. Μουσουρούλη να υπηρετήσω την ανάπτυξη του νησιωτικού χώρου και ειδικά των νησιών του Αιγαίου. Εναν τομέα που -όπως γνωρίζουν οι περισσότεροι από σας- ερευνώ και υπηρετώ από τα φοιτητικά μου χρόνια μέχρι και σήμερα.

Δεν μπορώ ακόμη να κρύψω τη συγκίνηση μου γιατί επιστρέφω στο χώρο από τον οποίο ξεκίνησα την επαγγελματική μου σταδιοδρομία. 

Η νέα πολιτική ηγεσία του Υπουργείου και εγώ προσωπικά έχουμε πλήρη συναίσθηση των δυσκολιών του έργου που αναλαμβάνουμε:

-          Με δεδομένη την οικονομική και κοινωνική κρίση στην Ελλάδα και ειδικά στον νησιωτικό χώρο γεγονός που έχει δημιουργήσει σοβαρότατα προβλήματα επιβίωσης σε κατοίκους και επιχειρήσεις,

-          Με δεδομένους τους περιορισμένους πόρους που διαθέτει η ΓΓΑΝΠ αφού η πρωτοφανής δημοσιονομική κρίση της χώρας έχει περιορίσει δραματικά τη χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους ενώ μέχρι τώρα ελάχιστα έχει εμπλακεί σε ευρωπαϊκά προγράμματα,

-          Με δεδομένη τη χρόνια δυσκολία της ΓΓΑΝΠ να παίξει αποτελεσματικά το ρόλο και να ικανοποιήσει το σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε πριν από 27 χρόνια μέσα στην υπάρχουσα διοικητική δομή της χώρας αλλά και στη νοοτροπία λειτουργίας της ελληνικής διοίκησης.

Σήμερα η κοινωνία μας παρακολουθεί, πολιτικό σύστημα και δημόσιους λειτουργούς, με αγωνία αλλά και δυσπιστία. Αγωνία γιατί γνωρίζει ότι η έξοδος από τη κρίση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αποτελεσματικότητα του δημόσιου τομέα, αλλά και δυσπιστία για το κατά πόσο μπορούμε να ξεπεράσουμε χρόνια προβλήματα που τον ταλανίζουν και αποτελούν έναν από τους παράγοντες που έφεραν τη χώρα στη σημερινή κατάσταση. Η κοινωνία απαιτεί περισσότερο σήμερα παρά ποτέ όπως το Δημόσιο Συμφέρον αποτελεί την κινητήρια δύναμη της καθημερινής μας δράσης.

Σήμερα πολιτική ηγεσία και δημόσιοι λειτουργοί οφείλουμε να ξαναδούμε το ρόλο, τη δομή και τη λειτουργία της ΓΓΑΝΠ με βάση το σημερινό διοικητικό πλαίσιο, τις πολιτικές που ασκούνται σε ΕΕ και Ελλάδα, τις νέες τεχνολογίες, τις σημερινές ανάγκες των νησιών, τις παγκόσμιες οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές εξελίξεις. Η ενίσχυση του θεσμού της α’βάθμιας αυτοδιοίκησης, η δημιουργία της αυτοδιοικούμενης περιφέρειας και της αποκεντρωμένης διοίκησης, οι μεγάλες μεταβολές που δρομολογούνται στη δομή και στη λειτουργία της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, οι ευρωπαϊκές και εθνικές τομεακές και περιφερειακές πολιτικές που συνεχώς μεταβάλλονται, οι ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας μέσα σε ένα διαφορετικό μοντέλο (αυτό της βιώσιμης ανάπτυξης που δίνει έμφαση στη ποιότητα ζωής και στην ευημερία), η κλιματική αλλαγή, η επανάσταση στις τηλεπικοινωνίες αποτελούν μέρος του πλαισίου το οποίο πρέπει να λάβουμε υπόψη μας σε ότι σχεδιάσουμε.

Οι προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης στο τομέα που παρουσίασε ο Υπουργός Ναυτιλίας και Αιγαίου κ.Μουσουρούλης εστιάζουν κύρια στην ανάγκη της ανάδειξης της έννοιας της νησιωτικότητας που τυγχάνει αναφοράς τόσο στη Συνθήκη της Λισαβόνας όσο και στο ελληνικό Σύνταγμα. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των νησιών πρέπει να αξιοποιηθούν ώστε να αποτελέσουν και πάλι τα στοιχεία για μια νέα διαφορετική αναπτυξιακή πορεία μέσα στις προκλήσεις που θέτει ο 21^ος αιώνας. Με βάση αυτά τα δεδομένα η ΓΓΑΝΠ καλείται να εφαρμόσει μια ειδική αναπτυξιακή πολιτική για το νησιωτικό χώρο αναπροσανατολίζοντας τη δράση της σε 3 επίπεδα, ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό:

Ø  Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα γίνει προσπάθεια να πεισθούν Εταίροι και Ευρωπαϊκή Ενωση για την αναγκαιότητα εφαρμογής ειδικής πολιτικής για τα ευρωπαϊκά νησιά όπως ορίζει το άρθρο 174 της Συνθήκης της Λισαβόνας. Η πολιτική αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει τόσο ειδικά μέτρα στις κλαδικές πολιτικές προσαρμοσμένα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του νησιωτικού χώρου αλλά και ειδικές χρηματοδοτήσεις στο πλαίσιο της πολιτικής της συνοχής με βασικό στόχο την ενίσχυση της ελκυστικότητας των νησιών. Στο στόχο της Ευρώπης για το 2020 για έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς μεγέθυνση, αντιπαραθέτουμε τους στόχους για ποιοτικά, πράσινα και ίσων ευκαιριών νησιά. Για το λόγο αυτό θα χρειαστεί να αναλάβουμε πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ε. Κοινοβούλιο, Επιτροπή των Περιφερειών, Επιτροπή Νησιών κλπ) σε συνεργασία με τους εκπροσώπους των ενδιαφερόμενων φορέων (αυτοδιοίκηση, επιμελητήρια, ξενοδόχοι, αγροτικοί συνεταιρισμοί κλπ) ώστε να υιοθετηθούν πολιτικές και δράσεις που θα επιστρέψουν στα νησιά να συμβαδίσουν με τις ηπειρωτικές περιφέρειες της ΕΕ.

Ø  Σε εθνικό επίπεδο θα επιχειρηθεί να υπάρξουν οι προσαρμογές στις κλαδικές πολιτικές που να λαμβάνουν υπόψη τους τις ιδιαιτερότητες των νησιών με βάση την εκτίμηση επιπτώσεων των κανονιστικών παρεμβάσεων της διοίκησης στα νησιά όπως ορίζει το άρθρο 101 του Συντάγματος σε οργανωμένη διαβούλευση με Υπουργεία και άλλους φορείς. Παράλληλα θα επιδιωχθεί η αξιοποίηση λιμναζόντων ευρωπαϊκών κονδυλίων με οριζόντιες παρεμβάσεις ώστε να αντιμετωπιστούν κοινά προβλήματα των νησιών σε θέματα Υπηρεσιών Δημοσίου Συμφέροντος όπως οι μεταφορές, η ενέργεια, η υγεία, η εκπαίδευση κλπ, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των νησιωτικών επιχειρήσεων σε καίριους αναπτυξιακούς τομείς όπως ο τουρισμός και η γεωργία με την αξιοποίηση των τοπικών χαρακτηριστικών, αλλά και η προστασία του περιβάλλοντος.

Ø  Σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο θα υπάρξει συνεργασία για την μεταφορά της απαραίτητης τεχνογνωσίας και στήριξη των τοπικών φορέων ώστε να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά υφιστάμενα και νέα εργαλεία για μια βιώσιμη αναπτυξιακή στρατηγική.

Η νέα αυτή στρατηγική βασίζεται στην εκπόνηση ολοκληρωμένης νησιωτικής πολιτικής με κύριο μοχλό τη ΓΓΑΝΠ γεγονός που απαιτεί αλλαγή βηματισμού τόσο στη καθημερινή μας λειτουργία, στον τρόπο συνεργασίας της με τους φορείς των νησιών αλλά και τον υπόλοιπο κρατικό μηχανισμό, όσο και σε μια ενεργή παρουσία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αξιοποιώντας τη γνώση που έχει αποκτηθεί από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Η συνεργασία αυτή θα διευρυνθεί, ενώ θα καταβληθεί κάθε προσπάθεια να λειτουργήσει και το Ινστιτούτο Νησιωτικής Πολιτικής που ιδρύθηκε με τον «Καλλικράτη» ειδικά για το λόγο αυτό.

Προϋπόθεση όλων αυτών είναι η άμεση κινητοποίηση του δυναμικού της ΓΓΑΝΠ. Δεν αποτελεί υπερβολή να υπογραμμιστεί ότι δεν υπάρχει ούτε μια μέρα για χάσιμο ώστε να γίνει έγκαιρα η επεξεργασία και να τεθεί σε εφαρμογή το Επιχειρησιακό Σχέδιο της ΓΓΑΝΠ με σαφείς στόχους και άξονες δράσης αλλά και απτά αποτελέσματα στους αποδέκτες της πολιτικής (που είναι κυρίως οι φορείς των νησιών, αλλά και οι επιχειρήσεις και οι πολίτες). Όλα αυτά πρέπει να στηθούν πάνω σε μια νέα λογική όπως απαιτούν οι σύγχρονες απόψεις για το ρόλο και τη λειτουργία της διοίκησης. Το πλαίσιο του Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπτυξης και οι κύριοι άξονες της Νησιωτικής Πολιτικής θα πρέπει να είναι έτοιμα σύντομα ώστε να παρουσιαστούν από τον Υπουργό για διαβούλευση και δημιουργία συναντίληψης με τους εταίρους, τοπικούς, περιφερειακούς, εθνικούς και ευρωπαϊκούς.

Οι ευκαιρίες για τη χώρα, τα νησιά και την ΓΓΑΝΠ έχουν εξαντληθεί και πρέπει να κινηθούμε όλοι γρήγορα και αποτελεσματικά με γνώμονα πάντα το Δημόσιο Συμφέρον για να αλλάξει η πορεία των πραγμάτων. Ελπίζω ότι και εγώ θα μπορέσω να βάλω ένα λιθαράκι σ’αυτή τη προσπάθεια και ευελπιστώ ότι θα έχω την συνεργασία όλων σας, αλλά και όλων των νησιωτών.

Γιάννης Σπιλάνης

Δρ. Οικονομολόγος – Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΓΓ. Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής