Η εκτός οικισμού δόμηση: ένα μεγάλο περιβαλλοντικό, αλλά και κοινωνικό και οικονομικό αγκάθι

Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια που εκπονούνται έφεραν και πάλι στο προσκήνιο το διαχρόνικό πρόβλημα της εκτός οικισμού δόμησης. Η διαχρονική απόψη του ΣτΕ αλλά και πολλών νομικών υποστηρίζουν ότι είναι αντισυνταγματική και ότι πρέπει να καταργηθεί (https://dasarxeio.com/2026/05/18/150677/

).

Η αντίπαλοι της άποψης αυτής στηρίζονται στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας υποστηρίζοντας ουσιαστικά ότι ο καθένας μπορεί να χτίσει ότι θέλει όπου θέλει, ανεξαρτήτως επιφάνειας και πρόσβασης. Υπονοούν μάλιστα ότι έτσι διαμορφωθηκε η χώρα μέχρι σήμερα.

Δύο ενστάσεις:

- η πρώτη αφορά ότι ειδικά η Ελλάδα διαμορφώθηκε με συνετικούς οικισμούς εκτός ελάχιστων εξερέσεων για μια σειρά από οικονομικούς και κοινωνικούς λόγους

- η δεύτερη αφορά ότι όποιος πήγαινε μακρυά τα έβγαζε πέρα μόνος τους και δεν απαιτούσε τη βοήθεια της κοινότητας και σήμερα του δήμου/κράτους για να του πάει νερό, ηλεκτρικό, δρόμο κλπ

Και βέβαια αυτή η επιλογή είχε μια οικονομική σκοπιμότητα που συνδεόταν με την αγροτική παραγωγή, ενώ τα κτίσματα -πάλι εκτός εξαιρέσεων- ήταν μικρά έως και πάρα πολύ μικρά και σπάνια μόνιμης διαμονής. Σήμερα αυτό μπορεί να συνδεθεί με τον αγροτουρισμό, τον οικοτουρισμό και τον περιπατητικό τουρισμό με τη δημιουργία ecolodge όπου πραμγατικά θα ζείς τη φύση και θα συμβάλεις στην αναζοωγόνηση της και στη στήριξη/ανάπτυξη μιας ποιοτικής ήπιας αναγεννητικής αγροτικής παραγωγής

Τώρα τι τα θέλουμε τα σπίτια εκτός οικισμού; Από τη πλευρά των πωλητών οικοπέδων ή σπιτιών για να κερδίσουν χρήματα. Από τη πλευρά των αγοραστών να ζήσουν (κυρίως στις διακοπές τους) στη φύση, στην ησυχία, με θέα ή και να βγάλουν χρήματα νοικιάζοντας το.

Αν το έκαναν όπως μέχρι πριν έναν αιώνα, δηλαδή χωρίς υποδομές αλλά με αυτάρκεια θα μπορούσαμε να πούμε δικαίωμα τους: να έχουν τα φωτοβολταϊκά πάνελ, τη δική τους στέρνα του νερού και να περπατάνε με τα πόδια μέχρι τη δημοσιά (όπως ξέραμε από τα μυθιστορήματα) ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΜΟΝΟΙ ΝΟΜΙΜΟΙ ΔΡΟΜΟΙ, ενώ τα σκουπίδια τους μπορούν να τα δίνουν στις κότες τους και τα μη αποδομούμενα να τα κρατάνε στο χωράφι τους. Την ανάγκη τους να την .......δεν συνεχίζω.

Ομως δεν είναι έτσι. Τα θέλουν όλα και μάλιστα τα απαιτούν γιατί ισχυρίζονται ότι πλήρωσαν πολλά για το οικόπεδο και για να χτίσουν το σπίτι (που κανείς δεν τους το επέβαλε). Και πάνω από όλα έχουν άδεια. Αρα η πολιτεία φταίει και είναι υποχρεωμένη να τα φτιάξει όλα.

Προφανώς όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι το κόστος για τη πολιτεία και μάλιστα για τους δήμους είναι τεράστιο. Να προσθέσω το πρόβλημα που δημιουργείται για τον συνολικό υδροφόρο όταν κάνουν γεώτρηση. Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα είναι ότι απαιτούν να σταματήσουν οι παραδοσιακές δραστηριότητες της υπαίθρου, κυρίως η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία γιατί τους ενοχλούν με αποκορύφωμα ότι βρίσκουν μέλισσες στη πισίνα τους. Εχουμε ξεφύγει.

Οι οπαδοί της εκτός οικισμού δόμησης συνήθως κρύβονται πίσω από τους "φτωχούς" ντόπιους που θέλουν να κάνουν ένα σπιτάκι για τα παιδιά τους και δεν μπορούν ή για όσους θέλουν να πάνε να εγκατασταθούν στον τόπο και δεν βρίσκουν σπίτια. Προφανώς και οι ντόπιοι πολύ σπάνια θέλουν να χτίσουν 250 τμ για ιδιοκατοίκηση και πολύ περισσότερο 5 ή 10 μεζονέτες.

Ταυτόχρονα επικαλούνται ότι η εφορία όταν πήραν κληρονομιά το συγκεκριμένο αγροτεμάχιο τους το φορολόγησε ως οικόπεδο. Και εδώ έχουν δίκιο. Η εφορία αποτελεί τη πρώτη στρέβλωση του συστήματος και ειδικά στη κληρονομιά που δεν υπάρχει υπεραξία να την εισπράττει προκαταβολικά οδηγώντας συχνά σε πώληση για να πληρωθεί ο φόρος. Φαύλος κύκλος με ευθύνη του υπουργείου Οικονομικών που έπρεπε να είχε διορθωθεί ήδη.

Και εδώ θα έρθω σε μια δεύτερη στρέβλωση που πραγματοποιείται κάτω από τα μάτια μας: θέλουμε τον περιορισμό της εκτός οικισμού δόμησης ως ανορθολογικό και αντισυνταγματικό; Τότε πρέπει να μπορούμε να διοχετεύσουμε τη ζήτηση μέσα στους οικισμούς. Και εδώ έρχεται η απόφαση του ΣτΕ που λεέι ότι οι οικισμοί που χαράχτηκαν το 1985 ήταν πολύ μεγάλοι και έγιναν από αναρμόδια πρόσωπα. Ομως αν περιορίσεις τους οικισμούς, η ζήτηση θα πάει εκτός οικισμού που πάλι το ΣτΕ (και σωστά) δεν την θέλει. Επομένως οι "μεγάλοι" (όσο χρειάζεται) οικισμοί είναι μονόδρομος αν θέλουμε να περιοριστεί η εκτός οικισμού δόμηση. Προφανώς και αυτή με κανόνες τόσο οριζόντιους, όσο και τοπικούς αφού δεν μιλάμε για οικισμούς και χώρο με τα ίδια χαρακτηριστικά (παραδοσιακοί και μη, ορεινοί, πεδινοί, παράκτιοι κλπ).

Και ας πάμε στον τουρισμό. Τι τουρισμό θέλουμε; Ας το απλοποιήσουμε. "Ζήσε όπως οι ντόπιοι" ή "ζήσε στο resort"? Η Ελλάδα και πολύ σωστά βασίστηκε στο πρώτο. Επομένως θέλουμε τους τουρίστες "κοντά μας" για να έχουμε αυτή την "ανθρώπινη επαφή" που γράφουν και τα εγχειρίδια του τουρισμού. Πως; Ας κάνουμε ένα σχέδιο για αυτό το μοντέλο ανάπτυξης και το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο του τουρισμού είναι μια ευκαιρία που όμως δεν αξιοποιείται. Το αντίθετο μάλιστα κάνει. Ενισχύει την εκτός οικισμού δόμηση με όσα αρνητικά αναφέραμε προηγούμενα (και πολλά άλλα που δεν αναφέραμε καν).

Πρέπει να συμφωνήσουμε σε κάτι: η εκτός οικισμών δόμηση πρέπει να είναι η τελευταία καταφυγή όταν η ζήτηση υπερβαίνει τη χωριτικότητα των οικισμών και πρέπει να γίνεται είτε με επέκταση του οικισμού ή με νέα πολεοδόμηση σε ένα άλλο πρόσφορο σημείο (δηλαδή που να μην πλημμυρίζει ή να καταστρέφει υδροφόρο ορίζονται, που να μην καταστρέφει παραγωγική γη, που να μην καταστρέφει σημαντικά οικοσυστήματα κλπ).

Η χωροταξία και πολεοδόμηση πρέπει να γίνεται όχι με γνώμονα το ιδιωτικό κέρδος αλλά το δημόσιο συμφέρον και την ευημερία/ευζωία της κοινωνίας. Και η δόμηση να προσαρμόζεται σε αυτούς τους κανόνες.

Ας ανοίξει επιτέλους μια οργνανωμένη συζήτηση σε αυτή τη χώρα για τα μεγάλα θέματα που την απασχολούν.

Προτάσεις για Χωροταξικό Σχέδιο Σερίφου

 

Οι προτάσεις για τις χωροταξικές ρυθμίσεις πρέπει να αντανακλούν στο χώρο τις αποφάσεις της τοπικής κοινωνίας για την ανάπτυξη του τόπου. Μέσα από τις χωροταξικές ρυθμίσεις που θα προταθούν θα πρέπει να επιλυθούν τα υφιστάμενα προβλήματα που έχουν χωρική διάσταση και να  προβλεφθεί η δυνατότητα υλοποίησης των δράσεων και έργων που θα στοχεύουν στη πραγμάτωση του αναπτυξιακού οράματος Σε αυτό στόχευε το ερωτηματολόγιο «Τι Ανάπτυξη Εχουμε, τι Ανάπτυξη Θέλουμε» που διακινήθηκε στη Σέριφο με την ευκαιρία της μελέτης που μας είχε αναθέσει ο Δήμος. Το σύνολο της μελέτης είναι δημόσια διαθέσιμο (https://tourismobservatory-n.ba.aegean.gr/index.php/erevnes/serifos-2/)

Η μελέτη, όπως και το ερωτηματολόγιο είχε δύο σκέλη:

- τι ανάπτυξη έχουμε που συμπεριλαμβάνει και τα προβλήματα που υπάρχουν

- τι ανάπτυξη θέλουμε που καταλήγει στους κύριους άξονες δράσης

 

Ποια είναι τα σημαντικά σημεία, ευρήματα, συμπεράσματα της μελέτης

Προβλήματα από τη μέχρι τώρα ανάπτυξη:

-          Μεγάλη εποχικότητα τουρισμού με τουριστική περίοδο 4 μηνών (60% των αφίξεων Ιούλιο και Αύγουστο και 25% Ιούνιο και Σεπτέμβριο) που εστιάζεται στο κλασσικό προϊόν των 3S (ήλιος, άμμος, θάλασσα).

-          Μεγάλο αριθμό κλινών (επαγγελματικών και ιδιωτικών) που αντιστοιχούν σε 7,3 φορές τον αριθμό των κατοίκων όταν οι 3 κλίνες ανά κάτοικο αποτελούν όριο λήψης μέτρων με βάση τα όρια ΕΚΕΦΙ του ΥΠΕΝ

-          Μεγάλο αριθμό διανυκτερεύσεων (εκτιμούνται σε 350 χιλιάδες με βάση τις αφίξεις) που αντιστοιχούν σε 2,8 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο, όταν το όριο χωρητικότητας κατά το ΥΠΕΝ είναι 2

-          Ιδιαίτερα υψηλή αντιστοιχία δόμησης ανά άτομο είναι 385 τμ/κάτοικο όταν κατά το ΥΠΕΝ το όριο είναι 40-80 τμ/κάτοικο.

-          Υπερτουρισμός σε Λιβάδι -Χώρα για 45 ημέρες με θέματα υψηλής κυκλοφορίας, θορύβου, έλλειψη χώρων στάθμευσης, έλλειψη χώρου (πεζοδρομίου) ασφαλούς μετακίνησης, λόγω υπερσυγκέντρωσης των υπηρεσιών που εξυπηρετούν τουρίστες και μόνιμους κατοίκους στη περιοχή και της αύξησης των κατοικιών μακριά από αυτές (εκτός οικισμού).

-          «Αναρχη» κατάσταση στις δημοφιλείς παραλίες (Γάνεμα, Βαγιά, Κουταλάς, Μέγα Λιβάδι, Συκαμία, Ψιλή Αμμος) λόγω έλλειψης θέσεων παρκαρίσματος

-          Προβλήματα στην υδροδότηση/επάρκεια νερού λόγω της αυξανόμενης συνολικής κατανάλωσης και της ιδιαίτερα αυξημένης ζήτησης στις εκτός οικισμού περιοχές (πισίνες, κήποι, σπατάλη νερού). Κίνδυνος των βασικών πηγών της περιοχής Λιβαδιού-Ράμου λόγω της ανεξέλεκτης ανάπτυξης οχλουσών δραστηριοτήτων και ανεξέλεγκτης απόθεσης αποβλήτων στη περιοχή της Νόχτας. Υποβάθμιση μικρών υγροτόπων που ενισχύουν τα αποθέματα νερού.

-          Αυξημένοι κίνδυνοι ζημιών από φυσικά φαινόμενα όπως νεροποντές λόγω της χρήσης των χειμάρρων ως δρόμων και της έλλειψης υποδομών διευθέτησης νερών σε περιοχές όπως το Λιβάδι και τα Λειβαδάκια, Συκαμία και Μ.Λιβάδι από τη παρεμπόδιση της ροής νερών προς τη θάλασσα λογω δόμησης και φραξίματος των φυσικών διόδων.

-          Αλλοίωση τοπίου από την εκτός οικισμού δόμηση με κτίσματα που δεν συνάδουν με τον περιβάλλοντα χώρο (πολλές φορές διώροφα «αξιοποιώντας» τη κλίση του εδάφους και την έλλειψη ελέγχων), υπόσκαφων, πισίνων, διάνοιξη αυθαίρετων δρόμων, γκρέμισμα αναβαθμίδων και καταστροφή μονοπατιών, φύτεμα με μη τοπικά είδη κλπ

-          Κίνδυνοι απώλειας παραλιών από κτίσματα ή άλλες κατασκευές (τοιχία, δρόμοι) και χρήσεις πάνω στην άμμο και κοντά στη θάλασσα (θα έπρεπε η αδόμητη ζώνη να έχει πλάτος τουλάχιστον 100 μέτρων, ώστε να συμμορφώνεται με τις επιταγές του Πρωτοκόλλου για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών της Μεσογείου, το οποίο έχει κυρωθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά όχι από την Ελλάδα) όπως στα Λειβαδάκια, στο Καράβι, στη Βαγιά, στο Λιβάδι

-          Κίνδυνος πλήρους απώλειας των περιορισμένων πεδινών εκτάσεων λόγω επέκτασης της δόμησης σε αυτές αντί στους γύρω λόφους

-          Κατάρρευση , της δημογραφίας, της οικονομικής και κοινωνικής ζωής των παλαιών οικισμών (Παναγιά, Γαλανή, Καλλίτσος, Πύργος, Μ.Χωριό και σε σημαντικό βαθμό της Χώρας ειδικά στις περιοχές που βρίσκονται σε απόσταση από το δρόμο) που επιδεινώνεται από την έλλειψη υπηρεσιών προς κατοίκους και επισκέπτες.

-          Ελλειψη κατοικιών για τους δημόσιους λειτουργούς και «νέους» κατοίκους λόγω της μετατροπής της χρήσης τους σε τουριστικές.

 

Το δημογραφικό αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα του νησιού και αποτυπώνει το πρόβλημα της χαμηλής ελκυστικότητας. Η μέχρι σήμερα τουριστική μεγέθυνση δεν κατάφερε να αναστρέψει τη τάση παρά τις θέσεις εργασίας που δημιούργησε στην οικοδομή. Το καλοκαίρι είναι αφόρητο, ειδικά σε όσους εργάζονται στον τουρισμό με απίστευτα ωράρια, και ο χειμώνας το ίδιο αφόρητος λόγω «νέκρας» ενισχύοντας την ευθραυστότητα του. Οι επιχειρήσεις κλείνουν, επιχειρηματίες και εργαζόμενοι φεύγουν γιατί το νησί δεν δίνει ούτε επαρκή εισοδήματα, ούτε καλές συνθήκες ζωής. Αυτό το μοντέλο έφτασε στα όρια του έχοντας δώσει σημαντικά πράγματα στο νησί και στους κατοίκους του συγκρίνοντας αντικειμενικά και όχι συναισθηματικά με τη Σέριφο του 1970.

 

Τι ανάπτυξη θέλουμε; Στόχοι:

(α) Παραγωγικός: η διατήρηση και ανάδειξη της ταυτότητας του νησιού σε ότι αφορά στη φυσική, πολιτιστική και παραγωγική κληρονομιά για δημιουργία δραστηριοτήτων υψηλής προστιθέμενης αξίας με εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Πιο συγκεκριμένα:

o   Η ανάδειξη της μεταλλευτικής ιστορίας και φυσιογνωμίας του νησιού με συντήρηση και ανάδειξη των τοπόσιμων και της ευρύτερης μεταλλευτικής ζώνης  (μελέτη ΕΜΠ) και ευρύτερα των σημείων  γεωλογικού ενδιαφέροντος (σπήλαιο)

o   Η ανάδειξη του άυλου και υλικού πολιτισμού του νησιού (μουσική, τραγούδια, χοροί, ενδυμασίες, γαστρονομία με στήριξη της τοπικής παραγωγής) μέσα από την ένταξη της «Καπετανίας» στον εθνικό κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς   

o   Η ανάδειξη των μονοπατιών για την ανακάλυψη της «αλλης Σερίφου» σε συνδυασμό με την ανάδειξη της μυθολογίας (Δανάη, Περσέας, βάτραχος κλπ), της ιστορίας, των εκκλησιών (συμπεριλαμβανόμενης της ΙΜ Ταξιαρχών), των μνημείων (πχ. Ασπρος Πύργος, Φάρος, Μύλοι, Ταβλόμυλος, νερόμυλος κλπ), της αγροτικής αρχιτεκτονικής, των επαγγελμάτων, των οικογενειών, της χλωρίδας και της πανίδας του νησιού

o   Η διατήρηση της ελεύθερης πρόσβασης και της ποιότητας των παραλιών, μικρών και μεγάλων, χωρίς της αλλοίωσης της φυσιογνωμίας τους

o   Η προστασία και ανάδειξη της Χώρας και των μνημείων της  

o   Η αξιοποίηση των λιμενικών εγκαταστάσεων και του θαλάσσιου χώρου (συμπεριλαμβανόμενης και της θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής) για ανάπτυξη θαλάσσιου, τουρισμού, αλιευτικού τουρισμού, ναυταθλητισμού, καταδύσεων κλπ

 

(β) ποιότητας ζωής για κατοίκους και επισκέπτες: διατήρηση καλών συνθηκών ζωής, υψηλού επιπέδου υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος και επάρκεια φυσικών πόρων:

o   Η επάρκεια νερού και η σωστή διαχείριση στερεών και υγρών αποβλήτων

o   Η ύπαρξη αθλητικών εγκαταστάσεων

o   Η ύπαρξη χώρων για πολιτιστικές εκδηλώσεις και ψυχαγωγία χειμώνα και καλοκαίρι

o   Η ύπαρξη ικανοποιητικής εσωτερικής συγκοινωνίας και εξωτερικής επικοινωνίας όλο το χρόνο

o   Η σωστή λειτουργία των δομών υγείας για μονίμους κατοίκους και επισκέπτες καθώς και του συστήματος έκτακτων διακομιδών

o   Η σωστή λειτουργία των υποδομών παροχής ενέργειας

o   Η ύπαρξη κατάλληλων κτιριακών εγκαταστάσεων για τη σωστή λειτουργία των σχολείων όλων των βαθμίδων και της προσχολικής εκπαίδευσης

o   Η σωστή λειτουργία των τηλεπικοινωνιών και η υψηλή ταχύτητα του internet

o   H ύπαρξη κατάλληλων χώρων για την αποθήκευση του εξοπλισμού για έκτακτες ανάγκες  

Ταυτόχρονα θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες που προκύπτουν από την εφαρμογή του προγράμματος GReco Islands του όποιου το Τοπικό Σχέδιο Δράσης (ΤΠΔ) θα πρέπει να είναι συμβατό με το τοπικό Χωροταξικό Σχέδιο

 

Προτάσεις - Λύσεις :

-          Μεταφορά λιμανιού στο Τσιλιπάκι και σύνδεση του με περιφερειακούς δρόμους ώστε να αποφεύγεται η διαμπερής κίνηση από Λιβάδι και Χώρα (κατασκευή ανατολικής παράκαμψης) ώστε να είναι εφικτό να γίνεται πεζοδρόμηση τουλάχιστον για κάποιες ώρες της ημέρας.

-          Δημιουργία πάρκου οχλουσών δραστηριοτήτων στον όρμο του Τσιλιπακιού και σταδιακή μεταφορά εκεί αυτών από τη Νόχτα

-          Εργα για την ανάσχεση της ταχύτητας απορροής των νερών της βροχής που θα συμβάλλει στη μείωση κινδύνου πλημμυρών και στον εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα

-          Ελεγχος της εκτός σχεδίου δόμησης με υιοθέτηση της αρχής της συμπαγούς πόλης, με πολεοδόμηση και αύξηση των ορίων των οικισμών εκτός των πεδινών/γόνιμων περιοχών που εκτός από το ότι είναι κατάλληλες για καλλιέργειες είναι επικίνδυνες για πλημμύρες επειδή βρίσκονται κοντά σε ρέματα, ενώ καταστρέφουν τον υδροφόρο ορίζοντα. Ο περιορισμός αυτός θα μειώσει την ανάγκη για συνεχή επέκταση των δικτύων (δρόμοι, παροχή ενέργειας, συλλογή απορρήτων, διάχυση αποβλήτων) που συνεπάγεται υψηλό κόστος δημιουργίας και συντήρησης.

Πρόταση: Να επιτρέπεται (α) η πρώτη κατοικία μονίμων κατοίκων στη ζώνη (250μ) των οικισμών,  (β) οι αυτόνομες από δίκτυα κατοικίες ισόγειες μέχρι 150 τμ ή και καταλύματα μέχρι 30 δωματίων χωρίς αλλοίωση του περιβάλλοντα χώρου, (γ) μικρά καταλύματα σε αγροτικές εκμεταλλεύσεις και μονάδες μεταποίησης αγροτικών προϊόντων (αγροτουρισμός), (δ) επανάχρηση υφιστάμενων αγροτικών κτισμάτων  και (ε) κοινωνική κατοικία για δημόσιους λειτουργούς και εγκατάσταση νέων ατόμων χωρίς κατοικία.

-          Διατήρηση τουλάχιστον ή και αυστηροποίηση των διατάξεων του ΠΔ 930/24-10-2002 ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι νέες ανάγκες για την αντιμετώπιση της ευαλωτότητας του νησιού λόγω αύξησης της τουριστικής πίεσης και των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.

-          Οριοθέτηση των βασικών καλλιεργούμενων εκτάσεων και διασφάλιση της γεωργικής γης ως φυσικού πόρου. Προώθηση φύτευσης μελισσοκομικών φυτών και άλλων φυτών πχ. χαρουπιών φραγκοσυκιών, συκιών, αμυγδαλιών, αρωματικών φυτών κλπ που έχουν ελάχιστη ή καμία καλλιεργητική φροντίδα και η συντήρηση και επέκταση των υφιστάμενων ελαιώνων, αμπελώνων, εσπεριδοειδών κλπ που συγκρατούν το χώμα και το νερό ενώ μπορούν να αξιοποιηθούν παραγωγικά. Κατάρτιση ολοκληρωμένου σχεδίου για ενεργή και παθητική πυροπροστασία των φυσικών εκτάσεων και των περιαστικών και εκτός οικισμού κατοικιών

-          Οργάνωση της υφιστάμενης μικρής πλέον κτηνοτροφικής παραγωγής με τη δημιουργία των αναγκαίων εγκαταστάσεων και έλεγχο των αδεσποτων ζώων

-         Ανάπτυξη δραστηριοτήτων συμπληρωματικών με τη γεωργία και κτηνοτροφία

-         Ελεγχος της μετατροπής κατοικιών σε ιδιωτικά καταλύματα και κατασκευή κοινωνικής κατοικίας

-         Προστασία και ανάδειξη δημόσιων χώρων και κατασκευή χώρων αναψυχής και αθλητισμού

-         Δημιουργία Κέντρου ανάδειξης της τοπικής ιστορίας και γραφείου πληροφόρησης επισκεπτών

-         Δυνατότητα εγκαταστάσεων αυτοπαραγωγής ρεύματος στους μη παραδοσιακούς οικισμούς και στις κατοικίες, επιχειρήσεις, εγκαταστάσεις κάθε είδους εκτός οικισμού

-         Εγκατάσταση πράσινων σημείων και δημιουργία άλλων εγκαταστάσεων που θα στοχεύουν στη κυκλική οικονομία (ΣΦΗΟ, ανακύκλωση υφασμάτων, απόθεσης βιοαποβλήτων, κλπ)

-         Υλοποίηση έργων βιώσιμης κινητικότητας με επικαιροποίηση του ΣΒΑΚ

-         Δημιουργία δημόσιων βρυσών με πιστοποιημένο νερό

-         Οριοθέτηση, προστασία και φυσική αναγέννηση/αποκατάσταση ρεμάτων και μικρών υγροτόπων

-         Δημιουργία μικρών συλλογικών συστημάτων διαχείρισης αποβλήτων και διάθεσης επεξεργασμένου νερού στον υδροφόρο ορίζοντα ή για πότισμα

-         Αποκατάσταση κατεστραμμένων και εγκαταλειμμένων μονοπατιών & πιστοποίηση τους με βάσει εθνικά και ευρωπαϊκά πρότυπα

-         Δημιουργία σε δημόσιο χώρο των παραλιών των αναγκαίων ελαφρών εγκαταστάσεων για την απόκτηση γαλάζιας σημαίας. Αυστηρή οριοθέτηση της πρόσβασης στις παραλίες με αυτοκίνητα.

-         Κατασκευή χώρων (αποθηκών) για αποθήκευση υλικού δημοσίου συμφέροντος (έκτακτες ανάγκες)

Με δεδομένο ότι η Σέριφος έχει υπερβεί τη ΦΙ με βάση τους δείκτες που έχει θέσει το ΥΠΕΝ στις προδιαγραφές προς τους μελετητές σε ότι αφορά τη μελέτη εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας (ΕΚΕΦΙ) και κατά συνέπεια το νησί δεν είναι βιώσιμο-, θα πρέπει τα σενάρια να εστιαστούν στον μετριασμό των παραγόντων στους οποίους οφείλεται αυτή ή κατάσταση. Αντίθετα τα σενάρια που προτάθηκαν ,ακόμη και αυτό της ήπιας ανάπτυξης», θα συμβάλει στην όξυνση τους (με την αύξηση της δόμησης παντού και μάλιστα εκτός οικισμού) με τη δήθεν αποσυμφόρηση της κορεσμένης περιοχής Λιβαδίου-Χώρας (γενικά αποδεκτό) μέσα από την ανάπτυξη άλλων «πόλων» με την ελπίδα ότι στο κοντινό ή απώτερο μέλλον θα αποκτήσουν καταστήματα και άλλες υπηρεσίες εξυπηρέτησης των αναγκών των κατοίκων των περιοχών αυτών ώστε να μην έρχονται σε Λιβάδι-Χώρα. Πάντως αν δεν κατασκευαστεί άλλο λιμάνι, αυτό δεν είναι εφικτό.

 

Σε ότι αφορά στην αξιολόγηση των σεναρίων, που ας το επαναλάβουμε θα πρέπει να γίνει με βάση τα κριτήρια βιωσιμότητας και ΦΙ, θα πρέπει να αναμορφωθεί ριζικά.  

 

Γιάννης Σπιλάνης

Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

Διευθυντής Εργαστηρίου Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης και Παρατηρητηρίου Βιώσιμου Τουρισμού

 

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΓΙΑ ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΚΥΚΛΑΔΕΣ

Οκτώβρης 2024

Η Κοινωνία των Πολιτών μαζί με την Αυτοδιοίκηση μπορούν να τα καταφέρουν στην  προστασία του δημοσίου συμφέροντος

 

Tον τελευταίο ενάμιση χρόνο διαπιστώνεται μια έντονη δραστηριότητα στις τοπικές κοινωνίες που αντιδρούν σε κυβερνητικές πολιτικές γύρω από θέματα χρήσης του χώρου και αναπτυξιακής στρατηγικής, διατυπώνοντας όχι μόνο αντιρρήσεις αλλά και προτάσεις για μια διαφορετική προσέγγιση αυτού που αποκαλούμε «ανάπτυξη». Ιδιαίτερα στις Κυκλάδες, αλλά όχι μόνο, αναπτύσσεται μια κινητικότητα που φαίνεται σε κάποιο βαθμό να έχει ήδη σημαντικά θετικά αποτελέσματα και να δημιουργεί ελπίδες για ακόμα περισσότερα.

Σε αρκετές περιπτώσεις, και  ιδιαίτερα όταν οι προσπάθειες των πολιτών ενισχύονται και υποστηρίζονται από τις αυτοδιοικητικές αρχές, έχουμε ήδη ορατές νίκες αυτών των προσπαθειών των πολιτών και αξίζει να τις σημειώσουμε γιατί αποτελούν την καλύτερη απόδειξη πως υπάρχει κι άλλος δρόμος, και ότι η επιβολή καταστροφικών παρεμβάσεων στο χώρο μέσα από λογικές real estate δεν είναι μονόδρομος.

Σταχυολογούμε ενδεικτικά:

- Η περσινή κινητοποίηση των πολιτών του «Κινήματος των Παραλιών» ανάγκασε κάποιες υπηρεσίες  να κινητοποιηθούν και τελικά την Κυβέρνηση δια του Υπ. Οικονομικών κ. Χατζηδάκη να πάρει μέτρα «τακτοποίησης» και τιμωρίας των μεγάλων παρανομιών. Παρόλο το ότι η νομοθετική ρύθμιση έχει αρκετές «τρύπες» που αφήνουν απροστάτευτα τα παράκτια οικοσυστήματα και τον δημόσιο χώρο από την αρπακτική και κοντόφθαλμη επιχειρηματικότητα και την κλιματική κρίση, εντούτοις, τουλάχιστον στο κομμάτι της αυθαίρετης χρήσης για ομπρελοκαθίσματα, επέβαλλε μια σχετική νομιμότητα

- Η κινητικότητα των πολιτών στους Δήμους της Αττικής και οι προσφυγές των Δημάρχων στο ΣτΕ κατά του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ) που έδινε δύο επιπλέον ορόφους σε όσους έβαζαν πράσινο στις ταράτσες των κτιρίων (ο ορισμός του greenwashing) έφερε αναστολή της εφαρμογής του, παρά τις λυσσαλέες αντιδράσεις του ΤΕΕ.

-  Οι  προσπάθειες ομάδας πολιτών της Σίφνου που κινήθηκαν δικαστικά ενάντια σε σχέδιο λιμενικών έργων στην Σίφνο, πρόσφατα δικαιώθηκαν και το  σχέδιο ακυρώθηκε.

- Οι αντιδράσεις των κατοίκων, των φίλων και του Δήμου Αστυπάλαιας οδήγησε σε αναδίπλωση της κυβερνητικής στάσης αναγκάζοντας τον κ. Ταγαρά να δηλώσει στη Βουλή ότι δεν θα υπογράψει το έκτρωμα που ενέκριναν οι υπηρεσίες του Υπουργείου και το ΚΕΣΥΠΟΘΑ. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος έχει ήδη υιοθετήσει σιωπηρά την πρακτική του να αρνείται την έγκριση ειδικών πολεοδομικών που κατατίθενται από μεγαλο-«επενδυτές», μέχρι την εκπόνηση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ).

Σημειώνουμε εδώ ότι οι κυβερνητικές υπαναχωρήσεις, παρόλο που δίνουν μια πίστωση χρόνου, σε καμμιά περίπτωση δεν συνεπάγονται κάποιου είδους παραίτηση της κυβερνητικής πολιτικής από την προοπτική  της καταστροφικής υπερεκμετάλλευσης του χώρου. Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα από τις προτάσεις  για το Χωροταξικό του Τουρισμού αλλά και από το περιεχόμενο των σεναρίων που προτείνονται για τα επικείμενα Τοπικά Πολεοδομικά.  Πρόκειται μόνο για μια αναβολή που δεν ακυρώνει καθόλου την προοπτική να επανέλθουν στο προσκήνιο οι εγκρίσεις ειδικών πολεοδομικών, αλλά και πλείστων άλλων παρεμβάσεων υπέρ της πλήρους και άνευ όρων τουριστικοποίησης, στηριγμένες πλέον στο ασφαλέστερο νομικά πλαίσιο.

Όμως σε αυτό ακριβώς το σημείο γίνεται φανερή η σημασία της τοπικής αυτοδιοίκησης και της στάσης της:

Πρόσφατα ο Δήμος Σκύρου με ομόφωνη απόφασή του απέρριψε τα «αναπτυξιακά» σενάρια για τη Σκύρο που προωθούν Υπουργείο & ΤΕΕ μέσω  των προτάσεών του για το νέο Τ.Π.Σ της Σκύρου. Λίγο νωρίτερα, ο Δήμος της Σαντορίνης εξέφρασε σοβαρές αντιρρήσεις για το προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό του Τουρισμού.

Παράλληλα, δήμαρχοι 7 νησιών των Κυκλάδων (Τήνου, Αντιπάρου, Σαντορίνης, Πάρου, Κέας, Ανάφης και Αμοργού) που συμμετέχουν στο Δίκτυο των Μπλέ Δήμων (https://bluemunicipalities.org/ ) μαζί με άλλους 12 δημάρχους κυρίως της νησιωτικής χώρας, έστειλαν επιστολή στον Πρωθυπουργό ζητώντας του να αντιμετωπίσει το θέμα της υπερδόμησης και της υπέρβασης της φέρουσας ικανότητας των νησιών τους. Παρόμοια επιστολή που εστιάζει κυρίως στα υπόσκαφα, στα ειδικά πολεοδομικά και τις πισίνες στάλθηκε επίσης από τον Δήμο Πάρου.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και το Δίκτυο για Βιώσιμες Κυκλάδες (https://sustainablecyclades.eu/), που μέσα από την ιδρυτική του διακήρυξη πριν ένα χρόνο, επισήμανε τον κίνδυνο οριστικής απώλειας της ταυτότητας των νησιών μέσα από τις εκτός κλίμακας ιδιωτικές και δημόσιες κατασκευές, προτείνοντας παράλληλα ένα εναλλακτικό αναπτυξιακό σενάριο. Στο ψήφισμα που διακινεί αυτή την περίοδο μεταξύ πολιτών και δημοτικών συμβουλίων ζητά τη λήψη άμεσων μέτρων όπως η απαγόρευση κατασκευής πισίνας, η κατάργηση των υπόσκαφων που αλλοιώνουν το τοπίο (λαμβάνοντας ως bonus 50% επιπλέον δόμηση!), η προστασία των μονοπατιών, ο περιορισμός διάνοιξης νέων δρόμων, η αποφυγή των ΕΣΧΑΣΕ και ΕΣΧΑΔΑ και η εφαρμογή της νομολογίας του ΣτΕ σχετικά με την εκτός οικισμού δόμηση.

Ένα χρόνο μετά τη σύσταση του Δικτύου, ο δρόμος που έχουμε μπροστά μας είναι μακρύς και δύσκολος. Οι μικρές ή μεγάλες επιτυχίες των προσπαθειών των πολιτών και των τοπικών αρχών δεν διασφαλίζουν το αίσιο τέλος. Στην Ίο, στην Αμοργό, στη Σύρο και αλλού υπάρχουν πολύ σημαντικές τοπικές κινήσεις αντίδρασης που αγωνίζονται ήδη για χρόνια, χωρίς προς το παρόν να έχουν επιτύχει τελικά αποτελέσματα. Όμως, ακριβώς η μαζικοποίηση των προσπαθειών και οι συνεργασίες που βαθμιαία οργανώνονται, δίνουν μια νέα ελπιδοφόρα δυναμική. Όλοι μαζί μπορούμε να υπερασπιστούμε το δημόσιο συμφέρον και την ανθεκτικότητα των νησιών. Υπάρχει άλλος δρόμος για πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη. Και ξέρουμε να τον περπατήσουμε.

Συντονιστικό του Δικτύου για Βιώσιμες Κυκλάδες

(Κ. Κανακάρη, J.Moe, Τ. Παντελαίου, Ε.Παπαζώη, Γ. Σπιλάνης, Ν. Στεφάνου, Α. Ψάλτη )