ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗ ΠΡΑΞΗ

Το Εργαστήριο Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Αιγαίου ολοκλήρωσε πρόσφατα μελέτη που έχει αναλάβει από την Ευρωπαϊκή Ενωση για την ανάπτυξη των Νησιών της. Μεταξύ των βασικών συμπερασμάτων της μελέτης είναι ότι η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών νησιών πρέπει να βασιστεί στο παρακάτω τρίπτυχο-αναπτυξιακές προτεραιότητες:

-      Ποιοτικά νησιά: είναι η προτεραιότητα που βασίζεται στην αξιοποίηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και πόρων (φυσικών, πολιτιστικών, ανθρώπινων) των νησιών για την ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών που θα βρίσκουν ξεχωριστές αγορές στη παγκόσμια κοινότητα βασισμένα στη ποιότητα, στην αξιοποίηση της παράδοσης μέσα από τη δημιουργία νέας γνώσης και καινοτομίας Παρά τις συνέπειες του μεγέθους και νησιωτικού χαρακτήρα (μικρή αγορά, χαμηλή προσβασιμότητα), υπάρχουν διάφορα παραδείγματα όπου τα προϊόντα των νησιών που βασίζονται σε τοπικούς πόρους και τεχνογνωσία είναι ανταγωνιστικά. Η επιτυχία αυτή μπορεί να επεκταθεί και στις υπηρεσίες, όπως ο τουρισμός, αντί για την κατανάλωση των περιορισμένων πόρων των νησιών από μια μαζική δραστηριότητα μέσα στον διεθνή ανταγωνισμό.

-      Πράσινα Νησιά: είναι μια προτεραιότητα που συνδέεται με την ύπαρξη περιορισμένων φυσικών πόρων στα νησιά. Η στρατηγική αυτή βασίζεται στη μειωμένη χρήση των ανεπαρκών πόρων όπως το νερό, η γη, η ενέργεια και στην ανακύκλωση των αποβλήτων που παράγονται τόσο από τις επιχειρήσεις όσο και από τον τοπικό πληθυσμό. Το ίδιο συμβαίνει και με τους θαλάσσιους πόρους που δεν είναι ανεξάντλητοι αλλά υποβαθμίζονται από υπεραλίευση και ρύπανση. Για το λόγο αυτό χρειάζεται ολοκληρωμένη διαχείριση των πόρων αυτών σε συνδυασμό με τις κατάλληλες δραστηριότητες που πρέπει να αναπτυχθούν. 

-      Νησιά Ισων Ευκαιριών: είναι μια προτεραιότητα που συνδέεται με το στόχο για την ίση πρόσβαση όλων των ευρωπαίων πολιτών στις Υπηρεσίες Γενικού (οικονομικού) Συμφέροντος (ΥΓΣ) -οι οποίες είναι εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για ποιότητα ζωής και ανταγωνιστική επιχειρηματικότητα, όπως εκφράστηκε αρχικά στο Σχέδιο Ευρωπαϊκής Χωροταξικής Ανάπτυξης. Η σημασία των ΥΓΣ για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή υπογραμμίζεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας (άρθρο 14 και πρωτόκολλο 26).

Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου δεν περιορίστηκε στις θεωρητικές επισημάνσεις αλλά συνεπές στο ρόλο που του ανέθεσε η Πολιτεία – δηλαδή παραγωγή και διάχυση της γνώσης- προχώρησε και στα επόμενα βήματα. Στη συνάντηση του Δικτύου Αριστείας Νησιωτικών Πανεπιστημίων που έγινε στην έδρα του Πανεπιστημίου της Μαδέιρα στις 21-23 Ιουλίου 2011 πρότεινε την υλοποίηση το 2012 δύο θερινών σχολείων με τις εξής θεματικές:

-      ολοκληρωμένη διαχείριση νησιωτικών περιοχών και θαλάσσιων πόρων

-      βιώσιμη ανάπτυξη και «ταυτότητες» των νησιών.

Το δεύτερο από τα θερινά σχολεία θα υλοποιηθεί στη Λέσβο κάτω από την επιστημονική καθοδήγηση του Πανεπιστημίου Αιγαίου και αναμένεται να το παρακολουθήσουν φοιτητές από τα 25 ιδρύματα που αποτελούν το δίκτυο, ενώ παράλληλα θα γίνει και συνάντηση ερευνητών των Πανεπιστημίων αυτών ώστε να σχεδιάσουν ένα πρόγραμμα έρευνας και διάχυσης της γνώσης στους φορείς εκείνους που είναι επιφορτισμένοι για τη λήψη αποφάσεων σε ότι αφορά την ανάπτυξη των νησιών όπως υπουργεία, Περιφέρειες, Δήμους, Επιμελητήρια κλπ

Η συμμετοχή αυτή του Πανεπιστημίου Αιγαίου στο δίκτυο των Νησιωτικών Πανεπιστημίων έχει τριπλό στόχο:

- την ακόμη μεγαλύτερη διεθνοποίηση του ιδρύματος

- τη ανάδειξη του Πανεπιστημίου Αιγαίου σε κέντρο αριστείας σε θέματα νησιωτικότητας αξιοποιώντας και τη σχετική χρηματοδότηση του Υπουργείου Παιδείας

- την στενή συνεργασία της πανεπιστημιακής κοινότητας του Αιγαίου με άλλες νησιωτικές πανεπιστημιακές κοινότητες και ευρύτερα κοινωνίες που βιώνουν την νησιωτικότητα, τα εμπόδια που δημιουργεί και τις προκλήσεις που θέτει, ώστε όλοι μαζί -και με τη συμμετοχή της ελληνικής νησιωτικής κοινωνίας και των εκπροσώπων της- να  προχωρήσουν σε δράσεις για την βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών

Στο Δίκτυο συμμετέχουν 25 ιδρύματα από την Ευρώπη (Κορσική, Σαρδηνία, Βαλεαρίδες, Μάλτα….) αλλά και από τρίτες χώρες όπως Πράσινο Ακρωτήριο, Πουέρτο Ρίκο, Ιαπωνία κλπ. Από την Ελλάδα συμμετέχουν το Πανεπιστήμιο της Κρήτης, το ΤΕΙ Ιονίων και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου (νέο μέλος). Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου εκπροσώπησε ο επ. καθηγητής του Τμήματος Περιβάλλοντος Γ.Σπιλάνης

Συνήγορος Βορείου Αιγαίου,

ΝΔ ΚΑΙ ΠΑΣΟΚ: ΜΑΖΙ ΤΑ ΦΑΓΑΝΕ

Πλησιάζοντας στις βουλευτικές εκλογές οι συνεταίροι της Κυβέρνησης που συνεχίζει να παίρνει μέτρα βυθίζοντας καθημερινά ακόμη περισσότερο τη χώρα στην ύφεση και στην κοινωνική απόγνωση, άρχισαν τις μεταξύ τους αλληλοκατηγορίες για το ποιος φταίει περισσότερο για τη σημερινή κατάσταση. Ταυτόχρονα δεν παρέλειψαν να συντονίσουν τα βέλη τους εναντίον της Αριστεράς κατηγορώντας την ότι με τη στάση της οδηγεί τη χώρα στη χρεοκοπία και στη δραχμή. Ιδιαίτερα στρέφονται με πρωτοφανή σφοδρότητα εναντίον της ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ για την υπεύθυνη στάση που κρατάει τόσο σε ότι αφορά στην ανάλυση των αιτίων που μας οδήγησαν στη σημερινή πολύπλευρη κρίση, όσο και σε ότι αφορά τις πολιτικές που μπορούν να μας οδηγήσουν σε δημοσιονομική εξυγίανση με μια οικονομία ζωντανή και μια κοινωνία όρθια.

Η ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ και οι μηχανισμοί που δημιούργησαν όλα αυτά τα χρόνια είναι οι «στυλοβάτες» του πολιτικού συστήματος που στηρίχθηκε στην ανάπτυξη του πελατειακού κράτους και σε συνέργεια με την επιχειρηματική ελίτ διαμόρφωσε τη κρατικοδίαιτη και στηριζόμενη σε δανεισμό ανάπτυξη, κατασπατάλησε το δημόσιο πλούτο, οικειοποιήθηκε τη δημόσια διοίκηση και οδήγησε τη χώρα στο τέλμα της διαφθοράς και της διαπλοκής και σε μια πολύπλευρη οικονομική, κοινωνική, πολιτική κρίση που τελικά αναδεικνύεται σε κρίση αξιών και θεσμών.

Καθημερινές είναι οι αποκαλύψεις για το πώς λειτουργούσε και λειτουργεί ακόμη και σήμερα, πρακτικά ατιμώρητη, η πολιτική νομενκλατούρα:  

-          Πώς να υπάρχουν έσοδα για τα δημόσια ταμεία όταν από τη μια πλευρά ευυπόληπτοι «πολίτες» και μεγάλες εταιρείες ενθυλακώνουν το ΦΠΑ ή «απαλλάσσονται» από πρόστιμα και άλλες υποχρεώσεις (όπως φόρους και εργοδοτικές εισφορές), ενώ ταυτόχρονα συλλαμβάνονται «κλέπτοντες οπώρες» αυτοί που έχουν οριστεί από τη Πολιτεία για την σύλληψη τους με πρωτεργάτες τους προϊστάμενους του ΣΔΟΕ και των εφοριών που διορίζονται από τις κυβερνήσεις με κομματικά κριτήρια;

-          Πως θα περιοριστούν οι κρατικές δαπάνες όταν οι παρανομίες από τα διάφορα κυκλώματα που χειρίζονται τα κρατικά κονδύλια πχ. του ΙΚΑ, των νοσοκομείων, των δημόσιων έργων, των προμηθειών  κλπ  που όπως φαίνεται από τυχαίες αποκαλύψεις συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό;

-          Πως θα ανακουφιστούν οι συνάνθρωποι μας που έχουν πραγματική ανάγκη και βιώνουν τον κοινωνικό αποκλεισμό όταν «μοιράζονται» προνοιακά επιδόματα με φακελάκια σε επιτροπές και μπιλιετάκια από πολιτικούς; Πως αλλιώς δικαιολογείται ότι 25% των λαμβανόντων επιδόματα ήταν μαϊμού, ενώ αντίστοιχο πανηγύρι γίνονταν με τις συντάξεις;  

-          Πώς να μείνουν οι γεωργοί στα χωράφια τους και να παράγουν ανταγωνιστικά και ποιοτικά προϊόντα όταν οι Συνεταιρισμοί αντί να παίξουν τον ρόλο τους στη στήριξη του παραγωγού στη παραγωγή και διάθεση του προϊόντος του σε ικανοποιητικές τιμές μακριά από παρασιτικά κυκλώματα και προς όφελος των καταναλωτών, βουλιάζουν στα χρέη που οι ίδιοι δημιούργησαν ενώ «διέφθειραν» τους παραγωγούς μοιράζοντας τις επιδοτήσεις των κουτόφραγκων αντί να τους προετοιμάζουν για το αύριο που είναι ήδη χτές (τυποποίηση, προϊόντα ποιότητας, ορθές καλλιεργητικές πρακτικές κλπ) με αποτέλεσμα να καταρρέει η παραγωγή σε όλους τους κλάδους όπου η χώρα έχει συγκριτικό πλεονέκτημα και να αυξάνονται οι εισαγωγές;

-          Πώς να στηριχθούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αλλά και γενικότερα οι καινοτοόμες αναπτυξιακές πρωτοβουλίες όταν θεσμοί που δημιουργήθηκαν για το σκοπό αυτό–συχνά με το υστέρημα του απλού πολίτη όπως η Συνεταιριστική Τράπεζα- εκκαθαρίζονται αφήνοντας χρέη για το δημόσιο, χρήματα στις τσέπες των επιτήδειων,  αλλά όχι έργο για το κοινωνικό σύνολο; Ποιος έδωσε τα θαλασσοδάνεια για τα οποία βοά η τοπική κοινωνία; Ποιο είναι το έργο της Αναπτυξιακής Εταιρείας της Νομαρχίας και ποιο ήταν το κόστος λειτουργίας της; Γιατί έπεσε έξω το LESVOS SHOP και πόσα χρήματα οφείλει στους προμηθευτές του Γυναικείους Συνεταιρισμούς και άλλους μικρούς παραγωγούς του τόπου μας; Πότε θα ενημερωθεί ο λεσβιακός λαός για τις φανερές και κρυφές δαπάνες διοίκησης και λειτουργίας όλων των φορέων που λειτούργησαν και ακόμη λειτουργούν και ποιο είναι το αναπτυξιακό τους έργο;

-          Πώς να αναπτυχθεί ο λεσβιακός τουρισμός όταν τη τύχη του χειρίζονταν μη ειδικοί με πλήρη αδιαφάνεια; Πότε θα μάθουμε ποιοι ήταν υπεύθυνοι για τη διαχείριση των κονδυλίων προβολής του λεσβιακού τουρισμού, πού ξοδεύονταν τα κονδύλια της πρώην νομαρχίας και ποια τα αποτελέσματα τους;

-          Πως θα αναπτυχθεί ό εναλλακτικός τουρισμός σε ένα νησί με μοναδικές δυνατότητες όταν το GO LESVOS που φτιάχτηκε για το σκοπό αυτό έφαγε το κεφάλαιο του και χρωστάει ακόμη τη συναυλία των SCORPIONS χωρίς να παράξει το παραμικρό έργο σχετικά με το σκοπό της δημιουργίας του;

-          Πως θα μετακινηθούν οι νησιώτες αλλά και οι επισκέπτες των νησιών με ασφάλεια αλλά και με λογικό αντίτιμο όταν οι γραμμές σχεδιάζονται και επιδοτούνται για την εξυπηρέτηση των εταιρειών, ενώ η υπάρχουσα νομοθεσία καταστρατηγείται με την συγκάλυψη των αρχών που είναι αρμόδιες για τη τήρηση της νομιμότητας; Πως έφτασε η ΝΕΛ από αιμοδότης των νησιών να γίνει ο δυνάστης τους αφού απομύζησε τις οικονομίες των Λέσβιων;

-          Ποιο περιβάλλον θα κληροδοτήσουμε στα παιδιά μας όταν «πριμοδοτούνται» και καλύπτονται με ατιμωρησία όσοι ιδιώτες και δημόσιοι λειτουργοί συμμετέχουν σε παράνομες οικοδομές, σε παράνομες γεωτρήσεις, σε πυρκαγιές σε δάση και άλλους βιότοπους, σε δόμηση σε παραλίες και άλλες προστατευόμενες περιοχές, σε αλλοίωση παραδοσιακών οικισμών, σε λειτουργία παράνομων χωματερών, σε παράνομη λειτουργία επιχειρήσεων;

Πολλά ερωτήματα για τα οποία δεν έχουν δοθεί μέχρι σήμερα απαντήσεις και κανείς δεν έχει πληρώσει για τα εγκλήματα που έγιναν σε βάρος του κοινωνικού συνόλου και του δημόσιου συμφέροντος. Εγκλήματα που σήμερα τα πληρώνουμε με συρρίκνωση του αναποτελεσματικού δημόσιου τομέα ακόμη και σε κρίσιμους τομείς, με μειώσεις αποδοχών και εργασιακών δικαιωμάτων, με ανεργία, με μείωση της ευημερίας.

Αντίθετα σήμερα οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές του συστήματος της διαφθοράς, της διαπλοκής και της χρεοκοπίας, περισσότερο ή λιγότερο προβεβλημένα στελέχη της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, προσπαθούν να αποτινάξουν από πάνω τους τις ευθύνες και να προβάλλουν ως οι «νέοι σωτήρες» της χώρας. Προσπαθούν να πείσουν τον ελληνικό λαό ότι μόνοι αυτοί μπορούν να ανορθώσουν τη χώρα και να την κρατήσουν μέσα στο κλυδωνιζόμενο ευρωπαϊκό σκάφος και στο ευρώ, ενώ είναι οι μοναδικοί υπεύθυνοι για τον σημερινό εκτροχιασμό.

Παράλληλα οι διάφορες παραφυάδες τους που μέχρι χθες συμμετείχαν ενεργά στο «πάρτυ» καταληστεύοντας τα δημόσια ταμεία και τον εθνικό πλούτο αδιαφορώντας αλλά και λοιδορώντας όσους εδώ και χρόνια επέμεναν για αλλαγή τόσο στη λειτουργία του κράτους όσο και του αναπτυξιακού προτύπου, σήμερα θυμήθηκαν την εθνική αξιοπρέπεια για να διεγείρουν τα «εθνικά» και «εθνικιστικά» αντανακλαστικά των δοκιμαζόμενων πολιτών. Δυστυχώς όμως ούτε αυτοί έχουν να προτείνουν τίποτα επί της ουσίας πέρα από ρητορικές κορώνες περί «ανεξαρτησίας και ελευθερίας».

 Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ καλεί τους πολίτες να κλείσουν τα αυτιά τους στις σειρήνες του συστήματος που καταρρέει κάτω από τα ερείπια της χώρας.  Χρειάζεται μια διαφορετική κοινωνική και πολιτική πλειοψηφία που θα προωθήσει τις μεγάλες αλλαγές στη δομή  και στη λειτουργία του κράτους με βάση απλούς και διαφανείς κανόνες λειτουργίας που θα στοχεύουν:

-          Στην εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος και στην ικανοποίηση των χρηστών,

-          Στην στήριξη ενός διαφορετικού, βιώσιμου μοντέλου ανάπτυξης,

-          Στην ουσιαστική στήριξη των κοινωνικών ομάδων που έχουν πραγματική ανάγκη για να ξεπεράσουν τα προβλήματα τους.

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ  καλεί τους πολίτες να παλέψουν μαζί της για:

-          Παραμονή της Ελλάδας στη Ευρώπη

-          Για δημοσιονομική προσαρμογή με την οικονομία ζωντανή και τη κοινωνία όρθια

-          Για αειφόρο και δίκαιη ανάπτυξη

Γιάννης Σπιλάνης

Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

Υποψήφιος Βουλευτής Λέσβου της Δημοκρατικής Αριστεράς

ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Τρία χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης, η κατάσταση όχι μόνο δεν φαίνεται να βελτιώνεται, αλλά μάλλον χειροτερεύει αν παρακολουθεί κάποιος τις εξελίξεις των αριθμών όπως το ΑΕΠ και η ανεργία, ή απλά τι συμβαίνει γύρω του στη κοινωνία, στις επιχειρήσεις, στα μαγαζιά.

Οι πολιτικές που έχουν ασκηθεί μέχρι τώρα είναι πολλαπλά αποτυχημένες γιατί:

-       Δεν είναι σε θέση να ενεργοποιήσουν τον δημόσιο τομέα στη πάταξη της φοροαποφυγής και της φοροδιαφυγής, της σπατάλης και της διαφθοράς επειδή υποχρεωτικά θα πρέπει να αγγίξουν τους πραγματικά υπαίτιους της σημερινής κατάστασης και στυλοβάτες του πελατειακού κράτους

-       Δεν είναι σε θέση να προχωρήσουν στις αναγκαίες αναδιαρθρώσεις του δημόσιου τομέα και την ενίσχυση της παραγωγής, αφού δεν μπορούν να πείσουν για την ορθότητα των προτάσεων τους ούτε τους οπαδούς  τους. Πχ. οι προτάσεις τους για ανάπτυξη περιορίζονται στην ενίσχυση των μεγάλων κατασκευαστικών εταιρειών όπως στη περίπτωση της παραθεριστικής κατοικίας και στην ανάπτυξη των ΑΠΕ στις επιδοτήσεις μεγάλων «βιομηχανικών εγκαταστάσεων», με ανειδίκευτη προσωρινή  απασχόληση και περιβαλλοντική επιβάρυνση και χωρίς άλλες αναπτυξιακές επιπτώσεις

-       Δεν αντιμετωπίζουν τη ρίζα του προβλήματος που είναι η χρόνια κρίση της πραγματικής οικονομίας που παρέμεινε προσκολλημένη στις κρατικές άμεσες και έμμεσες επιδοτήσεις, στην ανοχή της φοροδιαφυγής, της εισφοροδιαφυγής, της παράνομης λειτουργίας. Οι εξαιρέσεις υπάρχουν για να πιστοποιούν τον κανόνα.

-       Δεν είναι σε θέση να ενεργοποιήσουν τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις με αναπτυξιακή προοπτική, αλλά ούτε καν για αναθέρμανση της οικονομίας και υποστήριξη των ανέργων και άλλων πληττόμενων ομάδων

-       Συνεχίζουν την λύση των οριζόντιων σκληρών περικοπών μισθών, συντάξεων, κοινωνικών παροχών και χρηματοδοτήσεων, χωρίς να διακρίνουν τα ξερά από τα χλωρά, περιορίζοντας την ζήτηση και διευρύνοντας την ύφεση

-       Συνεχίζουν τη προσπάθεια αύξηση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας αποκλειστικά με τη μείωση του μισθολογικού κόστους (ακόμη και αυτών που αμείβονται με το κατώτερο μισθό), ενώ δεν φαίνεται να αντιλαμβάνονται ότι η λύση είναι στην αναβάθμιση της ποιότητας των παραγόμενων αγαθών και υπηρεσιών μέσα από την υιοθέτηση καινοτομιών σε όλα τα επίπεδα της παραγωγής και της οργάνωσης της.

-       Δεν έχουν καταφέρει να πείσουν κανέναν ότι οι θυσίες δεν θα πάνε χαμένες, αφού ακόμη και αν σήμερα μας χάριζαν όλα τα χρέη, από αύριο θα συσσωρεύονταν νέα.

Το τελευταίο ίσως να είναι και το σπουδαιότερο πρόβλημα αφού οι πολίτες, που στη μεγάλη τους πλειοψηφία ανέχθηκαν τα πρώτα μέτρα ως  αναπόφευκτα, βλέπουν σήμερα το αδιέξοδο των προσπαθειών τους. Η έλλειψη οράματος, σχεδίου και προοπτικής έχει αδρανοποιήσει τις υγιείς κοινωνικές και επιχειρηματικές δυνάμεις που όμως βλέπουν την ανάγκη για ανατροπή στη λειτουργία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, εργοδοτών και εργαζομένων.

 Αυτοί που λαμβάνουν τις αποφάσεις  δείχνουν να αγνοούν όλες τις εναλλακτικές προτάσεις ανάπτυξης όπως άλλωστε έκαναν όλα τα προηγούμενα χρόνια καλυπτόμενοι πίσω από τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης που οφείλονταν στην κατανάλωση με δανεικά.

Στη συνέχεια θα αναφερθούμε σε μερικές προτάσεις ειδικά για τον νησιωτικό χώρο. Κυρίαρχο ζητούμενο είναι η δημιουργία ανταγωνιστικών δραστηριοτήτων που να δημιουργούν εξαγωγές ή έστω να αποτρέπουν εισαγωγές. Σε ένα νησί όπως η Λέσβος που πήρε το βραβείο «Ευρωπαϊκός Προορισμός Αριστείας» από την ΕΕ (βραβείο EDEN) και διεκδικεί τον χαρακτηρισμό της ως Παγκόσμιο Γεωπάρκο από την Ουνέσκο για το πλούσιο φυσικό και πολιτιστικό της περιβάλλον, οι δυνατότητες είναι κατά βάση οι εξής:

-       Παραγωγή αγροτικών προϊόντων και προϊόντων διατροφής ποιότητας με βάση τοπικές πρώτες ύλες και τοπική τεχνογνωσία. Μεγάλες και μικρές παραγωγές  πρώτων υλών (πχ. λάδι, γάλα, μέλι, γλυκάνισο, φρούτα κλπ) - που ορισμένες είναι μοναδικές, όπως έδειξε η μελέτη της Περιφέρειας Β.Αιγαίου “Agriles”- μπορούν να αξιοποιηθούν ποικιλότροπα φτιάχνοντας ένα πλούσιο καλάθι προϊόντων

-       Προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση φυσικών και πολιτιστικών πόρων για προσέλκυση επισκεπτών με ειδικά ενδιαφέροντα: μοναδικά μνημεία της φύσης όπως το Απολιθωμένο Δάσος, μοναδικοί παραδοσιακοί οικισμοί (Αγιάσος, Συκαμνιά, Μόλυβος, Βατούσα αλλά και Πλωμάρι, Μυτιλήνη κλπ), μοναδικά μουσεία (Τεριαντ, Θεόφιλου, Αρχαιολογικό, Ιακωβίδη, Σαπουνιού στο Πλωμάρι, Λαδιού στην Αγ. Παρασκευή, Σιγρίου κλπ), μνημεία όπως τα Κάστρα Μυτιλήνης και Μολύβου, αρχαιολογικοί τόποι, απίστευτος πλούτος σε νεώτερα μνημεία και σύγχρονη πολιτιστική κληρονομιά (ελαιοτριβεία, αγγειοπλαστεία), υδροβιότοποι όπως της Καλλονής και της Γέρας, αλυκές και ιαματικές πηγές, υδρόμυλοι, κλπ άυλος πολιτισμός όπως αυτός που συνδέεται με τη Σαπφώ, τον Αλκαίο, τον Ελύτη αλλά και τον Αριστοτέλη και τον Θεόφραστο και πόσα άλλα γνωστά ή λιγότερο γνωστά στοιχεία σκόρπια πάνω στο νησί πρέπει να διασυνδεθούν μεταξύ τους και να αναδειχθούν με ένα σύγχρονο τρόπο προσελκύοντας επισκέπτες που πέρα από την ήλιο και τη θάλασσα, ψάχνουν κάτι το ιδιαίτερο στον τόπο που επισκέπτονται.

-       Ανάδειξη του λαϊκού πολιτισμού (μουσική, πανηγύρια, αλογοδρομίες, κουζίνα κλπ) σε συνδυασμό με την βελτίωση και σήμανση των υπηρεσιών εστίασης και διαμονής

-       Ανάδειξη του Πανεπιστημίου Αιγαίου σε διεθνές κέντρο παραγωγής και διάσωσης της γνώσης με έμφαση στη «Νησιωτικότητα» (σύμφωνα και τη πρόσφατη χρηματοδότηση του υπουργείου Παιδείας), για την ανάπτυξη ενός άλλου είδους τουρισμού για όλο το χρόνο (εκπαιδευτικό, ερευνητικό, συνεδριακό).

Πίσω από αυτές τις εξαγωγικές δραστηριότητες σειρά άλλων «υποστηρικτικών» δραστηριοτήτων και επαγγελμάτων από εκδόσεις και εφαρμογές τηλεματικής, μέχρι εκπαιδευτών χορών ή μουσικής, θαλάσσιων σπορ και καταδύσεων, συντήρησης μνημείων και παραδοσιακών οικισμών, εκπαίδευσης στη γλώσσα ή στη μαγειρική, δραστηριότητες που μπορούν να δώσουν απασχόληση σε ανθρώπους με διαφορετικό επίπεδο εκπαίδευσης, με διαφορετική κλίση, με διαφορετικά ενδιαφέροντα.

Όμως για να υλοποιηθούν αυτά χρειάζεται συλλογικό όραμα και στρατηγική. Χρειάζεται ακόμη ατομική αυτοπεποίθηση και δημιουργικότητα. Χρειάζεται συλλογική προσπάθεια για το κοινό συμφέρον.

Γ.Σπιλάνης

ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ: ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κοινωνία ζει μέσα σε πολλές αντιφάσεις και αυτό δεν επιτρέπει να υπάρξουν διαρθρωτικές αλλαγές σε κανέναν τομέα με αποτέλεσμα ακόμη και σήμερα - στις δύσκολες μέρες που ζούμε – όχι απλά να υπάρχει πλήρης αδυναμία να ξεπεράσουμε τη κρίση, αλλά αντίθετα να βυθιζόμαστε κάθε μέρα και πιο βαθειά.

Κλασσική περίπτωση είναι οι υπηρεσίες που παρέχει το δημόσιο. Ενώ από τη μια μεριά κατηγορούμε το δημόσιο τομέα ως σπάταλο, αντιπαραγωγικό, διεφθαρμένο, πελατειακό κλπ  που δεν παρέχει τις υπηρεσίες που θέλουμε, από την άλλη μόλις ανακοινωθούν αλλαγές τις απορρίπτουμε και είμαστε έτοιμοι να υπερασπιστούμε αυτό που πριν από λίγο κατηγορούσαμε. Αντί λοιπόν να αγωνιζόμαστε ώστε το Δημόσιο να παρέχει τις υπηρεσίες που χρειαζόμαστε εμείς ως πολίτες με το χαμηλότερο κόστος και τη καλύτερη εξυπηρέτηση, μένουμε κυριολεκτικά «κολλημένοι» σε ότι υπήρχε πριν, δίνοντας ταυτόχρονα επιχειρήματα σε εκείνους που επιθυμούν σφόδρα λιγότερο δημόσιο και περισσότερη αγορά.

Πρόσφατο παράδειγμα η  ανακοίνωση για κλείσιμο ορισμένων Τελωνείων σε παράκτιους οικισμούς στη Λέσβο και σε πολλά μικρά νησιά του Αιγαίου, όπως στον Αι Στράτη. Για τον ίδιο λόγο είχαν γίνει πολυήμερες σφοδρές κινητοποιήσεις στο Πλωμάρι πριν από μερικές εβδομάδες.

Ενώ είναι γνωστό ότι τα τελωνεία αυτά υπολειτουργούν εδώ και πολλά χρόνια αφού έχουν αλλάξει εντελώς οι συνθήκες εκείνες που επέβαλαν τη δημιουργία τους πριν από 100 και πλέον χρόνια με αποτέλεσμα οι υπάλληλοι κυριολεκτικά να κάθονται  σπίτι τους πολλές φορές (θυμάμαι παλαιότερο δημοσίευμα για άλλο τελωνείο του νησιού που άνοιγε μια φορά το μήνα!!!!) και να πληρώνονται (παλαιότερα όταν οι αγελάδες ήταν παχιές και υπερωριακά με αποτέλεσμα οι μισθοί τους να είναι υπέρογκοι). Εδώ δεν υπάρχει ευθύνη των υπαλλήλων, αλλά του κράτους που δεν φρόντισε να ανασχεδιάσει τις υπηρεσίες του έγκαιρα και να ορθολογικοποιήσει τις δαπάνες του (πρόσθετες δαπάνες για ενοίκια, εξοπλισμό κλπ) με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και τη βελτίωση των υπηρεσιών σε πολίτες και επιχειρήσεις. Η επίκληση της παροχής υπηρεσιών πχ. στους ψαράδες της περιοχής δεν μπορεί πλέον να ευσταθεί όπως την εποχή του τηλέγραφου, όταν για παράδειγμα η λειτουργία των ΚΕΠ και τα ηλεκτρονικά μέσα επιτρέπουν σήμερα συναλλαγές στα πέρατα του κόσμου. Αν δεν υπάρχουν, μπορούν να γίνουν!!!!

Η συζήτηση δεν πρέπει να εστιαστεί στο συγκεκριμένο παράδειγμα αλλά γενικά για το πώς λειτουργεί το δημόσιο, τι υπηρεσίες παρέχει και με ποιο κόστος και βέβαια πως θα αλλάξουν τα πράγματα για το κοινό μας  συμφέρον και όχι να μείνουν ως έχουν εξυπηρετώντας διάφορα αφανή και εμφανή «συμφέροντα». Τα παραδείγματα είναι πολλά και ο καθένας μας έχει να προσθέσει τη δική του εμπειρία σε θέματα είτε της διοίκησης,  είτε της υγείας, είτε της παιδείας κλπ όπου ενώ το κόστος λειτουργίας τους είναι υπέρογκο (πχ. νοσοκομεία) οι υπηρεσίες που παρέχουν είναι χαμηλές με αποτέλεσμα να ανθούν το «φακελάκι», η «παραπαιδεία», αλλά γενικότερα να παρεμποδίζεται η ομαλή πρόοδος της χώρας.

Είναι γεγονός ότι συχνά οι αλλαγές που προτείνονται (πχ. στο σύστημα εισαγωγής στην ανώτατη εκπαίδευση και γενικότερα στη λειτουργία των σχολείων) δεν πείθουν ότι έχουν μελετηθεί σοβαρά με αποτέλεσμα στη πρώτη αντίδραση τα μισά μέτρα να ανακαλούνται, να υπάρχει αναβολή εφαρμογής και τελικά να μένουμε στα ίδια ή περίπου στα ίδια. Ειδικά αυτή τη περίοδο που κάθε αλλαγή φαίνεται (ή παρουσιάζεται) ότι έχει ως μόνο στόχο τη περικοπή δαπανών και όχι την ουσιαστική αναβάθμιση της παρεχόμενης υπηρεσίας, με αποτέλεσμα να υπάρχει καθολική αντίδραση τόσο από τους εργαζόμενους όσο και από τους πολίτες -  αποδέκτες των υπηρεσιών.

Δεν υπάρχει καμία περίπτωση να υπάρξουν οι ανατροπές εκείνες που χρειαζόμαστε ως πολίτες και χρειάζεται η χώρα, αν εμείς οι αποδέκτες των υπηρεσιών του δημοσίου δεν αποκτήσουμε άποψη και λόγο, κρίνοντας ό,τι υπάρχει και προτείνοντας λύσεις. Στο κάτω -κάτω εμείς πληρώνουμε μέσω των φόρων και πρέπει να διεκδικούμε δίκαιη και ορθολογική χρήση των χρημάτων μας. Εμείς οι χρήστες των υπηρεσιών υγείας που πληρώνουμε τις εισφορές στα ταμεία μας θέλουμε να έχουμε καλές υπηρεσίες υγείας μέσα σε ένα πραγματικά Εθνικό Σύστημα Υγείας  αλλά και καλή εξυπηρέτηση στις συναλλαγές μας. Eμείς ως γονείς θέλουμε να αποκτούν τα παιδιά μας πλήρη και σφαιρική παιδεία και μόρφωση μέσα στο δημόσιο σχολείο ή Πανεπιστήμιο, όπως γίνεται σε όλες τις πολιτισμένες χώρες και όχι να τρέχουμε σε φροντιστήρια και ιδιαίτερα ξοδεύοντας υπέρογκα ποσά (από αυτά που δεν έχουμε πλέον).

Εμείς οι πολίτες είμαστε εκείνοι που θα πρέπει να επιβάλλουμε τις αλλαγές βγάζοντας έξω από το παιγνίδι όλα εκείνα τα προσωπικά συμφέροντα (πολιτικά, οικονομικά και «συνδικαλιστικά») που παίζουν πάνω στη πλάτη μας, επικαλούμενοι το «δημόσιο» συμφέρον.

Εμείς πρέπει να καθορίσουμε τους στόχους που θέλουμε να έχει η παιδεία (υποχρεωτική, τεχνολογική, τριτοβάθμια), η υγεία, η κοινωνική μέριμνα, η περιβαλλοντική πολιτική, η καθαριότητα στη πόλη, ο πολιτισμός  και γενικότερα όλοι οι τομείς όπου το κράτος έχει άμεσο ή έμμεσο (ρυθμιστικό) ρόλο  (συγκοινωνίες, ενέργεια, υποδομές κλπ). Εμείς οι πολίτες πρέπει να απαιτούμε ίση αντιμετώπιση για όλους χωρίς διακρίσεις σε πολίτες α’, β’ και γ’ κατηγορίας, εμείς  πρέπει να έχουμε το πρώτο λόγο στο τι είναι δημόσιο συμφέρον και να το υπερασπιζόμαστε. Εμείς οι πολίτες πρέπει να επιβάλλουμε ανατροπές σε όλους τους τομείς που να έχουν ξεκάθαρες στοχεύσεις και διαφανείς ρυθμίσεις.

Η αναβάθμιση όλων των υπηρεσιών αυτών αποτελεί προϋπόθεση για την όποια ανάπτυξη τόσο τοπικά όσο και εθνικά, αφού καθορίζει την ελκυστικότητα της χώρας συνολικά και ξεχωριστά του κάθε τόπου, του κάθε νησιού.  Εμείς οι πολίτες πρέπει να αποκτήσουμε ένα όραμα για το μέλλον το δικό μας και των παιδιών μας και να απαιτήσουμε ίσες ευκαιρίες για όλους.

Γιάννης Σπιλάνης

ΕΝΑΣ ΑΛΛΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΦΙΚΤΟΣ

Η οικονομική κρίση μας προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να επενδύσουμε στην αλλαγή. Να αποδιώξουμε τον κοντόφθαλμο τρόπο που κατατρύχει την κοινωνία εδώ και δεκαετίες. Να τον αντικαταστήσουμε με μελετημένο σχεδιασμό πολιτικών, ικανών να αντιμετωπίσουν τις τεράστιες προκλήσεις επιφέροντας μακροχρόνια ευημερία.

Φυσικά είναι άλλο πράγμα να έχει κανείς ένα τέτοιο όραμα και εντελώς άλλο πράγμα να επιχειρεί να το πραγματοποιήσει. Υπάρχουν όμως βασικά δύο μόνο πιθανότητες για αλλαγή αυτής της κατάστασης. Η μία είναι η επανάσταση. Η άλλη είναι να επιδοθούμε στο επίμοχθο έργο της κοινωνικής αλλαγής.

Υπάρχουν κάποιοι για τους οποίους η επανάσταση φαντάζει ως απάντηση. ‘Η αν όχι απάντηση, τότε τουλάχιστον αποτελεί αναπόφευκτη συνέπεια της συνεχιζόμενης κοινωνικής και οικολογικής δυσλειτουργίας. Ας θέσουμε ένα τέλος στον καπιταλισμό. Ας απορρίψουμε τη παγκοσμιοποίηση. Ας υποσκάψουμε την εταιρική εξουσία και ας ανατρέψουμε τις διεφθαρμένες κυβερνήσεις. Ας διαλύσουμε τους παλαιούς θεσμούς και ας ξεκινήσουμε από την αρχή. Ωστόσο υπάρχουν και εδώ κίνδυνοι. Το φάσμα μιας νέας βαρβαρότητας καραδοκεί. 

Απορρίπτοντας την επανάσταση δεν σημαίνει ότι αποδεχόμαστε το status quo. Ούτε σημαίνει ότι το μόνο που χρειάζεται είναι αύξηση των αλλαγών. Θα έπρεπε πλέον να είναι σαφές ότι η κλίμακα της απαιτούμενης μεταμόρφωσης είναι τεράστια. Χρειαζόμαστε όμως σαφή βήματα μέσα από τα οποία να οικοδομήσουμε την αλλαγή. Και αυτό είναι ένα έργο που απαιτεί τη συμμετοχή κυβερνήσεων καθώς και όσων είναι σε θέση να χαράξουν ή να επηρεάσουν την πολιτική.  Ο προσδιορισμός, με κάποιο βαθμό ακρίβειας, των βημάτων αυτών εξαρτάται εν μέρει από την έναρξη ενός δημόσιου και πολιτικού διαλόγου για τα ζητήματα.

Η κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πολύ σοβαρό δίλλημα. Το να αντισταθεί στην ανάπτυξη σημαίνει να ρισκάρει την οικονομική και την κοινωνική κατάρρευση. Το να την επιδιώξει επίμονα σημαίνει να θέσει σε κίνδυνο το οικοσύστημα από το οποίο εξαρτιόμαστε για τη μακροπρόθεσμη επιβίωση μας.

Στη συνέχεια γίνονται συγκεκριμένες προτάσεις που αφορούν τρεις βασικές κατηγορίες:

-          Ρύθμιση του οικονομικού μοντέλου

-          Αλλαγή της κοινωνικής λογικής

-          Προσδιορισμός των (περιβαλλοντικών) ορίων

Α. Ρύθμιση του οικονομικού μοντέλου

Μια οικονομία που εξαρτάται από την αέναη επέκταση της υλικής κατανάλωσης που βασίζεται στο χρέος είναι οικολογικά μη αειφόρος, κοινωνικά προβληματική και οικονομικά ασταθής. Η αλλαγή αυτής της κατάστασης προϋποθέτει ανάπτυξη μιας νέας μακροοικονομίας για την αειφορία, μιας οικονομικής μηχανής που δεν θα βασίζει τη σταθερότητα της στην ανηλεή αύξηση της κατανάλωσης και στην επέκταση της συνολικής υλικής παραγωγής. Η οικοδόμηση αυτού του νέου πλαισίου όπου οι οικονομίες υπόκεινται σε αυστηρούς περιορισμούς εκπομπών και χρήσης πόρων αποτελεί επείγουσα προτεραιότητα. Επίσης χρειάζεται εξέταση του τρόπου με τον οποίο οι οικονομίες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν κάτω από διαφορετικά σχήματα κατανάλωσης, επενδύσεων, απασχόλησης και αύξησης της παραγωγικότητας. Βασική προϋπόθεση για κάτι τέτοιο είναι η αναδιατύπωση των προκαταλήψεων μας σχετικά με τη παραγωγικότητα της εργασίας και του κεφαλαίου. Οι «νέες» οικολογικές επενδύσεις (πχ. επανεξοπλισμός κτιρίων με μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας και άνθρακα, επανασχεδιασμός δικτύων κοινής ωφέλειας, υποδομές δημόσιας συγκοινωνίας, αναβάθμιση δημόσιων χώρων, διατήρηση και προστασία οικοσυστημάτων κλπ) θα είναι «λιγότερο αποδοτικές» με βάση τους παραδοσιακούς όρους.

Επίσης είναι ευκαιρία να συμπεριληφθεί σε κάποιο βαθμό στη νέα μακροοικονομία η αξία του φυσικού κεφαλαίου και των υπηρεσιών των οικοσυστημάτων, αναθεωρώντας τους εθνικούς λογαριασμούς και τον υπολογισμό του ΑΕΠ που σήμερα περιλαμβάνει το κόστος των εγκλημάτων, των πάσης φύσεως ατυχημάτων (συμπεριλαμβανόμενων και των περιβαλλοντικών) στο ενεργητικό του ως στοιχείο ευημερίας.

Τέλος παρατηρείται ολοένα και μεγαλύτερη ομοφωνία ότι πρέπει να ξεκινήσει μια νέα εποχή χρηματοοικονομικής και δημοσιονομικής σύνεσης υιοθετώντας μέτρα όπως μεταρρύθμιση του κανονισμού λειτουργίας των εθνικών και διεθνών χρηματαγορών, απόρριψη αδίστακτων και αποσταθεροποιητικών πρακτικών αγοράς (πχ. ανοιχτή συναλλαγή), μείωση των υπερβολικών πακέτων αμοιβών των ανώτερων στελεχών, επιβολή φόρων σε διεθνείς μεταβιβάσεις συναλλάγματος, μεγαλύτερος δημόσιος έλεγχος στη προσφορά χρήματος κλπ).

Β. Αλλαγή της κοινωνικής λογικής

Η κοινωνική λογική που παγιδεύει τους ανθρώπους στον υλιστικό καταναλωτισμό ως βάση για τη συμμετοχή στη ζωή της κοινωνίας είναι εξαιρετικά ισχυρή αλλά οικολογικά και ψυχολογικά επιζήμια. Απαραίτητη προϋπόθεση για μια μακροχρόνια ευημερία είναι να απελευθερώσει τους ανθρώπους από αυτή τη καταστροφική δυναμική και να τους προσφέρει ευκαιρίες για αειφόρο και παραγωγική ζωή.

Η πολιτική για το χρόνο εργασίας είναι σημαντική για μια αειφόρο οικονομία και αυτό για δύο λόγους: ο καταμερισμός της διαθέσιμης εργασίας πρώτα είναι απαραίτητο για να διατηρηθεί μακροοικονομική σταθερότητα και να προστατευτούν τα μέσα βιοπορισμού των ανθρώπων σε μια οικονομία που η παραγωγικότητα της εργασίας αυξάνεται αλλά όχι η παραγωγή και δεύτερο για να ξεκουράζονται καλύτερα, να βρίσκονται σε μεγαλύτερη εγρήγορση και καλύτερη φυσική κατάσταση με μια καλύτερη ισορροπία μεταξύ εργασίας και ζωής. Μεταξύ άλλων έχουν προταθεί μέτρα όπως η μεγαλύτερη ευελιξία στην εργασία, καταπολέμησης των διακρίσεων κατά της μερικής απασχόλησης όσον αφορά την ιεραρχία, τη προαγωγή, την εκπαίδευση, καλύτερα κίνητρα για τους εργαζόμενους όσον αφορά τον οικογενειακό χρόνο, τις γονικές και εκπαιδευτικές άδειες κλπ  

 Οι συστημικές εισοδηματικές ανισότητες αυξάνουν το άγχος, υποσκάπτουν το κοινωνικό κεφάλαιο και εκθέτουν τα νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα σε μεγαλύτερη παθογένεια και μικρότερη ικανοποίηση από τη ζωή, αυξάνοντας τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία και στην κοινωνία. Στις φιλελεύθερες οικονομίες αγοράς αυξάνουν οι μακροχρόνιες τάσεις ανισότητας. Οι μηχανισμοί μείωσης των ανισοτήτων περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων αναθεωρημένες δομές φόρου εισοδήματος, κατώτατα και ανώτατα επίπεδα εισοδήματος, βελτιωμένη πρόσβαση σε καλής ποιότητας εκπαίδευση, νομοθεσία κατά των διακρίσεων, μέτρα κατά της εγκληματικότητας κλπ.

Η μέτρηση συγκεκριμένων αποτελεσμάτων ευζωίας όπως το προσδόκιμο υγιούς ζωής, η συμμετοχή στην εκπαίδευση, οι αντοχές της κοινότητας, η συμμετοχή στη ζωή της κοινωνίας αξιολογούν των δυνατοτήτων των ανθρώπων για ευημερία.

Η κατανόηση ότι η ευημερία αποτελείται εν μέρει από τη δυνατότητα μας να συμμετέχουμε στη ζωή της κοινωνίας απαιτεί την οικοδόμηση κοινωνικού κεφαλαίου, την ενίσχυση των κοινοτήτων και της κοινωνικής οικονομίας με πολιτικές όπως δημιουργία και προστασία κοινών δημόσιων χώρων, ενθάρρυνση πρωτοβουλιών αειφορίας, μείωση γεωγραφικής κινητικότητας της εργασίας, παροχή εκπαίδευσης για πράσινες θέσεις εργασίας, παροχή καλύτερης πρόσβασης σε δια βίου μάθηση και δεξιότητες, παραχώρηση μεγαλύτερων αρμοδιοτήτων σχεδιασμού στα χέρια των τοπικών κοινωνιών, προστασία και διάδοση δημόσιων υπηρεσιών, προστασία δημόσιων χώρων κλπ 

Τέλος είναι αναγκαία η διάλυση της κουλτούρας του καταναλωτισμού που αναπτύχθηκε ως μέσο προστασίας της οικονομικής ανάπτυξης αλλά τελικά προάγει τον μη παραγωγικό κοινωνικό ανταγωνισμό και έχει καταστροφικές ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις στη ζωή των ανθρώπων. Είναι σημαντικό να δοθούν στους ανθρώπους βιώσιμες εναλλακτικές έναντι του καταναλωτικού τρόπου ζωής ώστε να συνεχίσει να υπάρχει πρόοδος και ανθρώπινη ευημερία με λιγότερο υλιστικούς τρόπους.

Γ. Προσδιορισμός των περιβαλλοντικών ορίων

Η υλική απληστία της καταναλωτικής κοινωνίας μειώνει τα σημαντικά φυσικά αποθέματα και επιβαρύνει σε υπερβολικό βαθμό τα οικοσυστήματα του πλανήτη. Είναι απαραίτητο να τεθούν σαφή όρια των πόρων και περιβάλλοντος και ένταξη των ορίων αυτών στην οικονομική και κοινωνική λειτουργία.

Η αναγνώριση σαφών ορίων στους πόρους και στις εκπομπές άνθρακα, καθώς και ο προσδιορισμός στόχων για μείωση εντός αυτών των ορίων είναι σημαντικά για μια αειφόρο οικονομία. Οι προϋποθέσεις για δικαιοσύνη στη χρήση πόρων και στη παραγωγή αποβλήτων απαιτούν ίσες κατά κεφαλή παροχές σύμφωνα με ένα οικολογικό όριο που συγκλίνει στο επίπεδο αειφορίας.

Η δημοσιονομική μεταρρύθμιση για την αειφορία προβλέπει την αποδοχή της αρχής ενσωμάτωσης των εξωτερικών δαπανών των οικονομικών δραστηριοτήτων όπως πχ η φορολόγηση του άνθρακα που παροτρύνει τους ανθρώπους να μεταβούν σε διαδικασίες, τεχνολογίες και δραστηριότητες που απαιτούν μικρότερη ένταση εκπομπών άνθρακα. Ανάλογο στόχο έχει η μετατόπιση της φορολογικής επιβάρυνσης από τα οικονομικά αγαθά (πχ. τα εισοδήματα) στα οικολογικά κακά (πχ. ρύπανση).

Τέλος ένα βασικό κίνητρο για την επανεξέταση της ευημερίας στις αναπτυγμένες οικονομίες είναι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την απαραίτητη ανάπτυξη στις φτωχότερες χώρες. Για να διασφαλιστεί ότι αυτή η εξέλιξη θα είναι εντός των ορίων απαιτείται μηχανισμός χρηματοδότησης για τη μεταφορά των πόρων σ’αυτές.

Η ευημερία χωρίς ανάπτυξη δεν είναι πλέον ένα ουτοπικό όνειρο για τις προηγμένες οικονομίες της Δύσης. Είναι μια οικονομική και οικολογική αναγκαιότητα. Χρειάζεται ένα νέο όραμα ευημερίας, όπως η ικανότητα να ακμάζουμε ως άνθρωποι εντός των ορίων ενός πεπερασμένου πλανήτη.

Αποσπάσματα από το Tim Jackson “Ευημερία χωρίς ανάπτυξη. Ένα εναλλακτικό μοντέλο διεξόδου από την κρίση».

Για την προσαρμογή Γ.Σπιλάνης. 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ.

Θεωρώ ότι είναι 3 βασικά:

Α) η κρίση του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος που προσπαθώντας να εξασφαλίσει όλο και μεγαλύτερα βραχυπρόθεσμα κέρδη στο κερδοσκοπικό και τραπεζικό κεφάλαιο και στους «λειτουργούς» του (golden boys) οδήγησε σε πλήρη ανισορροπία μεταξύ πραγματικής και λογιστικής οικονομίας

Β) η  κρίση της ελληνικής κοινωνίας που αποτυπώνεται σε δημοσιονομική κρίση ως συνδυασμός:

(α) σειράς κυβερνήσεων ευάλωτων για κάθε είδους «ρυθμίσεις» (φορολογικές και  ασφαλιστικές ρυθμίσεις, ρυθμίσεις για προμήθειες και έργα κλπ) δαπάνες και διορισμούς υπέρ των ισχυρών ομάδων πίεσης και των πολιτικών φίλων που μείωσαν τις εισπράξεις του κράτους και αύξησαν τις δαπάνες χωρίς να υπάρχει αναπτυξιακό αποτέλεσμα,

(β) ενός κρατικού μηχανισμού αυταρχικού, αναποτελεσματικού και διεφθαρμένου που εξασφαλίζει «πρόσθετα εισοδήματα» σε ιδίους και ημετέρους, αφήνοντας όμως άδεια τα κρατικά ταμεία και βάζοντας αναρίθμητα εμπόδια σε όποια εποικοδομητική προσπάθεια και τέλος

(γ) μιας κοινωνίας (ή καλύτερα ενός αθροίσματος ατόμων χωρίς συνοχή και κοινούς στόχους) που έχει εθιστεί στο να διευρύνει την οικονομική της ευημερία σε βάρος των άλλων (των «κουτόφραγκων», του κράτους, του περιβάλλοντος, των πιο αδύναμων μελών της)

Γ) Η κρίση της παρασιτικής, κερδοσκοπικής και αντιπαραγωγικής δομής της ελληνικής οικονομίας που ποτέ δεν απέκτησε γερές παραγωγικές ρίζες ώστε να είναι ανταγωνιστική.

Ο συνδυασμός των 2 ενδογενών αιτίων δημιούργησε συνεχώς αυξανόμενες δανειακές ανάγκες που «προσέκρουσαν» στην κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος γεγονός που οδήγησε σε ραγδαία αύξηση των επιτοκίων και κατέστησε το χρέος μη βιώσιμο. Σε συνδυασμό με ανάλογες δανειακές ανάγκες άλλων χωρών (ανεξάρτητα από τους λόγους από τους οποίους προήλθαν και το ύψος τους) όξυνε κατά πολύ το πρόβλημα. Οι «λύσεις» που επιβλήθηκαν με διαφορετικούς βαθμούς έντασης είχαν την ίδια νεοφιλελεύθερη φιλοσοφία αφού άγγιξαν ελάχιστα ή καθόλου την αιτία του προβλήματος (χρηματοπιστωτικό σύστημα) και εστίασαν σχεδόν αποκλειστικά στη μείωση των δημόσιων δαπανών και του μισθολογικού κόστους στον ιδιωτικό τομέα. Είναι αξιοσημείωτο ότι ενώ το τελευταίο δεν συνδέεται παρά εντελώς έμμεσα με το δημόσιο χρέος αποτέλεσε «ισχυρό» στοιχείο διαπραγμάτευσης των πιστωτών με όλες τις υπερδανεισμένες χώρες, γεγονός που δίνει επιχειρήματα σε όσους υποστηρίζουν ότι οι προωθούμενες πολιτικές εξυπηρετούν κυρίως την αναδιάρθρωση των κερδών από την πραγματική οικονομία και (κυρίως) τους εργαζόμενους προς στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο.

Δεν θα αναφερθώ στο πως μπορεί να αντιμετωπιστεί βραχυχρόνια η χρηματοπιστωτική κρίση και γιατί με καλύπτουν οι θέσεις που έχουν εκφραστεί στα σχετικά κείμενα που μας στάλθηκαν, αλλά και γιατί δεν θεωρώ τον εαυτό μου ειδικό στο θέμα. Πάντως φαίνεται ότι τουλάχιστον σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν υπάρχει η βούληση για να αντιμετωπιστεί η αιτία του προβλήματος (απορρυθμιστικός ρόλος των αγορών με «θεσμοποίηση» του στόχου της μεγιστοποίησης των κερδών του κεφαλαίου σε βάρος του στόχου της μεγιστοποίησης ευημερίας). Αυτό έχει ως αντίκτυπο τη χειροτέρευση των δεικτών ευημερίας (ανισότητα εισοδημάτων, αύξηση ανεργίας, μείωση παραγωγής  κλπ). Η Ελλάδα δεν είχε και παραμένει χωρίς καμία δυνατότητα να παίξει κάποιο ρόλο στην ανατροπή αυτής της τάσης σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο εξ αιτίας των ιδιαίτερων εσωτερικών προβλημάτων που την κατέστησαν όχι απλά αναξιόπιστο εταίρο αλλά την παρουσίασαν ως «αιτία» του προβλήματος. Η αριστερά –έχοντας χάσει το παιχνίδι σε επίπεδο κυρίαρχων ιδεών από τη περίοδο της επικράτησης του νεοφιλελευθερισμού τη δεκαετία του ‘80- δεν παρουσίασε καμία σοβαρή εναλλακτική πρόταση ουσίας, παρά μόνο κάποιες ιδέες για καλύτερη διαχείριση της χρηματοπιστωτικής κρίσης και δεν επωφελήθηκε εκλογικά από τη κρίση (πχ. στις ευρωεκλογές που έγιναν στην πρώτη ένταση της παγκόσμιας κρίσης οι ψηφοφόροι στράφηκαν σε πιό συντηρητικούς πολιτικούς σχηματισμούς, ενώ οι κυβερνήσεις στις χώρες της ΕΕ είναι σε ισχυρή πλειοψηφία στον ίδιο χώρο).

Τα ενδογενή προβλήματα της Ελλάδας είναι τόσο ισχυρά που ακόμη και αν σήμερα διαγραφόταν το χρέος εντελώς, από αύριο θα άρχιζαν να συσσωρεύονταν νέα χρέη. Επομένως χρειάζονται προτάσεις «εφ’όλης της ύλης» με φυγή προς τα εμπρός ώστε να εμπνευστούν οι πολίτες. Πάντως οι πολιτικές που επιβλήθηκαν διακρίνονται για:

-          Τη λάθος στόχευση αφού η μείωση των δημόσιων δαπανών με μείωση της ενεργούς ζήτησης και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας μέσα από την εσωτερική υποτίμηση δεν φαίνεται να έχουν αποτελέσματα στη βελτίωση της κατάστασης της χώρας (όπως άλλωστε και των άλλων χωρών που εφαρμόζουν την ίδια πολιτική)

-          Τη λάθος αναγνώριση και/ή την μη αντιμετώπιση τόσο των πραγματικών αιτίων του δανεισμού όσο και της χαμηλής ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.

Ορισμένα ενδεικτικά παραδείγματα δείχνουν το αβάσιμο των αναλύσεων και την αναποτελεσματικότητα των στόχων:

-          Ο τουριστικός τομέας εδώ και χρόνια προσπαθεί να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα του μειώνοντας το κόστος παραγωγής με την διαρκώς επεκτεινόμενη «χρήση» χαμηλού κόστους αλλοδαπής και μη (ή μερικώς) ασφαλισμένης εργασίας αλλά και χρησιμοποιώντας διάφορα τεχνάσματα εξωτερικοποίησης κόστους λειτουργίας των επιχειρήσεων (πχ. καταπάτηση περιβαλλοντικής νομοθεσίας, φοροδιαφυγή κλπ), χωρίς αποτέλεσμα. Η μάλλον με το αντίθετο αποτέλεσμα αφού η προσπάθεια ανταγωνισμού με χώρες χαμηλού κόστους (Αίγυπτο, Τουρκία, Μαρόκο κλπ) οδήγησε στη ταχύτερη μείωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών. Η αύξηση των αφίξεων το 2011 οφείλεται αποκλειστικά στο ότι οι αγορές της Ν.Α. Μεσογείου έκλεισαν για πολιτικούς λόγους και όχι στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της ποιότητας του ελληνικού τουριστικού προϊόντος. Η στρατηγική εξόδου από την κρίση του τουρισμού (που προϋπήρχε της πρόσφατης κρίσης) πρέπει να είναι διαφορετική από την άναρχη ή οργανωμένη κατασκευή καταλυμάτων και παραθεριστικής κατοικίας.

-          Η αύξηση των εξαγωγών άμεσα με την εμφάνιση της μείωσης της εσωτερικής ζήτησης, δείχνει ότι υπήρχε ανταγωνιστικότητα των προϊόντων αυτών, που όμως «βολευόντουσαν» στην ολιγοπωλιακή εσωτερική αγορά και προφανώς στις κερδοφόρες κρατικές προμήθειες. Εδώ η μείωση του εργατικού κόστους πως εξηγείται και τι εξυπηρετεί; Μπορεί η Ελλάδα να ανταγωνιστεί χώρες χαμηλού κόστους ή πρέπει να βρει διεξόδους «ποιότητας» βασισμένες σε νέα γνώση και καινοτομία; Με ποιες πολιτικές και ποιες επιχειρήσεις;

-          Ο περιορισμός της ενεργού ζήτησης έπληξε άμεσα τον σίγουρα υπερτροφικό, μεταπρατικό, «ραντιέρικο» και μη ανταγωνιστικό-εξαγωγικό χαρακτήρα της ελληνικής οικονομίας (κύρια το εμπόριο και την οικοδομή), δημιουργώντας αλυσιδωτά αρνητικά αποτελέσματα και πάντως όχι αναδιάρθρωση της παραγωγής (στροφή σε ανταγωνιστικούς κλάδους). Αλήθεια τι εξυπηρετεί η μείωση των μισθών εργαζομένων σε επιχειρήσεις που εξυπηρετούν την εσωτερική αγορά χωρίς την ανάλογη μείωση των τιμών;). Επιπλέον όχι μόνο δεν προωθήθηκαν μέτρα για υποστήριξη της «άλλης» οικονομίας, αλλά ακόμη και σήμερα εκφράζονται σκέψεις και πολιτικές για στήριξη αυτών των ίδιων τομέων  (πχ. παραθεριστική κατοικία)

-          Οι οριζόντιες περικοπές στο δημόσιο τομέα «επί δικαίων και αδίκων» δεν φαίνεται να βελτίωσε την αποδοτικότητα του αφού μεταξύ άλλων αυξήθηκε η παραβατικότητα των επιχειρηματιών σε ότι αφορά τη παρακράτηση του ΦΠΑ το 2011 όπως διαπιστώνεται από τις συνεχείς συλλήψεις επιχειρηματιών και κρατικών υπαλλήλων που ανακοινώνουν τα ΜΜΕ.

ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

Όπως αναφέρθηκε και προηγούμενα χρειάζεται να μεταβληθεί η στόχευση της οικονομίας από τη μεγιστοποίηση των κερδών και του ΑΕΠ (μέσω μιας «τυφλής» οικονομικής αποτελεσματικότητας) προς την ευημερία. Η ΔΗΜΑΡ που έχει στόχευση στη κοινωνική δικαιοσύνη και στη περιβαλλοντική διατήρηση χωρίς να παραβλέπει την αναγκαιότητα της λειτουργίας μιας αγοράς με κανόνες, θα μπορούσε να υιοθετήσει την έννοια της Βιώσιμης Ανάπτυξης που συνδυάζει και τα τρία αυτά χαρακτηριστικά, ενώ περιλαμβάνει και τη διάσταση του χρόνου, δηλαδή τις μακροχρόνιες προοπτικές.

Ενδεικτικά στην έννοια της Βιώσιμης Ανάπτυξης εντάσσονται θέματα που αφορούν:

- στην διάχυση της ευημερίας σε μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού με εξάλειψη της φτώχειας με κάλυψη των βασικών αναγκών όλων των πολιτών (στέγαση, διατροφή, ένδυση, εκπαίδευση), μείωση της ανεργίας, καλύτερη κατανομή εισοδημάτων, πρόσβαση όλων των πολιτών σε ποιοτικές υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος (υγεία, μεταφορές, επικοινωνίες, εκπαίδευση, ενέργεια, πολιτισμό, ύδρευση κλπ)

- στη προστασία του περιβάλλοντος ώστε να παρέχει τις απαραίτητες για την επιβίωση μας υπηρεσίες του με τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και τη παραγωγή με βάση εναλλακτικές πηγές, τη διατήρηση των φυσικών εκτάσεων και ειδικότερα εκείνων που είναι κρίσιμες για διατήρηση φυτικών και ζωικών ειδών, τη μείωση της χρήσης και την επανάχρηση πόρων όπως το νερό, τα στερεά απόβλητα κλπ δημιουργώντας και ανταποδοτικές θέσεις εργασίας

- στη στήριξη των ανταγωνιστικών κλάδων της οικονομίας (γεωργία-κτηνοτροφία-αλιεία, μεταποίηση, τουρισμός, ναυτιλία) για επενδύσεις (Ι) με στόχο την αύξηση των εξαγωγών (Χ) ή μείωση των εισαγωγών (Ι) με στροφή σε ποιοτικά προϊόντα και υπηρεσίες με υψηλή προστιθέμενη αξία που ενσωματώνουν εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και κεφάλαιο. Αυτές οι δραστηριότητες αποτελούν  την κινητήριο δύναμη μεταβολής του ΑΕΠ. Οι υπόλοιπες δραστηριότητες αυξομειώνουν τη παραγωγή τους αποκλειστικά ανάλογα με την εσωτερική κατανάλωση (C) αφού εξυπηρετούν τον τοπικό πληθυσμό και θα υπάρχουν όσο αυτός έχει διαθέσιμο εισόδημα (βασική οικονομική εξίσωση GDP=C+I+G+X-M). Ο δημόσιος τομέας (G) θα πρέπει να γίνει αποτελεσματικός ώστε οι όποιες περιορισμένες δαπάνες που θα κάνει (τόσο για επενδύσεις όσο και λειτουργικά έξοδα) να φέρνουν αποτέλεσμα.

Η προσέγγιση των παραπάνω απαιτεί ανατροπές στη λειτουργία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, ένα άλλο μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας που κάθε άλλο παρά αυτονόητο είναι στη χώρα μας.

-          Ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να λειτουργεί ανεξάρτητα από το κράτος και με βάση τους κάθε είδους κανόνες που βάζει η πολιτεία. Οι επιχειρηματίες πρέπει να λειτουργούν ως οραματιστές του νέου, του καινοτόμου που δημιουργεί ανταγωνιστικότητα, θέσεις εργασίας και κέρδος μακροπρόθεσμα χωρίς εξωτερίκευση του κόστους λειτουργίας των επιχειρήσεων στη κοινωνία (ανθρώπινο δυναμικό και περιβάλλον).

-          Ο δημόσιος τομέας πρέπει να λειτουργεί αποτελεσματικά με διαφανείς κανόνες και στοχοθεσία, ενώ θα πρέπει να λογοδοτεί στη κοινωνία (υπέρ της οποίας οφείλει να λειτουργεί) ώστε να διαπιστώνεται η απόκλιση από τους στόχους και να λαμβάνονται τα κατάλληλα διορθωτικά μέτρα. Η διάκριση των αποφάσεων σκοπιμότητας (που λαμβάνουν τα πολιτικά όργανα, εκλεγμένα ή διορισμένα) από τις αποφάσεις νομιμότητας (που λαμβάνονται για την υλοποίηση τους) πρέπει να είναι πλήρης και απαιτεί ισχυρή διοίκηση και αποτελεσματικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Αν οι αρχές της Βιώσιμης Ανάπτυξης υιοθετούνται από τη ΔΗΜΑΡ (και μπορούν να αναλυθούν περισσότερο και να ποσοτικοποιηθούν αν και όπου χρειάζεται), σε επόμενη φάση θα πρέπει να προσδιοριστούν οι πολιτικές, οι άξονες και οι δράσεις (σε επιχειρησιακό πρόγραμμα) που θα πρέπει να προταθούν για να μπορέσουμε να απομακρυνθούμε από τη σημερινή ζοφερή κατάσταση με όραμα και σχέδιο ορατό από τους πολίτες ώστε να είμαστε αποτελεσματικοί.

Με αρκετή αυθαιρεσία μπορεί να σχηματιστούν  οι εξής «κύκλοι» υπουργείων με βάση τη σημερινή σύνθεση, για να διευκολύνουν στη χάραξη πολιτικής και διαμόρφωση επιχειρησιακού σχεδίου:

·         Παραγωγικά Υπουργεία (Παραγωγικό Κεφάλαιο): Ανάπτυξης - Ανταγωνιστικότητας - Ναυτιλίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων -  Πολιτισμού και Τουρισμού. Σ’αυτά πρέπει να δοθεί η έμφαση για αλλαγή μοντέλου παραγωγής με το κατάλληλο επανασχεδιασμό των κρατικών χρηματοδοτήσεων και γενικότερα κινήτρων.

·         Υπουργεία παραγωγής Δημόσιων Υπηρεσιών Οικονομικού Ενδιαφέροντος & Ποιότητας Ζωής (Ανθρωπογενές και Φυσικό Κεφάλαιο): Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, ΥΠΕΚΑ. Με οριζόντια παρέμβαση στη βελτίωση της ελκυστικότητας της χώρας για παραγωγικές επενδύσεις αλλά και στη χωρική διασπορά ανθρώπων και δραστηριοτήτων

·         Υπουργεία παραγωγής Δημόσιων Υπηρεσιών Κοινωνικού ενδιαφέροντος (Ανθρώπινο Κεφάλαιο): Παιδείας & Δια βίου μάθησης, Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Εμφαση στη κάλυψη των αναγκών και στην ενίσχυση δυνατοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού.

·         Υπουργεία Δημόσιων Εσόδων: Οικονομικών (+ Κοινωνικής Ασφάλισης): ανάγκη για εφαρμογή των νόμων με εξορθολογισμό λειτουργίας ώστε να διασφαλίζουν τους αναγκαίους πόρους για τη λειτουργία του όλου συστήματος

·         Υπουργεία υποστήριξης: Προστασίας Πολίτη, Εσωτερικών, Δικαιοσύνης, Διοικητικής Μεταρρύθμισης  με έμμεσο αλλά καθοριστικό ρόλο στη ποιότητα της καθημερινότητας

·         Εξωτερικών και Αμυνας

31/1/2012

ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ ΠΑΝΤΟΥ

Τα τελευταία χρόνια, η κρίση η οποία ξέσπασε έχει οδηγήσει σε καθημερινές ανατροπές όσων γνωρίζαμε μέχρι τώρα. Ξεκίνησαν με τα αρνητικά πρόσημα στο ρυθμό ανάπτυξης και άρα στη παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών και τα υπέρογκα τοκοχρεολύσια που οδήγησαν σε μειώσεις μισθών και όλων των κοινωνικών παροχών και υπηρεσιώνκαι συνέχισαν με ανεργία, με ανατροπή των εργασιακών σχέσεων, με ανασφάλεια για το αύριο, σε μια εποχή που όλα τα θεωρούσαμε δεδομένα.

Η κρίση που έχει σαν αιτία την απληστία των αγορών και του ανεξέλεγκτου χρηματιστηριακού κεφαλαίου είναι μεγάλη σαν σεισμός και συγκλονίζει τουλάχιστον τον αναπτυγμένο κόσμο. Στο τσουνάμι που δημιούργησε ο σεισμός αυτός έπεσε η χρόνια τώρα παραπαίουσα ελληνική οικονομία και διαλύθηκε σαν καρυδότσουφλο συμπαρασύροντας και την κοινωνία.

Οσοι χρόνια πριν μιλούσα(ν)με για κρίση της ελληνικής οικονομικής και κοινωνικής ζωής σε όλα τα πεδία και για την ανάγκη άμεσων και μεγάλων αλλαγών, είχα(ν)με αντιμετωπιστεί τουλάχιστον με περιφρόνηση αφού οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης και η διάχυτη οικονομική ευμάρια σκέπαζαν τα πάντα. Πολιτικοί και συνδικαλιστές, εργοδότες και εργαζόμενοι, δημόσιοι υπάλληλοι και ελεύθεροι επαγγελματίες, ζούσαμε σε ένα όνειρο που φαινόταν ότι δεν θα είχε τέλος. Και όμως…….

Τώρα αφού μας ξέβρασε το τσουνάμι, ζαλισμένοι, προσπαθούμε να περισώσουμε ότι μπορούμε για να επιβιώσουμε. Όμως ο σεισμός που προκάλεσε το τσουνάμι δεν σταμάτησε και εμείς είμαστε εντελώς ανοχύρωτοι ως κοινωνία για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα που συνεχίζουν να συσσωρεύονται. Δεν είχαμε και δεν έχουμε ισχυρούς θεσμούς, δεν είχαμε και δεν έχουμε κανόνες λειτουργίας που θα μας βοηθούσαν  να αντιδράσουμε οργανωμένα. Οι κανόνες στη χώρα μας ήταν για τους «ανόητους» και τους αδύναμους, οι υπόλοιποι, οι δυνατοί και οι έξυπνοι ήταν (είναι) υπεράνω νόμου. Άλλωστε γιατί όχι, αφού παραβατικότητα και ατιμωρησία πήγαιναν χέρι-χέρι.  

Αυτά τώρα τελείωσαν. Είμαστε υποχρεωμένοι να ανασυνταχθούμε παίρνοντας γενναίες αποφάσεις, ανατρέποντας τις συνήθειες μας. Συνήθειες που ξέραμε ότι ήταν σε βάρος του συμπολίτη μας, του γείτονα, του ασθενέστερου, των παιδιών μας των ίδιων. Όμως αδιαφορούσαμε για το κοινωνικό σύνολο και το δημόσιο συμφέρον, τυφλωμένοι από άκρατο ωχαδελφισμό και εγωισμό, από τον αθέμιτο πλουτισμό. Πρώτα το «προσωπικό συμφέρον» που το βαφτίσαμε «κοινωνική πρόοδο» βασισμένη στην διόγκωση των υλικών επιθυμιών.

Αν και ξέρουμε ότι πρέπει να δουλέψουμε με όραμα και σύστημα, αρνούμαστε να αλλάξουμε. Όλοι ξέραμε και συζητούσαμε ότι ο δημόσιος τομέας είναι «καταπιεστικός», σπάταλος, αντιπαραγωγικός, δέσμιος των συμφερόντων και διεφθαρμένος, ότι ο ιδιωτικός τομέας είναι κρατικοδίαιτος, φοροφυγάς, φοροκλέπτης και διαπλεκόμενος, ότι η παιδεία μας έχει τα χάλια της και γι’αυτό ευημερεί η παραπαιδεία, ότι η υγεία χωλαίνει ενώ το φακελάκι ανθεί, ότι η δικαιοσύνη δεν λειτουργεί, ότι τα πανεπιστήμια μας λειτουργούν με πολλά προβλήματα, ότι, ότι, ότι. Όμως για την βραχυπρόθεσμη ικανοποίηση μας ως άτομα, θυσιάσαμε τη κοινή και μακροχρόνια ευημερία μας ως πολίτες.

Το ερώτημα που τίθεται σήμερα είναι ότι αφού ξέρουμε τα προβλήματα και τα παραδεχόμαστε στις κατ’ιδία συζητήσεις, τι μας εμποδίζει να τα ανατρέψουμε όλα αυτά; Όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι η πολιτική που ακολουθείται σήμερα είναι αδιέξοδη γιατί μας βουλιάζει κάθε μέρα και περισσότερο, αλλά ξέρουμε επίσης ότι ακόμη και αν σήμερα μας χάριζαν όλα τα χρέη, η σημερινή κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί γιατί συσσωρεύει νέα.

Το ερώτημα είναι τι κάνουμε. Σίγουρα ως χώρα πρέπει να κινηθούμε σε δύο επίπεδα:

-            Το δεύτερο επίπεδο είναι το διεθνές, ώστε να αλλάξει η πολιτική που βάζει τις αγορές και τα κέρδη τους πάνω από τους πολίτες και την πραγματική οικονομία. Αυτήν δηλαδή που μπορεί και πρέπει να καλύψει τις ανάγκες τους.

Σύνθετο και δύσκολο εγχείρημα που προϋποθέτει ότι εμείς ως χώρα θα το πιστέψουμε και θα το κάνουμε καθημερινή μας πράξη και θα βρούμε συμμάχους που να θέλουν να κινηθούν προς αυτή τη κατεύθυνση

-            Το πρώτο και κύριο επίπεδο είναι οι δικές μας πράξεις που δεν μπορεί παρά να έχουν 2 στόχους: την ευημερία των πολιτών και τη πραγματική οικονομία. Η ευημερία σημαίνει εξάλειψη της φτώχειας και της ανεργίας, σημαίνει καλές υπηρεσίες υγείας και παιδείας, σημαίνει πολιτισμό και υγιές περιβάλλον.

Η επίτευξη των στόχων αυτών βασίζεται πολύ στην κοινή προσπάθεια για έναν δημόσιο τομέα παραγωγικό, στην υπηρεσία του πολίτη με τους εργαζόμενους και τους πολιτικούς τους προϊσταμένους αφοσιωμένους στην υπεράσπιση του δημόσιου συμφέροντος. Ο πολίτης πρέπει να απολαμβάνει τις δημόσιες υπηρεσίες που δικαιούται  χωρίς να χρειάζεται να λαδώσει ή να ταλαιπωρηθεί. Από την άλλη πλευρά η πραγματική οικονομία πρέπει να παράγει ανταγωνιστικά αγαθά και υπηρεσίες τηρώντας το νόμο, τους κανόνες υγιεινής και ασφάλειας, σεβόμενη το περιβάλλον και το πολιτισμό, συμβάλλοντας στην ευημερία των πολιτών και όχι δρώντας σε βάρος τους.

Είναι βέβαιο ότι δεν μπορούμε να ζούμε σ’ έναν κόσμο χωρίς ασφάλεια για το αύριο. Η ασφάλεια αυτή δεν θα μας χαριστεί, αλλά θα την κατακτήσουμε.

Χρειαζόμαστε ένα κοινό όραμα. Πρέπει να προχωρήσουμε σε ανατροπές με στόχο την ανθρώπινη ευημερία και τη ποιότητα ζωής, τη κοινωνική δικαιοσύνη, τη βιώσιμη ανάπτυξη, τη προστασία του δημόσιου συμφέροντος

Για όλα τα παραπάνω χρειαζόμαστε έναν οδικό χάρτη, ένα σχέδιο για να το ακολουθήσουμε χτίζοντας ένα νέο μέλλον, το μέλλον της συλλογικής ευημερίας.

Γιάννης Σπιλάνης

Μυτιλήνη Γενάρης 2012