Οι νησιώτες ζητούν αλλαγή του μοντέλου

 

Η πρωτοβουλία, που πήρε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εκπόνηση ειδικής Νησιωτικής Στρατηγικής, ξανάφερε το θέμα της νησιωτικότητας στην επικαιρότητα, με έναν διαφορετικό τρόπο από ό,τι συνήθως, αφού στην πρώτη φάση επέλεξε να προκαλέσει μια -ευρείας κλίμακας- διαβούλευση με ευρωπαϊκές νησιωτικές κοινωνίες, θεσμούς και αρμόδιους φορείς. Μια από τις ερωτήσεις της διαβούλευσης, αυτή που αφορά στο «δικαίωμα της παραμονής των νέων στα νησιά», ομολογουμένως τάραξε τα νερά, τουλάχιστον όσων ασχολούνται με τη ευρωπαϊκή πολιτική της συνοχής, γιατί φαίνεται να αλλάζει τα δεδομένα σε δύο επίπεδα:

• Πρώτον, γιατί δίνει προτεραιότητα στο να διατυπωθούν ευθέως και σε προτεραιότητα οι ανάγκες των πολιτών, και ειδικά των νέων, έναντι των αναγκών των επιχειρήσεων.
• Δεύτερον, γιατί, θεωρώντας δικαίωμα του πολίτη να θέλει να μείνει στον τόπο του, ζητά από τον ίδιο να βάλει τις προϋποθέσεις που οφείλουν να καθορίσουν τους άξονες της νέας πολιτικής σύγκλισης.
Το Εργαστήριο Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, στο πλαίσιο του ερευνητικού του έργου, είχε ξεκινήσει μαζί με τις ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ να διερευνά όχι μόνο τα προβλήματα που εμποδίζουν τους νησιώτες να παραμείνουν στον τόπο τους, που άλλωστε έχουν συζητηθεί πολλές φορές και αφορούν κατά προτεραιότητα στα θέματα των υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος (υγεία, εκπαίδευση, μεταφορές, επικοινωνίες, νερό και ενέργεια), αλλά και τα θέματα απασχόλησης, που συχνά περιορίζονται στον τομέα του τουρισμού, και είναι ιδιαίτερα εποχικός και κάτω από δύσκολες συνθήκες (πίεση, ωράριο, αμοιβές).

Ποιότητα ζωής και τοπικότητα στην κορυφή των προτεραιοτήτων
Θεωρούμε απαραίτητο να ανοίξει η συζήτηση για την επόμενη μέρα, με το ερώτημα «τι ανάπτυξη θέλουμε» εμείς, οι νησιώτες. Στις περίπου χίλιες απαντήσεις που συγκεντρώσαμε (από τις οποίες 75% προέρχονται από μόνιμους κατοίκους των νησιών), έχει ενδιαφέρον ότι οι δύο επικρατέστερες είναι… (όπως φαίνεται και στο συνημμένο διάγραμμα)
• Η βελτίωση της ποιότητας της ζωής της τοπικής κοινωνίας, αίτημα που συνδέεται απόλυτα τόσο με τα προβλήματα που οι ίδιοι οι κάτοικοι επεσήμαναν και αφορούσαν στις επιπτώσεις του τουρισμού αλλά και ως προϋπόθεση για την εκπλήρωση του δικαιώματος παραμονής στο νησί. Να σημειωθεί εδώ ότι αυτό το αίτημα των κατοίκων έρχεται σε σχετική αντίθεση με την άποψη που εκφράζουν οι φορείς του τουρισμού για περισσότερες επενδύσεις σε υποδομές που εξυπηρετούν την συνεχώς αυξανόμενη τουριστική ζήτηση
• Η διαφοροποίηση του παραγόμενου τουριστικού προϊόντος με αξιοποίηση των τοπικών πόρων (ενίσχυση τοπικότητας). Αυτή είναι μια συζήτηση που είναι ανοιχτή εδώ και πολλά χρόνια αλλά πρακτικά έχει παραμείνει ως μια «ευχή», αφού δεν υποστηρίζεται από ανάλογες δράσεις. Η αξιοποίηση των τοπικών πολιτιστικών, φυσικών και παραγωγικών πόρων θα πρέπει να γίνει με την κινητοποίηση της τοπικής επιχειρηματικότητας σε κλάδους εκτός των καταλυμάτων και της εστίασης, με ταυτόχρονη αξιοποίηση εκπαιδευμένου προσωπικού που θα μένει όλο τον χρόνο στο νησί και θα παράγει υπηρεσίες ποιότητας και υψηλής προστιθέμενης αξίας. Ταυτόχρονα η ενίσχυση της τοπικότητας θα λειτουργήσει ως αντίβαρο στην πίεση για αλλοίωση της μορφής και της ταυτότητας των νησιών.

Ενδιαφέρον έχουν και οι απαντήσεις που ακολουθούν, συμπληρώνοντας τη γενική ιδέα για αλλαγή του τουριστικού μοντέλου. Υπογραμμίζουμε ιδιαίτερα:
• Τη βελτίωση των οικονομικών αποτελεσμάτων για το σύνολο της τοπικής κοινωνίας, που σημαίνει ότι οι πολιτικές που θα υιοθετηθούν πρέπει να περιορίσουν τη διαρροή εισοδημάτων εκτός του νησιού. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την ενίσχυση της τοπικότητας και της τοπικής επιχειρηματικότητας, όπως αναφέραμε προηγούμενα.
• Τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζόμενων. Η μικρή αλλά πολύ έντονη τουριστική περίοδος, που δημιουργεί ανάγκη για εξαντλητικά ωράρια σε μικροεπιχειρηματίες (συχνά ξεπερνούν το 18ωρο) και εργαζόμενους (που «επιθυμούν» το 13άωρο και την 7ημερη εργασία για να αντισταθμίσουν τους χαμηλούς μισθούς και τη περιορισμένη διάρκεια της τουριστικής περιόδου στους περισσότερους προορισμούς), που σε μεγάλο βαθμό απευθύνεται σε ανειδίκευτο προσωπικό, δεν δημιουργεί προοπτικές και δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες των νέων, οι οποίοι τελικά προτιμούν να αναζητήσουν εργασία αλλού, ακόμη και στον ίδιο κλάδο.
• Τον περιορισμό της δημιουργίας νέων μονάδων και αναβάθμιση όσων υπάρχουν ήδη. Η επιθυμία αυτή των νησιωτών έρχεται σε αντίθεση με αυτή του Υπουργείου και των φορέων του τουρισμού που, όπως καταγράφηκε από το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, που προωθούν τη συνεχή επέκταση του τουρισμού και μάλιστα με μεγάλες μονάδες πολυτελείας. Οι τελευταίες, όπως φαίνεται και στα αποτελέσματα του πίνακα, είχαν τη χαμηλότερη αποδοχή από τους νησιώτες.

Οι απαντήσεις που συμπληρώνουν τη λίστα των ευρημάτων είναι…
• Επεξεργασία στρατηγικής για βιώσιμο τουρισμό
• Βελτίωση του συστήματος λήψης και υλοποίησης αποφάσεων στον τουρισμό (τουριστική διακυβέρνηση)
• Απασχόληση εκπαιδευμένου προσωπικού που να μπορεί να ανταπεξέλθει στις σύγχρονες προκλήσεις
• Πιστοποίηση του τουρισμού ως βιώσιμου / αειφόρου
• Επεξεργασία και υιοθέτηση ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδίου για το μέλλον του νησιού μετά από διαβούλευση
• Περιορισμός στις ιδιωτικές μισθώσεις βραχείας διάρκειας για μείωση των κοινωνικών προβλημάτων που δημιουργούν
• Ενίσχυση της ανθεκτικότητας του προορισμού και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσα από λήψη προληπτικών μέτρων
• Αύξηση των κερδών των επιχειρήσεων
• Απαγόρευση δημιουργίας τουριστικών υποδοχέων μεγάλης έκτασης (π.χ. σύνθετα τουριστικά καταλύματα, ΕΣΧΑΣΕ)
• Εκπόνηση χάρτη βιώσιμου τουρισμού σε βιώσιμο προορισμό
• Βελτίωση της προσπελασιμότητας των ατόμων με δυσκολία μετακίνησης μέσα στον προορισμό
• Επεξεργασία σχεδίου μείωσης κινδύνου, διαχείρισης κρίσεων και έκτακτης ανάγκης για τον τουρισμό στον προορισμό
• Δημιουργία νέων τουριστικών μονάδων μόνο ανώτερης κατηγορίας

Εύρημα της μεγάλης διαβούλευσης που διεξάγουν οι ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ με το Εργαστήρι Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Από το «περισσότερο» στο «καλύτερο»
Από τα αποτελέσματα της διαβούλευσης φαίνεται ξεκάθαρα ότι οι νησιώτες αντιλαμβάνονται τα οφέλη από τον τουρισμό, αλλά επίσης αισθάνονται σαφώς και τις «ζημιές» του υπερτουρισμού, τόσο στη προσωπική τους ζωή, όσο και στα οικονομικά οφέλη που αποκομίζει η τοπική κοινωνία. Επιζητούν την αλλαγή του τουριστικού και γενικότερα του αναπτυξιακού μοντέλου, που δεν μπορεί να προέλθει παρά από ένα οργανωμένο τοπικό αναπτυξιακό σχέδιο, με σαφείς και ποσοτικοποιημένους -κατά το δυνατόν- στόχους, μετά από συστηματική διαβούλευση με την τοπική κοινωνία. Για να γίνουν πραγματικότητα όλα αυτά, χρειάζεται η κινητοποίηση όλων προς το κοινό όραμα, με την υποστήριξη μιας ομάδας τεχνοκρατών, που θα «μεταφράζει» τις επιθυμίες των πολιτών σε υλοποιήσιμες καθημερινές δράσεις. Τα αποτελέσματα της διαβούλευσης είναι ξεκάθαρα. Οι πολίτες θέλουν στροφή προς ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης, που να τους συμπεριλαμβάνει, και όχι απλώς να βλέπουν τα νησιά τους να αντιμετωπίζονται ως «χώροι επενδύσεων».

(By Μαρία-Ειρήνη Δημουλά  -  https://thefaq.gr/oi-nisiotes-zitoun-allagi-tou-montelou/)

Νησιωτικότητα – Από τις θεωρητικές διακηρύξεις σε μια πραγματική στρατηγική

 

• Το δικαίωμα των ανθρώπων να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους πρέπει να γίνει ο πυρήνας μιας νέας πολιτικής για τα νησιά, με συγκεκριμένους στόχους, θεσμικά εργαλεία και μέτρα σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Άρθρο του Γιάννη Σπιλάνη στο https://thefaq.gr/nisiotikotita-apo-tis-theoritikes-diakiryxeis-se-mia-pragmatiki-stratigiki/

Οι αποκλίσεις από τους οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης των νησιών οφείλονται σε πολιτικές που δεν έλαβαν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, δημιουργώντας χαμηλή ελκυστικότητα και ανταγωνιστικότητα. Το αποτέλεσμα είναι να έχουμε είτε νησιά με υψηλή τουριστική ένταση, δύο «ακραίων» μη βιώσιμων εποχών, με έντονη πίεση στις τοπικές κοινωνίες, είτε νησιά σε συρρίκνωση, είτε έναν συνδυασμό και των δύο, παρά τον τουρισμό.

Οραμα – Στόχος – Αρχές
Μια πραγματική στρατηγική για τη νησιωτικότητα δεν μπορεί να εξαντλείται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις ή σε μέτρα που επιχειρούν απλώς να αμβλύνουν εκ των υστέρων τις συνέπειες της νησιωτικότητας. Χρειάζεται ένα διαφορετικό πλαίσιο σχεδιασμού, που θα ξεκινά από τις ιδιαιτερότητες του νησιωτικού χώρου και θα συνδέει το όραμα για το μέλλον των νησιών με σαφείς στόχους, συγκεκριμένες αρχές και τα κατάλληλα θεσμικά και χρηματοδοτικά εργαλεία για την εφαρμογή τους.

• Οραμα: Το δικαίωμα της παραμονής (και προσέλκυσης) κατοίκων με αξιοπρέπεια και ποιότητα ζωής με έμφαση στους νέους (και εκπαιδευμένους)
• Στόχος: Οι πολιτικές πρέπει να έχουν πρωτεύοντα στόχο τους τόπους και τους ανθρώπους τους με ισχυρό ρόλο του κράτους στη ρύθμιση της αγοράς, ειδικά στα μικρά νησιά και όχι την εξωγενή οικονομική μεγέθυνση μέσω του real estate
• Αρχές: Ποιοτικά, πράσινα και ίσων ευκαιριών νησιά, εργαστήρια πολύπλευρης καινοτομίας
• Εργαλεία: αναβάθμιση της ΓΓΑΙΝΠ, ενίσχυση της αυτοδιοίκησης και δέσμευση πόρων από το νέο Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης με στόχο την υλοποίηση ενός αναθεωρημένου σχεδίου GReco Islands, με στόχο τη βιώσιμη μετάβαση όλων των νησιών

Προτάσεις μέτρων πολιτικής
Η μετάβαση, από τις γενικές διακηρύξεις σε μια ουσιαστική νησιωτική πολιτική, προϋποθέτει συγκεκριμένες παρεμβάσεις, με σαφές θεσμικό πλαίσιο, αρμοδιότητες και πόρους. Απαιτεί ταυτόχρονα συντονισμένη δράση σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο αλλά και θεσμική ενίσχυση των μηχανισμών σχεδιασμού, εφαρμογής και αξιολόγησης της πολιτικής για τα νησιά. Σε αυτή την κατεύθυνση προτείνονται τα ακόλουθα μέτρα…

Α. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με βάση το άρθρο 175 της συνθήκης
• Εφαρμογή Ρήτρας Νησιωτικότητας στη κοινοτική νομοθεσία
• Δομή παρακολούθησης και αξιολόγησης της υλοποίησης της στρατηγικής νησιωτικότητας
• Κρατικές ενισχύσεις. Διεύρυνση των εξαιρέσεων από το δίκαιο του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι οι ενισχύσεις στις νησιωτικές επιχειρήσεις δεν στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό (με όριο τζίρου και απασχολούμενων υψηλότερο από αυτό του γενικού για ΜμΕ) και αύξηση του ορίου για το deminimis
• Χρηματοδότηση της εφαρμογής μεταφορικού ισοδυνάμου από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και επέκταση του στις υπόλοιπες υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος (νησιωτικό ισοδύναμο)
• Μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ σε όλα τα νησιά

Β. Σε εθνικό επίπεδο: ειδικές πολιτικές με βάση το άρθρο 101 του συντάγματος και το άρθρο 32 του Ν. 4150/2013 περί ρήτρας νησιωτικότητας – νησιωτικό ισοδύναμο
• Ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις για τη λειτουργία της νησιωτικής Αυτοδιοίκησης: αρμοδιότητες, δομές, προσωπικό με στόχο τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό και δημόσια διαχείριση σε επίπεδο νησιού με τη Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση σε επιτελικό (σχεδιαστικό και υποστηρικτικό) και όχι εκτελεστικό ρόλο
• Ειδική αναπτυξιακή στρατηγική (με έμφαση στη παραγωγική ανασυγκρότηση με «φρένο» στη τουριστική επέκταση/real estate και έμφαση στη διαφοροποίηση της οικονομίας) για τον νησιωτικό χώρο στο πλαίσιο της εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής με ομαδοποιήσεις περιοχών βάσει των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους (αστικές/περι-αστικές, αγροτικές, ορεινές, παράκτιες, νησιωτικές) με έμφαση στην ολοκληρωμένη διαχείριση των νησιών και τη κυκλική οικονομία
• Ειδική ενεργειακή πολιτική με έμφαση στην εξοικονόμηση ενέργειας & ΑΠΕ μικρής κλίμακας, ενεργειακές κοινότητες με στόχο το μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα.
• Ειδικός σχεδιασμός πολιτικής προστασίας με έμφαση στη πρόληψη (πυρκαγιές, πλημμύρες) με διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος κάτω από τη πίεση της κλιματικής αλλαγής
• Ειδικό σχέδιο διαχείρισης νερού, υγρών και στερεών αποβλήτων και πράσινων υποδομών-οικισμών με οδηγό τη φύση και τη κυκλική οικονομία
• Συνδυασμένες μεταφορές (πλοία, υδροπλάνα, αεροπλάνα, εμπορικά πλοία) με αναδιάρθρωση δικτύων. Χρηματοδότηση για κατασκευή νέων πλοίων για άγονες (ιδιαίτερα τις τοπικές άγονες γραμμές). Ηλεκτροκίνηση πλοίων. Δημιουργία Φορέα Διαχείρισης Νησιωτικών Μεταφορών.
• Τοπικά Σχέδιο Βιώσιμης Κινητικότητας με ενίσχυση των τοπικών μέσων μεταφοράς.
• Ειδικό σχέδιο τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης και κατάρτισης
• Ειδικός σχεδιασμός για τη παροχή υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής πρόνοιας με έμφαση στη πρόληψη
• Ειδικό σχέδιο δημιουργίας κοινωνικής κατοικίας για δημόσιους λειτουργούς και νέους

Γ. Θεσμική Ενίσχυση:
• Αναβάθμιση της ΓΓΑΙΝΠ σε επίπεδο ΓΓ Κυβέρνησης ή Αντιπροέδρου Κυβέρνησης λόγω της ανάγκης οριζόντιου συντονισμού πολιτικών (ενίσχυση αποτελεσματικότητας) με μεταφορά της ακτοπλοϊας
• Σύσταση Εθνικού Συμβουλίου Νησιωτικής Πολιτικής (ενίσχυση συμμετοχής)
• Σύσταση του Ερευνητικού Ινστιτούτου Νησιωτικής Πολιτικής για την επιστημονική υποστήριξη της χάραξης και της αξιολόγησης της νησιωτικής πολιτικής, που θα αποτελέσει ένα ουσιαστικό μηχανισμό στήριξης (ενίσχυση τεκμηρίωσης)

Ώρα κρίσιμων αποφάσεων για τη νησιωτική στρατηγική

 Άρθρο του Γιάννη Σπιλάνη (https://thefaq.gr/ora-krisimon-apofaseon-gia-ti-nisiotiki-stratigiki/)

• Οι αποφάσεις που θα καθορίσουν την επόμενη δεκαπενταετία λαμβάνονται ερήμην των τοπικών κοινωνιών, την ώρα που το σημερινό μοντέλο ανάπτυξης εξαντλεί τους πόρους, πιέζει την ποιότητα ζωής και διευρύνει τα αδιέξοδα. Τα νησιά χρειάζονται μια νέα στρατηγική, με τους κατοίκους τους αυτή τη φορά συμμέτοχους και όχι απλώς θεατές.

Οι εξελίξεις, που αφορούν στο παρόν και στο μέλλον των νησιών μας, είναι καταιγιστικές σε όλα τα επίπεδα,. Ενδεικτικά αναφέρονται:

• Η επέκταση του τουρισμού έχει πάρει -στην πλειοψηφία των νησιών- διαστάσεις που υποβαθμίζουν τη ζωή των μονίμων κατοίκων και κατ’ επέκταση την ποιότητα του ίδιου του τουριστικού προϊόντος (ο υπερτουρισμός σκοτώνει τον τουρισμό).

• Η επέλαση του εγχώριου και διεθνούς κεφαλαίου real estate δεν αλλοιώνει απλά τα χαρακτηριστικά των νησιών αλλά κυριότερα τροποποιεί τη ροή του χρήματος (που διαρρέει όλο και περισσότερο έξω από τα νησιά) και αφαιρεί από τα χέρια της τοπικής κοινωνίας τους φυσικούς δημόσιους πόρους (νερό, παραλίες)

• Η εγκατάλειψη των υπόλοιπων παραγωγικών δραστηριοτήτων όχι μόνο λόγω έλλειψης ειδικών πολιτικών (πχ. για τον αγροτικό τομέα και τη μεταποίηση) αλλά και του τρόπου διαχείρισης των υφιστάμενων (Ταμείο Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας, διαχείριση φυσικών καταστροφών, ΟΠΕΚΕΠΕ, ζωικό κεφάλαιο κλπ)

• Η μείωση των δημόσιων επενδύσεων και δαπανών, που είναι απαραίτητες για να παρέχονται στα νησιά υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος (υγεία, εκπαίδευση, μεταφορές, επικοινωνίες, ύδρευση, ενέργεια, διαχείριση στερεών και υγρών αποβλήτων) σε επίπεδο που να προσφέρει ασφάλεια και ποιότητα ζωής σε κατοίκους και στον ραγδαία αυξανόμενο αριθμό επισκεπτών.

• Η συνεχιζόμενη υποβάθμιση της αυτοδιοίκησης σε ουσιαστικές αρμοδιότητες, ανθρώπινο δυναμικό και πόρους, ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί ικανοποιητικά σε ό,τι αφορά τις υποθέσεις τοπικού συμφέροντος, με συνέπεια να αναγκάζεται να προσφεύγει στην «επαιτεία» των κυβερνητικών παραγόντων ή και ιδιωτών «χορηγών».

Σχεδιάζουν την επόμενη 15ετία ερήμην των νησιωτών

Παράλληλα υπάρχουν εξελίξεις που θα καθορίσουν το μέλλον των νησιών για την επόμενη 15ετία σχετικά με το τι ανάπτυξη θα έχουν τα νησιά και οι αποφάσεις λαμβάνονται ερήμην των νησιωτών. Ενδεικτικά…

• Το προηγούμενο διάστημα έγινε η διαβούλευση για την ευρωπαϊκή νησιωτική στρατηγική, χωρίς να δοθεί η ανάλογη δημοσιότητα και χωρίς να κληθούν τα περιφερειακά συμβούλια, η τοπική αυτοδιοίκηση, οι παραγωγικές δυνάμεις και οι πολίτες να συζητήσουν για το δικό τους μέλλον. Μόνον οι ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ έκαναν δημόσια διαβούλευση και οργάνωσαν δημόσια διαδικτυακή συζήτηση και αποτύπωσαν τις προτεραιότητες των πολιτών.

• Το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής δημοσίευσε τον Δεκέμβριο του 2025 Υπουργική Απόφαση σχετικά με τη διαδικασία, με την οποία εκπονείται η 5ετής εθνική στρατηγική, διαδικασία στην οποία αυτοδιοίκηση, επαγγελματικοί και επιστημονικοί φορείς και οι τοπικές κοινωνίες έχουν επικουρικό ρόλο.

• Εγκρίθηκαν τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια Τουρισμού, ΑΠΕ και Βιομηχανίας-Εφοδιαστικής Αλυσίδας στα οποία γίνεται φανερό ότι το «όραμα» τους είναι η επέκταση των δραστηριοτήτων χωρίς όρια, με μόνο κριτήριο τη κερδοφορία των επιχειρήσεων και όχι τη βιωσιμότητα των τόπων και την ευημερία των κατοίκων.

• Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) αλλά και οι Eιδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) των περιοχών Natura δεν ολοκληρώνονται γιατί η έγκριση τους από το Συμβούλιο Επικρατείας θα βάλει κάποιους, έστω μικρούς, περιορισμούς στη σημερινή ασυδοσία που οι πολίτες των νησιών βλέπουν καθημερινά να υποβαθμίζει τους τόπους τους από τις πράξεις και τις (σκόπιμες) παραλήψεις του Υπουργείου Περιβάλλοντος σε ό,τι αφορά τη νομιμότητα των δρόμων που ανοίγουν ιδιώτες, τις στρατηγικές επενδύσεις με ιδιωτικές πολεοδομήσεις, τη νέα νομοθεσία περί φθινόντων οικισμών κλπ

Και ενώ αυτός είναι ο επίσημος σχεδιασμός, την ίδια περίοδο οι περιφερειάρχες Β & Ν. Αιγαίου και Ιονίων, και πιο πρόσφατα αυτός της Κρήτης, λειτουργούν ανεξάρτητα και μόνοι τους δίνοντας στη δημοσιότητα σχέδια επί χάρτου, που τα ονομάζουν πομπωδώς «Χάρτα της Κέρκυρας/Μυτιλήνης/Ρόδου» όπου περιγράφουν γενικά και αόριστα ποια είναι τα προβλήματα των νησιών και πώς πρέπει να λυθούν, σαν να είναι παρατηρητές και όχι αυτοί -και η κυβέρνηση που τους υποστηρίζει- αυτοί που έχουν εκλεγεί για να δρομολογήσουν τις λύσεις. Μάλιστα, οραματίζονται ένα βιώσιμο μέλλον για τα νησιά χωρίς ούτε μια στιγμή να θέτουν σε αμφισβήτηση την εφαρμοζόμενη πολιτική, το εφαρμοζόμενο μοντέλο ανάπτυξης, που έχει οδηγήσει στα σημερινά οικονομικά, κοινωνικά, δημογραφικά και περιβαλλοντικά αδιέξοδα.

Οι τοπικές κοινωνίες σπάνε τη σιωπή
Σε όλα αυτά, οι τοπικές κοινωνίες δεν ενημερώνονται και δεν καλούνται να πουν την άποψη τους. Καλούνται να παραμείνουν σιωπηλές και να τα αποδεχτούν ως δεδομένα. Όμως οι τοπικές κοινωνίες αντιστέκονται. Στην Πάρο, στη Ρόδο, στην Κω, στην Ιο, στη Νάξο, στη Μήλο, στη Ζάκυνθο, στη Σαντορίνη, στην Κέα οι αντιδράσεις πληθαίνουν γιατί οι κάτοικοι έχουν χάσει την πρόσβαση στον δημόσιο χώρο, στο νερό, στις παραλίες, στην ποιότητα ζωής λόγω της συνεχιζόμενης τουριστικής επέκτασης, ενώ ταυτόχρονα δεν βλέπουν βελτίωση στις υπηρεσίες υγείας, παιδείας, μεταφορών, επικοινωνιών, πολιτισμού, ως αντισταθμιστικά οφέλη από τον τουρισμό. Τα οφέλη του τουρισμού εγκαταλείπουν τα νησιά μαζί με τους τουρίστες, τους εργαζόμενους και τους επιχειρηματίες, μόλις τα φώτα σβήσουν. Στη Λέσβο και στη Χίο, οι κάτοικοι ξεσηκώνονται γιατί δεν θέλουν να αποδεχθούν το οικονομικό μέλλον, που τους επιφυλάσσουν οι κυβερνητικές επιλογές με τη μετατροπή τους σε επενδυτικά πεδία Βιομηχανικών ΑΠΕ και εξορύξεων και με την καταστροφή του πρωτογενή τομέα. Όλα αυτά γίνονται με την αποδοχή από τις περιφερειακές αρχές.

Οι πολίτες των νησιών αναζητούν ένα άλλο μοντέλο ανάπτυξης, όπου ο υπερτουρισμός δεν θα σκοτώνει τον τουρισμό και τα οφέλη του προς τις τοπικές κοινωνίες. Ένα μοντέλο που θα προσφέρει τη δυνατότητα για άλλες οικονομικές δραστηριότητες και η ζωή -χειμώνα και καλοκαίρι- θα έχει ισορροπία, ασφάλεια, αξιοπρέπεια, ποιότητα.

Είναι η ώρα, λοιπόν, να συζητήσουμε δημόσια για τη στρατηγική και τις πολιτικές, που θα υλοποιήσουν το όραμα, οι νησιώτες να θέλουν και να μπορούν να μείνουν στα νησιά τους. Και σε αυτόν τον δρόμο, και με αυτή τη λογική, όλοι μας, κάτοικοι, παραγωγοί και επιστήμονες θα συνδράμουμε, για να «χτίσουμε» μαζί το δικό μας κοινό αύριο.

Όταν η πράσινη μετάβαση έχει οσμή «οικονομίας της απληστίας» και όχι περιβαλλοντικής και αναπτυξιακής πολιτικής υπέρ των τοπικών κοινωνιών

 

Εχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το πως παρουσιάζονται από τη Κυβέρνηση τα μεγάλα επενδυτικά προγράμματα, ειδικά αυτά της ενέργειας για την πράσινη μετάβαση, δηλαδή την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Ας καταγραφεί ότι την ίδια στιγμή η χώρα έχει παραχωρήσει θαλάσσια οικόπεδα για εύρεση και άντληση ....ορυκτών καυσίμων, ενώ παράλληλα δεν υιοθετεί την χρήση καθαρότερων καυσίμων στη παγκόσμια ναυτιλία, κόντρα στην εισήγηση της ΕΕ. Μια τόσο δα μικρή αντίφαση που δείχνει καθαρά ότι η προτεραιότητα δεν είναι στο περιβάλλον, αλλά στην επιχορήγηση μεγάλων ιδιωτικών επενδύσεων με εξασφαλισμένη απόδοση, αφού είναι εξασφαλισμένη η διάθεση της ενέργειας που θα παραχθεί και μάλιστα σε υψηλή τιμή.

Ετσι και στη περίπτωση του επενδυτικού προγράμματος του Ταμείου Απανθρακοποίησης των Νήσων. Και ενώ ακούγεται η επένδυση ενός πολύ μεγάλου ποσού (2,3 δις ευρώ)  στα νησιά, η ανάλυση που κάνει το ίδιο το Υπουργείο δείχνει ότι τα οφέλη σ’αυτά θα είναι μόνο έμμεσα και περιορισμένα, αφού τα χρήματα θα κατευθυνθούν κυρίως στην εισαγωγή εξοπλισμού και στις μεγάλες εταιρείες που θα κατασκευάσουν τα έργα.

Τα προσδοκώμενα οφέλη στις τοπικές κοινωνίες αναμένεται να είναι:

-          η σταθεροποίηση της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος που σε πολλά νησιά είναι πράγματι προβληματική με πολλές ζημιές στα μηχανήματα επιχειρήσεων και νοικοκυριών, με την ελπίδα ότι δεν θα υπάρχουν προβλήματα στη λειτουργία της διασύνδεσης όπως συμβαίνει σε άλλα νησιά που έχουν ήδη διασυνδεθεί.

-          η μείωση της ρύπανσης από τα υφιστάμενα εργοστάσια που θα τεθούν σε εφεδρεία

-          η δαπάνη των συνεργείων που θα δουλεύουν στα νησιά κατά τη διάρκεια των εργασιών και πιθανά η απασχόληση κάποιων ντόπιων του κατασκευαστικού κλάδου στα έργα.

Αν συνδυάσει κανείς τη διασύνδεση και το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) των ΑΠΕ, αναμένεται να υπάρξουν αρνητικές συνέπειες στο τοπίο λόγω των έργων μεγάλης κλίμακας αναγκαίων για την εγκατάσταση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε μια σειρά νησιών, κυρίως των μεγαλύτερων και των λιγότερο τουριστικών, αφού λόγω της πίεσης που υπήρξε από παράγοντες του τουρισμού αναμένεται να εξαιρεθούν οι περιοχές που θεωρούνται τουριστικά αναπτυγμένες.

Το γεγονός αυτό έχει δημιουργήσει σημαντικές αντιδράσεις σε νησιά όπως η Νάξος, η Ανδρος, η Χίος, η Ικαρία, καθώς τα σχέδια δημιουργίας ΒΑΠΕ στα νησιά που "κυκλοφορούν" εδώ και χρόνια, αναφέρονται σε μεγάλο αριθμό ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών που θα τα αλλοιώσουν τόσο κατά τη διάρκεια της κατασκευής τους, όσο και κατά τη λειτουργία τους, ενώ σε ορισμένα όπως η Χίος αναμένεται να επηρεάσει και τη πρωτογενή παραγωγή αφού δεν εξαιρέθηκαν οι περιοχές καλλιέργειας της μαστίχας.

Ενας άλλος λόγος αντίδρασης είναι η κατανομή των ωφελειών από τη παραγωγή πράσινης ενέργειας, καθώς θα μπορούσε να ακολουθηθεί το παράδειγμα της Χάλκης ή του Αγ. Ευστρατίου όπου:

-          οι εγκαταστάσεις είναι πολύ περιορισμένες: 1 ανεμογεννήτρια και 2 πάνελ στον Αη Στράτη (που έχει και τηλεθέρμανση), 2 πάνελ στη Χάλκη που καλύπτουν σε μεγάλο βαθμό τις τοπικές ανάγκες.

-          μεγάλο τμήμα του οφέλους μένει τοπικά με μείωση ή μηδενισμό του κόστους ηλεκτρικού ρεύματος για Δήμο και κατοίκους μέσα από ενεργειακές κοινότητες (υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες βελτίωσης με ένα καλύτερο θεσμικό πλαίσιο)

Ενώ κάτι ανάλογο συμβαίνει σε αρκετές χώρες και κυρίως νησιά του βορά, η Κυβέρνηση ακολούθησε άλλο μοντέλο με εμπλοκή μεγάλων κατασκευαστικών και ενεργειακών εταιρειών και περιθωριοποίηση των τοπικών κοινωνιών στο ρόλο του υφιστάμενου τα εξωτερικά περιβαλλοντικά και οικονομικά κόστη χωρίς ούτε καν ουσιαστικά οικονομικά οφέλη.

Το επενδυτικό μοντέλο που ακολουθεί η Κυβέρνηση και στο θέμα των ΑΠΕ είναι το ίδιο με αυτό στους άλλους κλάδους: τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά κεφάλαια κατευθύνονται στους μεγάλους ομίλους που τα χρησιμοποιούν για την αύξηση των δικών τους κερδών (οικονομία της απληστίας), ενώ ελάχιστα ή ανύπαρκτα είναι τα οφέλη προς τη κοινωνία.

Στη θεωρία της οικονομικής και ειδικά της περιφερειακής ανάπτυξης υπάρχουν δύο μεγάλες σχολές με τα «παρακλάδια» τους:

-          Η πρώτη, η «συντηρητική», δίνει απόλυτη προτεραιότητα στην οικονομική επιτυχία των επενδύσεων θεωρώντας δεδομένο ότι τα κέρδη των επιχειρήσεων θα επενδυθούν ξανά με αποτέλεσμα τη διάχυση της ευημερίας στους πολίτες. Η αύξηση του ΑΕΠ είναι αυτοσκοπός, αλλά η δίκαιη διανομή του, όχι. Σε αυτή τη λογική, το κράτος καλείται να συμβάλει με τις δημόσιες επενδύσεις και τις χρηματοδοτήσεις του ιδιωτικού τομέα στη προσέλκυση των επενδύσεων αυτών. Το που θα χωροθετηθούν οι επενδύσεις αυτές, είναι θέμα της αγοράς και οι εργαζόμενοι οφείλουν να μετακινηθούν εκεί που γίνονται οι επενδύσεις και δημιουργούνται θέσεις εργασίας

-          Η δεύτερη, η «προοδευτική», δίνει προτεραιότητα στους ανθρώπους και στους τόπους, επιδιώκοντας ευημερία, βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα κατευθύνοντας τις επενδύσεις στη δημιουργία ελκυστικότητας για επιχειρήσεις και ανθρώπους ώστε οι τελευταίοι να μπορούν να μείνουν στον τόπο τους με ασφάλεια και αξιοπρέπεια.

  Η επιλογή του μοντέλου ανάπτυξης είναι δική μας υπόθεση.

 

ΥΓ. Προσωπικά πιστεύω στην αναγκαιότητα των ΑΠΕ και έχω επενδύσει (χωρίς επιδότηση) στην Ενεργειακή Κοινότητα Λέσβου που έχει φτιάξει μια μικρή ομάδα πολιτών και έχουμε μειώσει τους λογαριασμούς μας, ενώ προσδοκούμε απόσβεση της επένδυσης σε 7 χρόνια.

Πως τα ειδικά χωροταξικά σχέδια τουρισμού, βιομηχανίας και ΑΠΕ επηρεάζουν την ανάπτυξη των νησιών;

«O χωροταξικός σχεδιασμός είναι η χωρική έκφραση των προγραμμάτων οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης και αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη κοινωνικών και οικονομικών στόχων με γνώμονα τις αρχές της αειφορίας και της προφύλαξης με σκοπό τη προστασία του περιβάλλοντος εις το διηνεκές και την εξασφάλιση των βέλτιστων όρων διαβίωσης του πληθυσμού», όπως αναφέρει στην εισαγωγή του (σ.5) το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο του Τουρισμού που δημοσιεύθηκε πρόσφατα.

Τι πραγματικά ισχύει με τα 3 ειδικά χωροταξικά σχέδια που εγκρίθηκαν πρόσφατα; Η ανάγνωση των σχετικών ΚΥΑ -που είναι πολύπλοκα τεχνικά κείμενα-, των Στρατηγικών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αλλά και των «απαντήσεων» που έδωσε το ίδιο το Υπουργείο Περιβάλλοντος στη δημοσιότητα σε ερωτήματα που το ίδιο έθεσε στον εαυτό του, δίνουν μια εικόνα.

Όπως αναφέρθηκε προηγούμενα, ο χωροταξικός σχεδιασμός αποτυπώνει στο χώρο τα προγράμματα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Και τι σημαίνει αυτό για τα νησιά; Εχουμε ξεκάθαρα αποτυπωμένο το νησιωτικό όραμα και τους στρατηγικούς στόχους ανάπτυξης; Εχει ληφθεί υπόψη «το δικαίωμα παραμονής στα νησιά» που αποτελεί τμήμα της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την οικονομική, κοινωνική και χωρική συνοχή; Ενδεικτικά κάποια ερωτήματα:

Πρώτο ερώτημα: ποια είναι τα αναπτυξιακά σχέδια και ποιος τα αποφάσισε; Η μόνη ξεκάθαρη απάντηση που έχει δοθεί -και αφορά στην ενεργειακή πολιτική και στο ρόλο των ΑΠΕ- είναι η γνωστή δήλωση του Πρωθυπουργού «Οραμα μου είναι η Ελλάδα να γίνει η μπαταρία της Ευρώπης». Και πράγματι το Χωροταξικό των ΑΠΕ το αποτυπώνει παρά τις λεκτικές ακροβασίες και τις επικοινωνιακές εκφράσεις περί προστασίας περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών. Όμως πως αυτό συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας και των επιμέρους τόπων τη στιγμή που βασίζεται σε εισαγόμενα υλικά, σε ελάχιστες θέσεις εργασίας και αυτές ανειδίκευτες -τουλάχιστον τοπικά εκεί που τοποθετούνται οι ΑΠΕ- και σημαντικό περιβαλλοντικό και αισθητικό αποτύπωμα (πχ. διανοίξεις δρόμων μεγάλης κλίμακας). Τελικά οι περιοχές που προστατεύει είναι τις τουριστικά ευαίσθητες περιοχές (περιοχές υψηλής ανάπτυξης Α & Β), αλλά όχι πχ. τις περιοχές καλλιέργειας της μαστίχας στη Χίο. Εχουμε συγκρίνει τι εισόδημα και τι απασχόληση δίνει η μαστίχα στο νησί και τι θα δώσουν οι ΑΠΕ; Γιατί αλήθεια δεν αξιοποιούμε τη τεχνογνωσία που αποκτήθηκε στον Αη Στράτη, όπου με ΜΙΑ ανεμογεννήτρια και ΔΥΟ μικρά φωτοβολταϊκά καλύφθηκαν οι ανάγκες του νησιού, ενώ ταυτόχρονα με τη σύσταση ενεργειακής κοινότητας (όπως στη Χάλκη) τα οφέλη θα μένουν στο νησί;

Δεύτερο Ερώτημα: Μήπως το χωροταξικό των ΑΠΕ (και του τουρισμού, και της βιομηχανίας) έρχονται σε αντίθεση με τη φιλοσοφία του ίδιου του κυβερνητικού προγράμματος των GRECO Islands που υποστηρίζουν την οικονομική διαφοροποίηση των νησιών με ενίσχυση της τοπικής παραγωγής, με θέσεις απασχόλησης τέτοιες που θα κρατήσουν τους εκπαιδευμένους νέους στα νησιά; Που προβλέπεται στη ΚΥΑ της Βιομηχανίας η δυνατότητα δημιουργίας η δυνατότητα να δημιουργούνται υποδομές για τη συνεργασία των τοπικών επιχειρήσεων, της αυτοδιοίκησης και των νησιωτικών ΑΕΙ που όχι απλά θα αξιοποιούν τη γνώση που δημιουργείται τοπικά, αλλά θα δημιουργούν πόλους καινοτομίας και αριστείας που θα αντιμετωπίζουν τα ιδιαίτερα νησιωτικά προβλήματα; Θέλουμε να έχουμε νησιά με άλλου είδους δραστηριότητες πλην τουρισμού, απαραίτητη προϋπόθεση για να διατηρήσουν πληθυσμό και κοινωνική ζωή όλο το χρόνο; 

Τρίτο ερώτημα: Τελικά υπάρχει ή δεν υπάρχει η έννοια της φέρουσας ικανότητας; Πρόσφατα τα πρωθυπουργικά χείλη την αμφισβήτησαν, αλλά μέσα στα κείμενα και των τριών ΚΥΑ αναφέρεται κατ’επανάληψη, όπως και αυτή της βιώσιμης ανάπτυξης, χωρίς όμως να υπάρχει καμία αναφορά για το πως αυτό θα μετρηθεί, έστω και αν για τη βιώσιμη ανάπτυξη τουλάχιστον υπάρχουν οι δείκτες που έχει εγκρίνει ο ΟΗΕ. Η χρήση των εννοιών αυτών γίνεται για να ξεπεραστεί το εμπόδιο του ΣτΕ ή θα λειτουργήσουν επιτέλους ώστε να «κατευθύνουν» την ανάπτυξη σε πιο βιώσιμα μονοπάτια όπως αναφέρουν τα κείμενα; Αναλύοντας το ΕΧΠ Τουρισμού διαπιστώνει κανείς ότι τέτοια πρόθεση δεν υπάρχει αφού δεν έχουν τεθεί όρια. Ακόμη και στις κορεσμένες περιοχές όπως η Μύκονος και η Σαντορίνη που έχουν ξεπεράσει κάθε όριο δόμησης και τουριστικής συγκέντρωσης με βάση τις προδιαγραφές του ίδιου του Υπουργείου Περιβάλλοντος, η τουριστική και οικιστική επέκταση προβλέπεται να συνεχιστούν. Στη Πάρο, που ακολουθεί σε πίεση τα προηγούμενα νησιά, εγκρίθηκε πρόσφατα η πρώτη ιδιωτική πολεοδόμηση με 250 δωμάτια και αντίστοιχο αριθμό πισίνων παράλληλα με άλλες πολλές μονάδες, παρά τα προβλήματα συνωστισμού, υπερκατανάλωσης νερού, διαχείρισης αποβλήτων που υπάρχουν στο νησί και δεν αντιμετωπίζονται. Μήλος, Ιος, Νάξος, Τήνος, Κως, Κέρκυρα, Ζάκυνθος, Ρόδος, Κέα κλπ ενώ βρίσκονται κάτω από αυξημένο stress θεωρούνται από το ΕΧΠ Τουρισμού ότι μπορούν να συνεχίσουν να δέχονται και νέες κλίνες.

Πολλά τα προβλήματα που έχουν επισημάνει οι πολίτες στις έρευνες που διεξήγαν οι ΦΩΝΕΣ για το Αρχιπέλαγος σε συνεργασία με το Εργαστήριο Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης και αφορούν τόσο τη ποιότητα εργασίας όσο και τη ποιότητα ζωής στα νησιά που συνδέονται με τη τουριστική ανάπτυξη: συνωστισμός, υποβάθμιση τοπίου & αρχιτεκτονικής, υποβάθμιση πολιτιστικής ζωής, υπερβολική εξάρτηση από τον τουρισμό, μεγάλη διαρροή εισοδημάτων εκτός νησιού, προβλήματα νερού και ενέργειας κλπ. που ο παρόν σχεδιασμός, αλλά και τα «εξαφανισμένα» Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια δεν θα αντιμετωπίσουν γιατί δεν βρίσκονται στη φιλοσοφία τους.

Η φιλοσοφία του σχεδιασμού είναι να υποστηρίξει την οικονομία της απληστίας, που δεν χρειάζεται να είναι βιώσιμη γιατί – ειδικά στα νησιά – βασίζεται στα βραχυπρόθεσμα κέρδη του real estate και των κρατικών χρηματοδοτήσεων μέσω στρατηγικών επενδύσεων. Αλλωστε τα χωροταξικά σχέδια είναι δεσμευτικά μόνο κατά το σκέλος που δίνουν το πράσινο φως για επενδύσεις. Το εναλλακτικό μοντέλο στηρίζεται στον άνθρωπο και στο δικαίωμα του να ζει στο τόπο του με αξιοπρέπεια και (περιβαλλοντική μεταξύ των άλλων) ασφάλεια.

Το “δικαίωμα παραμονής” των νέων στα νησιά- (4/4) – Τι ανάπτυξη έχουμε, τι ανάπτυξη θέλουμε

 

• Τι ανάπτυξη έχουμε, τι ανάπτυξη θέλουμε
  Χρειαζόμαστε ένα διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο για τα νησιά, με ποιοτικές θέσεις εργασίας, προσιτή στέγη και ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, ώστε το «δικαίωμα παραμονής» των νέων να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο

https://thefaq.gr/to-dikaioma-paramonis-ton-neon-sta-nisia-4-4-ti-anaptyxi-echoume-ti-anaptyxi-theloume/

Το βασικό ερώτημα είναι «τι νησιά θέλουμε». Ποια από τις παρακάτω εναλλακτικές επιλογές – σενάρια είναι πλησιέστερα στη πρόταση της ΕΕ;

• Νησιά προσανατολισμένα στη διαρκή μεγέθυνση, όπου η εστίαση γίνεται στη καλύτερη (και φθηνότερη) διασύνδεση και στην οικονομική ευημερία με άρση των εμποδίων κόστους που πλήττουν την ανταγωνιστικότητα των νησιωτικών οικονομιών

• Νησιά που εστιάζουν στη μεγέθυνση και υψηλή διασύνδεση αλλά μέσα από πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, με στόχο την μείωση των πιέσεων που ασκούνται κυρίως στα οικοσυστήματα

• Βιώσιμα και Ανθεκτικά Νησιά με ελκυστικότητα για έναν πληθυσμό εκπαιδευμένο, που θα μπορεί να δημιουργεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξιοποιώντας τα τοπικά κεφάλαια ως στοιχεία της τοπικής ταυτότητας

Με βάση τις τάσεις αλλά και τις επιθυμίες της αγοράς, βρισκόμαστε κοντά στο πρώτο σενάριο, που μέχρι σήμερα δεν έχει δώσει τα προσδοκόμενα αποτελέσματα, με συνέπεια να έχει θεωρηθεί αναγκαία η ευρωπαϊκή στρατηγική.

Με βάση τα κείμενα της Επιτροπής, τόσο για τα νησιά αλλά και για τις παράκτιες περιοχές, ο στόχος είναι να γίνουν ισχυρότερα, διασυνδεδεμένα, ανθεκτικά και ευημερούντα, δηλαδή θα έτειναν προς το 3ο σενάριο, με δεδομένο ότι η «ανθεκτικότητα» σχεδόν ταυτίζεται με τη «βιωσιμότητα». Όμως μέσα από την ανάλυση των ρυθμίσεων, που προτείνονται, μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι η ευρωπαϊκή πρόταση τείνει προς το 2ο σενάριο, δεδομένου ότι εστιάζει περισσότερο στη πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, παρά σε ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης και στην αναχαίτηση της τουριστικής επέκτασης και τη διαφοροποίηση της οικονομίας τους, με την εφαρμογή μέτρων όπως πχ. η αύξηση του de minimis στις μη τουριστικές νησιωτικές επιχειρήσεις ή στη χρηματοδότηση της βελτίωσης του αποτυπώματος των νησιωτικών επιχειρήσεων, μέσα από την αλλαγή του παραγωγικού τους προτύπου.

Την ίδια στιγμή οι πολίτες, όταν εκφράζονται στις διαβουλεύσεις που υλοποιούν οι ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ, με θέμα «τι ανάπτυξη έχουμε, τι ανάπτυξη θέλουμε», εστιάζουν κυρίως:

• Στα προβλήματα που δημιουργεί η μονόπλευρη ανάπτυξη του τουρισμού, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζουν τα οικονομικά οφέλη. Ταυτόχρονα επισημαίνουν την έλλειψη ποιοτικών θέσεων εργασίας σε ό,τι αφορά την αμοιβή, τις συνθήκες και τις προοπτικές, κάτι που χαρακτηρίζει την τουριστική δραστηριότητα και ειδικότερα το μοντέλο του μαζικού ηλιοτροπικού τουρισμού, που κυριαρχεί στα νησιά

• Στα θέματα ποιότητας και ασφάλειας ζωής, με πάντα κυρίαρχο το θέμα των υπηρεσιών υγείας, οι οποίες είναι χαμηλές, όχι μόνο στα μικρά νησιά αλλά ακόμη και στα μεγαλύτερα που διαθέτουν νοσοκομεία, εξ αιτίας της ακραίας υποστελέχωσης και χρηματοδότησης, καθώς επίσης και στα θέματα των θαλάσσιων μεταφορών, όπου από Υπηρεσία Δημόσιου Συμφέροντος έχει καταλήξει σε υπηρεσία ιδιωτικών συμφερόντων.

• Στην έλλειψη προσιτής στέγης, που είναι ένα «νεοφυές» πρόβλημα εξ αιτίας της επέκτασης της κερδοσκοπίας του real estate και της άρνησης θέσπισης ορίων και ενεργών κοινωνικών πολιτικών.

Με βάση τα παραπάνω, αλλά και πολλά άλλα ευρήματα, δεν είναι τυχαίο που η ΕΕ βάζει ως στόχο-όραμα το «νεολαία και δικαίωμα παραμονής», που απαιτεί τη δημιουργία ελκυστικών νησιών για σύγχρονη επιχειρηματικότητα και εγκατάσταση ανθρώπων με προσόντα και άποψη για τη ποιότητα ζωής που ταιριάζει με τα ιδιαιτέρα χαρακτηριστικά των νησιών.

Το “δικαίωμα παραμονής” των νέων στα νησιά- (3/4) – Οι 5 πυλώνες για να γίνει πράξη το «δικαίωμα παραμονής»

 

Από τις ευρωπαϊκές στρατηγικές στο πραγματικό δικαίωμα των νέων να μείνουν στον τόπο τους 

(https://thefaq.gr/to-dikaioma-paramonis-ton-nesta-nisia-3-4-oi-5-pylones-gia-na-ginei-praxi-to-dikaioma-paramonis/

Με βάση τις στρατηγικές επιλογές που υπηρετούν την επίτευξη του οράματος, θα πρέπει η Ευρωπαϊκή Ενωση και οι χώρες με νησιά, όπως η Ελλάδα, να ετοιμάσουν -με βάση την αρχή της επικουρικότητας- το εξειδικευμένο πλαίσιο στρατηγικής με εξειδικευμένες πολιτικές, μέτρα και δράσεις που θα τις υλοποιούν. Η στρατηγική που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο κείμενο που κατέθεσε, περιλαμβάνει 5 πυλώνες και προτάσεις, που πρέπει να υλοποιήσει η ίδια, και οδηγίες προς τα κράτη μέλη.

Ο 1ος πυλώνας επικεντρώνεται στη συνδεσιμότητα, την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία. Στόχος είναι η βελτίωση των μεταφορικών συνδέσεων, η ενίσχυση των οικονομικών ευκαιριών, η υποστήριξη των επιχειρήσεων και η πλήρης συμμετοχή των νησιών στην ενιαία αγορά. Τα μέτρα θα διερευνήσουν, επίσης, τρόπους καλύτερης λογιστικής αποτύπωσης για το κόστος της νησιωτικότητας σε τομείς όπως οι μεταφορές και οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις.
Οι προτάσεις της ΕΕ, που εστιάζονται σε συστάσεις για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας των τουριστικών οικοσυστημάτων δεν προσθέτουν κάτι ουσιαστικό στις υφιστάμενες θεσμικές και χρηματοδοτικές πολιτικές, που να βελτιώνουν ουσιαστικά την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα των τοπικών οικονομιών.
Τα μέτρα που προτείνονται σε ό,τι αφορά τη συνδεσιμότητα των νησιών, σε επίπεδο ΕΕ, είναι να υπάρξει συγκεκριμένο πρόγραμμα για τις σταθερές και κινητές υποδομές των νησιών και ουσιαστική εφαρμογή των προβλέψεων της ευρωπαϊκής νομοθεσίας σε ό,τι αφορά τις ΥΔΣ και ενίσχυση τους, αν αποδεχτούν ανεπαρκείς.
Το μεγαλύτερο έλλειμα της πρότασης είναι ότι δεν έχει διατυπωθεί ένα σύστημα αρχών, που πρέπει να διέπει την αναπτυξιακή πολιτική των νησιών, ώστε να είναι βιώσιμη και η οικονομία τους όσο γίνεται πιο ανθεκτική, που σημαίνει να εξελίσσεται μέσα στο παγκόσμιο σύστημα και να αντέχει στους εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Η γενική και αόριστη αναφορά στην αξιοποίηση των τοπικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων (place-based approach) και επομένως σε πλήρη εξάρτηση από τους μηχανισμούς της αγοράς (που σήμερα οδηγεί στη μεγάλη εξάρτηση από τον τουρισμό και το real estate ή από βιομηχανικές εγκαταστάσεις ΑΠΕ) δεν εξασφαλίζει καμία σταθερή προοπτική και είναι αντίθετη με την έννοια της ανθεκτικότητας που επικαλείται η έκθεση. Η επίτευξη των αρχών της ανθεκτικότητας και της βιωσιμότητας απαιτεί μια ελάχιστη συμμετοχή των διαφορετικών τομέων της οικονομίας, ενώ παράλληλα πρέπει να βρεθεί το «κλειδί» της ανταγωνιστικότητας των εξωστρεφών κλάδων, που δεν μπορεί να είναι άλλο από την εστίαση στη ποιότητα, την υψηλή προστιθέμενη αξία και την ιδιαιτερότητα των παραγόμενων προϊόντων και υπηρεσιών, αφού λόγω πολλαπλών αυξημένων συντελεστών κόστους είναι αδύνατος ο ανταγωνισμός μέσω των χαμηλών τιμών. Επιπλέον θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι μεγάλες εξωγενείς επενδύσεις μπορεί να προσφέρουν ονομαστική αύξηση στο τοπικά παραγόμενο ΑΕΠ, αλλά συχνότατα δεν περιέχουν στοιχεία οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής ανθεκτικότητας και βιωσιμότητας.

Ο 2ος πυλώνας αφορά στην ενεργειακή, κλιματική και περιβαλλοντική ανθεκτικότητα. Τα νησιά βρίσκονται συχνά στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής, αντιμετωπίζοντας διάβρωση των ακτών, λειψυδρία και πιέσεις στη βιοποικιλότητα. Ταυτόχρονα, έχουν σημαντικό δυναμικό να ηγηθούν της μετάβασης προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη βιώσιμη διαχείριση των πόρων. Σε ότι αφορά την ενεργειακή ασφάλεια, αυτάρκεια και απανθρακοποίηση, οι εφαρμοζόμενες πολιτικές κλείνουν περισσότερο προς τη τελευταία παράμετρο και μάλιστα με τρόπο «άδικο» προς τα νησιά και τους νησιώτες -που δεν αποτελούν σημαντικούς ρυπαντές- ενώ εκείνους απασχολούν κυρίως οι πρώτες δύο παράμετροι.
Σε ό,τι αφορά την περιβαλλοντική προστασία και την κλιματική ανθεκτικότητα, οι προτάσεις της Επιτροπής θεωρούνται ικανοποιητικές, όμως η εφαρμογή τους προσκρούει τόσο στην ανεπάρκεια των χρηματοδοτήσεων, όσο και στο οικονομικό μοντέλο της συνεχούς (τουριστικής κυρίως) μεγέθυνσης της οικονομίας (παγκόσμια και στα νησιά) που οδηγούν στην υποβάθμιση του φυσικού κεφαλαίου και των οικοσυστημικών λειτουργιών και αυτής της ίδιας της ανθεκτικότητας.
Ο στόχος για περιβαλλοντική ανθεκτικότητα και απανθρακοποίηση μπορεί να επιτευχθεί μέσα από την αλλαγή του μοντέλου παραγωγής και κατανάλωσης κυρίως του τουρισμού που αποτελεί τη κύρια δραστηριότητα τουλάχιστον των νησιών που βρίσκονται στη ζώνη του ήλιου. Η συνεχιζόμενη αύξηση της μεταφοράς τουριστών (κυρίως αεροπορικά μετά την απελευθέρωση τους το 1992) είναι υπεύθυνη για μεγάλο τμήμα της παραγωγής αερίων θερμοκηπίου, ενώ η αύξηση των (πολυτελών) τουριστικών κλινών, που έχει ως συνέπεια τόσο τη χωρική επέκταση του (αστικοποίηση) με αλλαγές χρήσεων γης και μείωση των αποθηκών άνθρακα, όσο και την αυξανόμενη κατανάλωση περιορισμένων πόρων (νερό, ενέργεια) και τη παραγωγή αποβλήτων. Κατά συνέπεια, οι πολιτικές που προτείνονται αδυνατούν να περιορίσουν το πρόβλημα, με μόνη λύση για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας να αποτελεί η αυστηρή διαχείριση πόρων και οικοσυστημάτων (πράσινα νησιά).
Ένα συμπληρωματικό θέμα, που τίθεται, αφορά στη διαχείριση των φυσικών πόρων και των υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος που παρέχονται σε κατοίκους και επιχειρήσεις. Η δημιουργία φυσικών μονοπωλίων, λόγω νησιωτικότητας, έχει ως συνέπεια να γίνεται αδύνατη η αποτελεσματική παροχή υπηρεσιών σε όλους μέσα από τη λειτουργία των μηχανισμών της αγοράς, που στόχο έχουν το κέρδος και όχι το δημόσιο συμφέρον και τη ποιότητα ζωής.

Ο 3ος πυλώνας επικεντρώνεται στους ανθρώπους και την ποιότητα ζωής. Στοχεύει στην αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων, στην υποστήριξη των νέων, στη βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες και στην αντιμετώπιση των πιέσεων στέγασης που επηρεάζουν πολλές νησιωτικές κοινότητες. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι τα νησιά παραμένουν ελκυστικά μέρη για να ζουν νέοι, να εργάζονται και να μεγαλώνουν οικογένειες. Ο πυλώνας αυτός μπορεί να θεωρηθεί και ο σημαντικότερος, εφόσον το θέμα «δικαίωμα για παραμονή στον τόπο/νησί» έχει πρόσφατα αναγορευθεί σε κρίσιμο θέμα της ευρωπαϊκής πολιτικής, εξ αιτίας των μεγάλων εσωτερικών μεταναστευτικών ροών που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια, ως αποτέλεσμα άνισης ελκυστικότητας μεταξύ περιφερειών. Αυτό σημαίνει τη μερική αποτυχία της Πολιτικής Συνοχής, που οφείλει να αναπροσαρμοστεί και να ενισχυθεί με τρόπο τέτοιο, που να βελτιώνει την ελκυστικότητα των περιοχών για κατοικία, που περιλαμβάνει τόσο τα θέματα ποιότητας ζωής (συμπεριλαμβανόμενης και της ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομίας με τρόπο που να ενισχύει το αίσθημα «του ανήκειν» στους κατοίκους), όσο και τα θέματα απασχόλησης.

Ο 4ος πυλώνας αφορά στην υποστήριξη των νησιών ως στρατηγικών συντελεστών στην άμυνα και την ασφάλεια της ΕΕ, μεταξύ άλλων στους τομείς των κρίσιμων υποδομών ενέργειας και μεταφορών, της μετανάστευσης και της διαχείρισης των συνόρων, καθώς και των ικανοτήτων ανίχνευσης και αντιμετώπισης απειλών. Τα νησιά διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της ασφάλειας, της άμυνας, της ετοιμότητας, της ανθεκτικότητας των κρίσιμων υποδομών, της ασφαλούς συνδεσιμότητας και της αποτελεσματικής επιτήρησης των συνόρων, στο πλαίσιο των εξελισσόμενων γεωπολιτικών προκλήσεων και των προκλήσεων ασφαλείας.
Τα θέματα ασφάλειας -που διακρίνονται από εκείνα της μετανάστευσης/προσφυγικό- είναι εθνικά θέματα αλλά και θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζονται και στον νησιωτικό χώρο χωρίς την ασύμμετρη επιβάρυνση των νησιών επειδή βρίσκονται στη πρώτη γραμμή.
Τα θέματα των φυσικών καταστροφών και προσαρμογής στη κλιματική αλλαγή οφείλουν, μέσα στη λογική της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας, να εστιαστούν στην πρόληψη με μια διαφορετικού τύπου περιβαλλοντική διαχείριση και κατασκευή υποδομών (με έμφαση στις πράσινες υποδομές) και όχι αποκλειστικά στην εκ των υστέρων παρέμβαση για ανακούφιση των πληθυσμών και για αποκατάσταση των ζημιών. Τα σχέδια αυτά, στη περίπτωση των νησιών, θα πρέπει να είναι τοπικά, με τεχνογνωσία που θα παρέχεται από την περιφέρεια.

Ο 5ος πυλώνας θεωρεί ότι η στρατηγική ενισχύει τη διακυβέρνηση και τη συμμετοχή, προϋπόθεση για την αποτελεσματικότερη εφαρμογή των τεσσάρων θεματικών στόχων. Προωθεί την ανάγκη για καλύτερα δεδομένα σε ό,τι αφορά τις συνθήκες των νησιών, μεγαλύτερη συμμετοχή των νησιωτικών αρχών στη λήψη αποφάσεων και μια πιο συστηματική αξιολόγηση του τρόπου, με τον οποίο οι πολιτικές επηρεάζουν τα νησιωτικά εδάφη. Ουσιαστικά, επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι φωνές των νησιών θα συνεχίσουν να ακούγονται. Τη στιγμή που καταργούνται τα περιφερειακά προγράμματα από πυλώνα της Πολιτικής Συνοχής και το νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο θα είναι εθνικό, κατά τα πρότυπα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, η Επιτροπή προτείνει μια σειρά από «soft» δράσεις «ανάπτυξης ικανοτήτων» για να βελτιώσει τη διακυβέρνηση των νησιών. Είναι προφανές ότι υπάρχει μετακίνηση από μια θεσμική συνεργασία ΕΕ – περιφερειών σε μια «χαλαρή» συνεργασία. Χωρίς να υποστηρίζεται ότι η μέχρι τώρα διαδικασία ήταν αποτελεσματική (αν κρίνει κανείς από το αποτέλεσμα σε ό,τι αφορά τη σύγκλιση των ελληνικών περιφερειών με τις ευρωπαϊκές), το νέο πλαίσιο γίνεται ακόμη χαλαρότερο και μη δεσμευτικό, ενώ δεν προτείνεται κανένα δεσμευτικό για την ΕΕ εργαλείο.

– Σε ό,τι αφορά το αίτημα για εφαρμογή της Ρήτρας Νησιωτικότητας, θα ήταν αναγκαίο να οριοθετηθεί, τουλάχιστον σε πρώτη φάση, ένας ελάχιστος αριθμός κλαδικών πολιτικών (πχ. ανταγωνισμού, αγροτική, κρατικών ενισχύσεων, περιβαλλοντική, μεταφορών, ενέργειας) στις οποίες θα εφαρμοστεί κατά προτεραιότητα.
– Σε ό,τι αφορά τον συντονισμό χάραξης, υλοποίησης και αξιολόγησης της νησιωτικής στρατηγικής, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, απαιτείται η δημιουργία δομής (από εκπροσώπους των κοινοτικών θεσμών) με την κατάλληλη επιστημονική στήριξη με τα κατάλληλα δεδομένα (ESPON, JRC, EUROSTAT).
– Σε ό,τι αφορά τη στήριξη των τοπικών φορέων για καλύτερο και αποτελεσματικότερο σχεδιασμό, είναι σημαντική η υιοθέτηση εργαλείου αντίστοιχου με το Urban και το Rural Pact ως όχημα μεταφοράς γνώσεων και καλών πρακτικών
– Σε ό,τι αφορά την πρόσβαση σε πρόσθετους πόρους, μέσω του προϋπολογισμού και της ΕΤΕ, είναι σημαντικό να υιοθετηθεί κάποια συγκεκριμένη διαδικασία που να διαφοροποιεί τα νησιά από τις άλλες περιοχές, αλλά και θα ενισχύει τα νησιά που -ως γνωστόν- έχουν αδύναμους μηχανισμούς διοίκησης. Προτείνεται να υπάρξουν ειδικοί τομείς προτεραιότητας, ανά άξονα, όπου θα κατατεθούν συλλογικά αιτήματα για χρηματοδότηση επενδύσεων υποδομών/υπηρεσιών για όσα νησιά ζητήσουν να ενταχθούν .
Το βασικό ερώτημα είναι αν η Ευρωπαϊκή Στρατηγική, που προτείνει η ΕΕ, πρόκειται να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που έχουν τεθεί, τόσο από την ίδια όσο και από τους ενδιαφερόμενους φορείς. Για να απαντηθεί το ερώτημα αυτό, πρέπει να υπάρξει σαφής περιγραφή για το είδος της ανάπτυξης που θέλουμε για τα νησιά και στη συνέχεια να εξεταστεί ποια είναι τα κατάλληλα μέτρα, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, για να επιτευχθούν οι στόχοι και ειδικά αυτός του δικαιώματος παραμονής.

Το “δικαίωμα παραμονής” των νέων στα νησιά– (2/4) – Από το όραμα της παραμονής στις στρατηγικές επιλογές

 

• Το δικαίωμα των νέων να παραμείνουν στα νησιά περνά μέσα από μια διαφορετική αντίληψη ανάπτυξης, που προστατεύει τον τόπο αντί να τον εξαντλεί

https://thefaq.gr/to-dikaioma-paramonis-tonon-sta-nisia-2-4-apo-to-orama-tis-paramonis-stis-stratigikes-epiloges/

 

Για να μετατραπεί το όραμα -γιατί το δικαίωμα παραμονής στον τόπο είναι όραμα- σε εφαρμόσιμη πολιτική, είναι αναγκαίο ένα στρατηγικό πλαίσιο. Προτείνεται, μια τριπλή προσέγγιση, με επίκεντρο την ανάπτυξη νησιών Ποιοτικών, Πράσινων και Ίσων Ευκαιριών:

Ποιοτικά νησιά. Οι νησιωτικές επιχειρήσεις πρέπει να παραμείνουν ανταγωνιστικές στις ευρωπαϊκές και παγκόσμιες αγορές, αξιοποιώντας το τοπικό φυσικό, πολιτιστικό και παραγωγικό κεφάλαιο. Προϊόντα και υπηρεσίες που βασίζονται στην τοπική τεχνογνωσία έχουν αποδειχθεί επιτυχημένα. Ωστόσο, η καινοτομία, η νέα γνώση και οι εξειδικευμένοι ανθρώπινοι πόροι είναι κρίσιμοι για τη διατήρηση αυτής της ανταγωνιστικότητας.

Πράσινα νησιά. Τα νησιά πρέπει να υιοθετήσουν στρατηγικές που μειώνουν την κατανάλωση βασικών πόρων -νερού, γης και ενέργειας- και προωθούν την ανακύκλωση αποβλήτων. Παρότι το «πρασίνισμα» της οικονομίας αποτελεί μέρος της ατζέντας ποιότητας, η σημασία της για τα νησιά δικαιολογεί ξεχωριστή έμφαση, λόγω του μικρού μεγέθους τους και του κινδύνου υπέρβασης της φέρουσας ικανότητάς τους. Η επίτευξη υπεύθυνης παραγωγής και κατανάλωσης, ιδίως από μικρές επιχειρήσεις και κοινότητες, απαιτεί στοχευμένη καινοτομία και γνώση.

Νησιά ίσων ευκαιριών. Η διασφάλιση ίσης πρόσβασης στις Υπηρεσίες Γενικού Οικονομικού Συμφέροντος (ΥΓΟΣ/SGΕI) για όλους τους Ευρωπαίους πολίτες είναι ζωτικής σημασίας, τόσο για την ποιότητα ζωής όσο και για την ανταγωνιστική επιχειρηματικότητα. Όπως υπογραμμίζεται στην Ευρωπαϊκή Προοπτική Χωρικής Ανάπτυξης (1999) και ενισχύεται από τη Συνθήκη της Λισαβόνας (Άρθρο 14 και Πρωτόκολλο 26), οι ΥΓΟΣ είναι θεμελιώδεις για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή.

Σε ό,τι αφορά την οικονομία και τις θέσεις εργασίας, που εξακολουθεί να είναι το κεντρικό διακύβευμα. με τους υποστηρικτές του σημερινού μοντέλου να μην θέλουν να αγγίξουν τη τουριστική επέκταση μέσω ενός επιθετικού real estate που αλλάζει τη μορφή των νησιών μετατρέποντάς τα σε απέραντα «κοιμητήρια», όπως τα προάστια των μεγαλουπόλεων χωρίς κοινωνική και πολιτιστική ζωή, και με όλα αρνητικά στοιχεία των κέντρων των πόλεων με συνωστισμό, θόρυβο, χωρίς δημόσιους χώρους και πράσινο, αφού η επέκταση τους γίνεται χωρίς σχέδιο. Η υποβάθμιση της ποιότητας ζωής για τους κατοίκους και ικανοποίησης για τους επισκέπτες (υπερτουρισμός) καθώς και η υπέρβαση της φέρουσας ικανότητας των προορισμών καταγράφεται όλο και συχνότερα ως συνέπεια της συνεχιζόμενης τουριστικής μεγέθυνσης, μαζί με θέματα κοινωνικής συνοχής.

Η επιβολή περιοριστικών μέτρων μέσω μιας αυστηρής χωροταξικής πολιτικής, που δεν θα επιτρέπει την ανάπτυξη φαινομένων υπερτουρισμού, με την υπερβολική πίεση στους μονίμους κατοίκους και υπέρβαση της φέρουσας ικανότητάς τους, οφείλει να συνδυαστεί με αλλαγή του προϊόντος που να δίνει, δώδεκα μήνες το χρόνο, έμφαση μέσα από μια διαμονή μεγαλύτερης διάρκειας στη γνωριμία με τον τόπο, τη φύση του, τον πολιτισμό του, τις διατροφικές του συνήθειες και παραγωγές, ώστε να υπάρξει μετατόπιση από έναν τουρισμό ξεκούρασης και ευχαρίστησης σε έναν ειδικό τουρισμό ευεξίας, συνδυασμένο με τη φυσική ζωή, αξιοποιώντας ταυτόχρονα τα διδάγματα του Ιπποκράτη και του Ασκληπιού με τα ιαματικά νερά που υπάρχουν σε πολλά νησιά αλλά και τη θάλασσα (θαλασσοθεραπεία). Ο «γρήγορος τουρισμός» με πολλά ταξίδια-αστραπή που βασίζονται στη λογική «ήμουν και εγώ εκεί» και αποτυπώνονται σε selfies και φευγαλέες επιφανειακές εντυπώσεις, δεν είναι πλέον βιώσιμος, αφού πέρα από την υψηλή ενεργειακή κατανάλωση, καταναλώνει και τους τόπους. Είναι, λοιπόν, αναγκαία η αλλαγή του καταναλωτικού προτύπου από τον γρήγορο στον αργό και «λιτό» τουρισμό.

Η μετάβαση του τουριστικού προϊόντος στο «τουρισμό ευεξίας» θα πρέπει να συμπληρώνεται και από ειδικά τουριστικά προϊόντα, για εκείνους που έχουν ειδικά ενδιαφέροντα στη φύση (με το σημαντικό αριθμό μοναδικών ειδών χλωρίδας, πανίδας και γεωλογικών σχηματισμών), στον ιδιαίτερο υλικό και άυλο πολιτισμό, που είναι παγκόσμια αναγνωρίσιμος, στις υπαίθριες δραστηριότητες με έμφαση στα θαλάσσια αθλήματα κλπ, που απαιτούν ειδικές υποδομές και εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό, που θα μπορεί να αναπτύξει τις αντίστοιχες δραστηριότητες αξιοποιώντας και δημόσιες υποδομές που παραμένουν ανενεργές μέσα από συνεταιριστικά οικονομικά σχήματα (πχ. ΚΟΙΝΣΕΠ).
Παράλληλα, τα νησιά οφείλουν να «ξανα-ανακαλύψουν» τη θάλασσα και τις δυνατότητες που τους δίνει μέσω των δραστηριοτήτων της «γαλάζιας οικονομίας», με προσαρμογή της παραδοσιακής παράκτιας αλιείας στις νέες συνθήκες (βλ. Αμοργόραμα) και με την ανάπτυξη νέων, όπως η ανάδειξη της θαλάσσιας βιοποικιλότητας όχι μόνο για προσέλκυση τουριστών.

Η ανάγκη για ένα εθνικό σχέδιο ανάπτυξης, στοχευμένο στη βελτίωση της ελκυστικότητας

Η αλλαγή πορείας των νησιών προς ένα πιο βιώσιμο μέλλον δεν μπορεί να γίνει χωρίς ένα ευρύτερο εθνικό και ευρωπαϊκό σχέδιο, που να στοχεύει στη βελτίωση της ελκυστικότητας των νησιών, ως τόπων κατοικίας και επαγγελματικής δραστηριοποίησης για 365 μέρες τον χρόνο. Μέχρι σήμερα, οι πολιτικές που εφαρμόζονται είναι οριζόντιες με μονοδιάστατη οικονομική στόχευση, χωρίς εξειδικεύσεις που να λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των επιμέρους περιοχών (πχ. δεν υπάρχει αγροτική πολιτική για ορεινές και νησιωτικές περιοχές), χωρίς να λαμβάνουν υπόψη ότι μιλάμε για τόπους και ανθρώπους, με άμεση συνέπεια την αναποτελεσματικότητα τους.
Η παροχή υπηρεσιών δημοσίου συμφέροντος εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο εμπόδιο για την ποιότητα ζωής και την οικονομική βιωσιμότητα, ιδίως στα μικρότερα και πιο απομακρυσμένα νησιά. Η υγεία, η εκπαίδευση, οι μεταφορές και η ψηφιακή συνδεσιμότητα εμφανίζουν σημαντικές ανισότητες, οι οποίες μειώνουν την ελκυστικότητα των νησιών για κατοίκους, επενδυτές και δυνητικούς νέους εγκατεστημένους. Παρότι έχει σημειωθεί πρόοδος, μέσω της τηλεϊατρικής και του αποκεντρωμένου σχεδιασμού υποδομών, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η πρόσβαση σε αυτές τις βασικές υπηρεσίες πρέπει να αποτελέσει ακόμη υψηλότερη προτεραιότητα, ιδιαίτερα σε περιοχές χαμηλής πυκνότητας. Οι πολιτικές παρεμβάσεις θα πρέπει να συνεχίσουν να στηρίζουν στοχευμένες επενδύσεις σε e-health, e-learning και αξιόπιστα δίκτυα μεταφορών, συμπληρωμένες από διοικητική απλοποίηση και καλύτερο συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης.

Η περιβαλλοντική βιωσιμότητα δεν είναι απλώς προτεραιότητα πολιτικής, αλλά αποτελεί προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των νησιών. Η εντατική χρήση πόρων, που επιτείνεται από τον τουρισμό αιχμής, ασκεί πίεση στα συστήματα ύδατος, αποβλήτων και γης. Απαιτείται επειγόντως μια στροφή προς πρακτικές κυκλικής οικονομίας, υπεύθυνο χωρικό σχεδιασμό και αποτελεσματική διαχείριση προστατευόμενων περιοχών. Η ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, λύσεων βιώσιμης κινητικότητας και άλλων βασισμένων στη φύση, απαιτεί επίσης στρατηγικές επενδύσεις. Η κλιματική ανθεκτικότητα πρέπει να ενσωματωθεί οριζόντια σε όλους τους τομείς, με αξιολογήσεις ευαλωτότητας και προσαρμοστικό σχεδιασμό, προσαρμοσμένα στους κινδύνους κάθε νησιού, από τη διάβρωση ακτών έως τις πυρκαγιές, αλλά και τους περισσότερους καύσωνες.

Τέλος, η διοικητική ικανότητα και η θεσμική ευθυγράμμιση αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την επιτυχή νησιωτική ανάπτυξη. Η έκθεση αναδεικνύει τη σημασία της επικουρικότητας και του συμμετοχικού σχεδιασμού, που στηρίζονται σε υψηλής ποιότητας δεδομένα και ουσιαστική τοπική εμπλοκή. Οι ολοκληρωμένες στρατηγικές πρέπει να συνδιαμορφώνονται με τις κοινότητες, ισορροπώντας τα συμφέροντα κατοίκων, επισκεπτών και επιχειρήσεων. Η ταξινόμηση των νησιών με βάση την τουριστική πίεση και την ελκυστικότητα (χαμηλή, μέτρια, υψηλή και πολύ υψηλή) προσφέρει ένα χρήσιμο πρίσμα για διαφοροποιημένο σχεδιασμό πολιτικής. Από τη διαχείριση του υπερτουρισμού στη Μύκονο και σε άλλα νησιά, έως την αναζωογόνηση περιθωριοποιημένων νησιών, όπως τα Ψαρά, θα είναι απαραίτητα προσαρμοσμένα εργαλεία διακυβέρνησης, όπως χάρτες/συμφωνίες βιώσιμου τουρισμού, φορείς διαχείρισης προορισμού και μηχανισμοί πολυεπίπεδου συντονισμού, ώστε τα ελληνικά νησιά να εξελιχθούν σε ανθεκτικές, συμπεριληπτικές και ευημερούσες περιοχές.

ΤΟ «ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΠΑΡΑΜΟΝΗΣ» ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ – (1/4): Το «δικαίωμα της παραμονής» στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής διαβούλευσης

 Οι πολιτικές πρέπει να έχουν ως στόχο τους τόπους και τους ανθρώπους και όχι την οικονομική μεγέθυνση

Άρθρο του Γιάννη Σπιλάνη (καθηγητής Τμήματος Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου, Διευθυντής Εργαστηρίου Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης και Επιστημονικός Υπεύθυνος «ΦΩΝΕΣ για το ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ»)

https://thefaq.gr/to-dikaioma-paramo-ton-neon-sta-nisia-1-4-to-dikaioma-tis-paramonis-sto-epikentro-tis-evropaikis-diavoulefsis/

Πρόσφατα, η ΕΕ, βλέποντας ότι μεγάλα τμήματα της ευρωπαϊκής υπαίθρου (νησιά, βουνά, πεδιάδες) αδειάζουν από μόνιμο πληθυσμό, άνοιξε μια διαβούλευση για «το δικαίωμα της παραμονής» στον τόπο που κάποιος γεννήθηκε ή επέλεξε να μείνει. Το ίδιο ερώτημα τέθηκε και στη διαβούλευση για την Ευρωπαϊκή Νησιωτική Στρατηγική σε ό,τι αφορά τους νέους. Είναι ένα ερώτημα που ξενίζει, γιατί προέρχεται από έναν θεσμό που -ειδικά τα τελευταία χρόνια- φημίζεται για τις νέο-φιλελεύθερες απόψεις του. Γιατί τώρα ανοίγει τη συζήτηση αυτή; Ίσως γιατί, όπως και στις μεταπολεμικές δεκαετίες, έτσι και τώρα το πρόβλημα επανέρχεται με την ίδια ένταση.

Όλα τα προηγούμενα χρόνια, οι εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη συνοχή κατέγραφαν πρόοδο με βάση τις χρηματοδοτήσεις που δίνονταν στις περιφέρειες και τη μείωση των διαφορών μεταξύ των περιφερειών, σε όρους κατά κεφαλήν ΑΕΠ, αλλά τα προβλήματα -ειδικά τα δημογραφικά- δεν έπαψαν να υπάρχουν. Συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά τα νησιά, η μελέτη του ESPON EUROISLANDS (Σπιλάνης Γ., 2012, Ευρωπαϊκά Νησιά και Πολιτικής Συνοχής, εκδ. Gutenberg) εστίασε στο έλλειμα ελκυστικότητας των νησιών που οφειλόταν στην έλλειψη κατάλληλων πολιτικών, που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες της νησιωτικότητας (μικρό μέγεθος, απομόνωση και περιφερειακότητα, ιδιαίτερο αλλά εύθραυστο φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο, ιδιαίτερος τρόπος συμπεριφοράς των κατοίκων). Η πρόταση για το μέλλον των νησιών ήταν… ποιοτικά, πράσινα και ίσων ευκαιριών νησιά.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα χρόνια που ακολούθησαν αρνήθηκε να δημιουργήσει μια ειδική πολιτική για τα νησιά, επικαλούμενη τη διαφορετικότητα μεταξύ των νησιών, χωρίς να ακούει το αντεπιχείρημα ότι η πρώτη και κυριότερη ευρωπαϊκή πολιτική, που είχε οριζόντιο χαρακτήρα και αφορούσε στο σύνολο των χωρών-μελών, η Κοινή Αγροτική Πολιτική, κάλυπτε πολύ μεγαλύτερες διαφορές.

Να δημιουργήσουμε ελκυστικότητα

Η απόφαση της ΕΕ για μια Νησιωτική Στρατηγική ήταν μια έκπληξη. Μια ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη ήταν το ερώτημα «Νεολαία και δικαίωμα παραμονής» δίνοντας του έντονο κοινωνικό πρόσημο, αφού καταρχάς το χαρακτηρίζει ως «δικαίωμα». Αν και η πρόταση που κατέθεσε τελικά η ΕΕ προς συζήτηση στα άλλα ευρωπαϊκά όργανα δεν απομακρύνεται ιδιαίτερα από τη συνολική προσέγγιση της, το θέμα του δικαιώματος για παραμονή παραμένει στη συζήτηση (και θα διευρυνθεί αφού η ΕΕ ετοιμάζει στρατηγική για το σύνολο των χωρών-μελών) και πρέπει να αξιοποιηθεί από εμάς, τους νησιώτες.

Με βάση τη θέση αυτή, η ελκυστικότητα δεν έχει απλά οικονομικό πρόσημο, ούτε καν μόνο πρόσημο βιωσιμότητας. Είναι δικαίωμα για κάθε τόπο. Οφείλουμε να δημιουργήσουμε ελκυστικότητα, ώστε οι άνθρωποι (με έμφαση στους νέους) να μπορούν να μείνουν σε έναν τόπο, γιατί οι πολιτικές θα φροντίσουν να τους παρέχουν:

 Ποιότητα ζωής, με έμφαση στην ασφάλεια που παρέχουν οι ποιοτικές υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος (ενέργεια, μεταφορές, επικοινωνίες, υγεία, παιδεία, κοινωνικές υπηρεσίες) και ένα υγιές περιβάλλον που παρέχει οικοσυστημικές υπηρεσίες

 Ποιότητα εργασίας και προοπτικές, με έμφαση στην ανθεκτικότητα των δραστηριοτήτων που επιλέγονται να αναπτυχθούν και στο παραγωγικό τους
μοντέλο.

Με βάση, λοιπόν, τον στόχο «δικαίωμα παραμονής», οι νησιώτες πρέπει να απαιτήσουμε τόσο από την ΕΕ όσο και από τα κράτη μας τις ανάλογες πολιτικές, τώρα.

Τα νησιά έχουν παραδοθεί στους ιδιώτες και στις κερδοσκοπικές τους διαθέσεις με τις ευλογίες της κυβέρνησης

 

Κοινοποιήθηκε στους εξής: Δημόσια

Παλαιότερα, οι κυβερνητικοί βουλευτές όταν έκαναν βόλτες στα νησιά για να δείξουν το μπόι τους, να φάνε και να πιούνε στα πανηγύρια, μάζευαν τα αιτήματα και πήγαιναν στα υπουργεία να τους τα λύσουν ώστε να μπορούν να βγάλουν το Δελτίο Τύπου ότι "δι ενεργειών μου" το πρόβλημα σας ετελείωσεν.

Τώρα που τα νησιά έχουν παραδοθεί στους ιδιώτες, αυτοί οργανώνουν τις συσκέψεις και αυτοί "λύνουν" τα προβλήματα. Ετσι μαθαίνουμε ότι μετά τη σύσκεψη που προσκλήθηκε από την Εταιρεία Sea Jet, ενώ αρχικά ανακοίνωσε ότι "η γραμμή δεν βγαίνει" και δεν μπορεί να κάνει τίποτα, στο τέλος βγήκε η συνημμένη ανακοίνωση για 2 δρομολόγια την εβδομάδα, για να ανακουφιστεί το πρόβλημα.

Ομως όποιος παρακολουθεί τη κατάσταση γνωρίζει ότι η συγκεκριμένη εταιρεία είχε ζητήσει από το ΣΑΣ από τις 2/6 τη καθημερινή δρομολόγηση δύο πλοίων της στις Δ.Κυκλάδες, το ένα μόνο για Σέριφο-Σίφνο και το άλλο για Σέριφο-Σίφνο-Μήλο. (το γιατί κανένα από τα 2 δρομολόγια δεν θα προσέγγιζε Κύθνο ελπίζω ότι το καταλαβαίνετε. Αν όχι ρωτήστε με να σας το πω). Μάλλον τότε η γραμμή έβγαινε με 14 δρομολόγια την εβδομάδα και όχι μόνο 2.

Το αίτημα δρομολόγησης ήταν από 19/6 μέχρι 31/10 για για τα δύο πλοία, Sporades Star & Iolkos. Στις 5/6 το Υπουργείο Ναυτιλίας έστειλε σήμα ζητώντας τις απόψεις των τοπικών φορέων αυθημερόν. Εκ του αποτελέσματος, δηλαδή ότι δεν υπήρξε η δρομολόγηση των πλοίων αυτών, θα πρέπει να συμπεράνουμε ότι όλοι οι τοπικοί φορείς τοποθετήθηκαν αρνητικά και έτσι δεν ικανοποιήθηκε το αίτημα της Εταιρείας. Η μήπως όχι;

Τώρα πως γίνεται, μετά τη σύσκεψη - χωρις ανάμειξη του Υπουργείου που φαίνεται ότι αρέσκεται στη θέση του παρατηρητή- ο εφοπλιστής αποφάσισε τη δρομολόγηση των πλοίων για να εξυπηρετήσει τα νησιά - παίρνοντας τη δουλειά από τους βουλευτές που αρκέστηκαν να βαρέσουν κανονιές στον αέρα με τις ερωτήσεις που έκαναν- δεν ξέρω ποιός θα το απάντήσει.

Ομως όλοι καταλαβαίνουμε, το πρόβλημα δεν είναι η εταιρεία που επιθυμεί να μεγιστοποιήσει τα κέρδη της. το πρόβλημα είναι το Υπουργείο-θεατής των εξελίξεων. Οταν μάλιστα η ακτοπλοϊα, ως Υπηρεσία Δημοσίου Συμφέροντος, διέπεται από τις ευρωπαϊκές συνθήκες και κανονισμούς. Ετσι τα νησιά των Δυτικών Κυκλάδων που τώρα το καλοκαίρι έχουν πέρα από το συμβατικό πλοίο που χειμώνα - καλοκαίρι εκτελεί 3 ή 4 (και το καλοκαίρι όταν υπάρχουν ζόρια σε ότι αφορά τη τροφοδοσία των νησιών και 5ο δρομολόγιο) δρομολόγια την εβδομάδα, έχουν επιπλέον τουλάχιστον 3 δρομολόγια ταχύπλοων πλοίων.

Παρόμοια προβλήματα υπάρχουν και σε άλλα νησιά όπου διατηρείται ακόμη στοιχειωδώς ο ανταγωνισμός, τουλάχιστον μεταξύ 2 εταιρειών. Ανταγωνισμός που "ενοχλεί" και πρέπει να πάψει να υπάρχει γιατί το μονοπώλιο απόδίδει περισσότερα.

Αυτή είναι η κυβερνητική άποψη περί "στήριξης των νησιών" ακόμη και σήμερα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη διαβούλευση για τη Νησιωτική Στρατηγική έβαλε ξεκάθαρα το θέμα "Νεολαία και δικαίωμα παραμονής". Ταυτόχρονα απαξιώνει το Μεταφορικό Ισοδύναμο (οι πολίτες έχουμε να πληρωθούμε 14 μήνες, οι επιχειρηματίες 5 χρόνια και μόλις ανακοινώθηκε η πληρωμή των καυσίμων του 2024), ενώ η κυβέρνηση υπηρηφανεύεται για τα πλεονάσματα που δημιουργεί στη πλατη των πολιτών και των επιχειρήσεων βεβαίως- βεβαίως.

Εναλλακτικές προτάσεις υπάρχουν και έχουν κατατεθεί δημόσια (https://ioannispilanis.blogspot.com/2026/06/

) . Αυτό που αναζητείται είναι η πολιτική βούληση.

ΥΓ. Υπάρχει και το ανέκδοτο περί μειωμένου ΦΠΑ, αλλά δεν θέλω να σας κουράσω άλλο. Οσο για το χωροταξικό και ποιός κτίζει που και το πως λειτουργούν οι πολεοδομίες των νησιών και ειδικά αυτή της Μήλου το αφήνω στους ειδικότερους από μένα

Το δικαίωμα να ζούμε στο τόπο μας, στη χώρα μας, στο πλανήτη μας με αξιοπρέπεια και ασφάλεια

 

Η ανάγκη για άμεση εφαρμογή των 17 Στόχων της Βιώσιμης Ανάπτυξης

 

Η παγκόσμια κοινότητα ζει τα τελευταία 20 χρόνια μια νέα περίοδο μεγάλων αναταράξεων (οικονομικές κρίσεις, πανδημίες, πόλεμοι με άμεση εμπλοκή των ισχυρών του πλανήτη, έντονα μεταναστευτικά ρεύματα) που έχουν εντείνει την ανασφάλεια μιας αυξανόμενης μερίδας πολιτών που ζει μέσα στο φόβο ακόμη και για την ίδια του τη ζωή. Παράλληλα  -και με ισχυρή αλληλεξάρτηση από αυτά αν όχι εξ αιτίας τους – οι ισχυροί οικονομικοί παράγοντες του πλανήτη (πετρελαϊκοί, χρηματοπιστωτικοί, κατασκευαστικοί, ναυτιλιακοί, ενεργειακοί, βιομηχανικοί, πληροφοριακοί κλπ) με τις επιχειρήσεις και τα funds τους έχουν εξαπολύσει μια επίθεση εναντίον του βασικού δικαιώματος των πολιτών για μια αξιοπρεπή ζωή μέσω της πλήρους επικράτησης του νεοφιλελευθερισμού που βλέπει παντού μόνο κέρδη σε βάρος του πλανήτη και των κατοίκων του.

Η νέα τεχνολογία (διαδίκτυο, τεχνητή νοημοσύνη) αντί να χρησιμοποιηθεί για την απελευθέρωση των πολιτών από τις δυσκολίες της καθημερινότητας, χρησιμοποιείται ως εργαλείο έμμεσου ελέγχου και εξανδραποδισμού τους.

Το σύστημα διεθνούς συνεργασίας που θεμελιώθηκε μεταπολεμικά και έδωσε μια δημοκρατική ανάσα και μια ασφάλεια στο πλανήτη, βρίσκεται σε πλήρη αποσύνθεση με την επικράτηση ξανά του κανόνα του ισχυρού και των κάθε είδους αυταρχισμών με καταπάτηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, του κράτους δικαίου, των συλλογικών αγαθών, του δημόσιου συμφέροντος, της αξιοπρέπειας μας και τελικά της ίδιας μας της ζωής. Το «νέο σύστημα εξουσίας» έχει ταυτόχρονα καταφέρει να αλλοιώσει το σημαντικότερο κώδικα επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, τις έννοιες των λέξεων, χρησιμοποιώντας τις για να τις απαξιώσει και για να σπείρει την απογοήτευση στους πολίτες ότι «όλοι ίδιοι είμαστε» και ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση (ΤΙΝΑ).

Όλα αυτά έχουν δημιουργήσει ένα νέο παγκόσμιο μεταναστευτικό κύμα προς περιοχές περισσότερο ασφαλείς και ελκυστικές για κατοικία και απασχόληση. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο σε μια χώρα όπως η Ελλάδα που «έχασε» 500 χιλιάδες εκπαιδευμένους νέους που δεν μπορούσαν να παραμείνουν στη χώρα, ενώ ταυτόχρονα η περιφέρεια φθίνει γιατί δεν έχει τις προϋποθέσεις να συγκρατήσει τον πληθυσμό της και ιδιαίτερα τους νέους.

 Η ανατροπή αυτής της κατάστασης απαιτεί αλλαγή των μηχανισμών αυταρχικής και αυθαίρετης εξουσίας σε μηχανισμούς προοδευτικής, δημοκρατικής διακυβέρνησης με τη δημιουργία τοπικών, εθνικών και παγκόσμιων δομών που θα έχουν ως αποστολή την εξασφάλιση της περιβαλλοντικής, κοινωνικής και οικονομικής ανθεκτικότητας με στόχο την ανθρώπινη ευημερία μέσα σε ένα υγιές περιβάλλον όπως περιγράφουν οι Παγκόσμιοι Στόχοι της Βιώσιμης Ανάπτυξης μέσα από μια αυξημένη και ισότιμη συνεργασία όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Αυτό απαιτεί βελτίωση του κοινωνικού κεφαλαίου και ειδικά της δημιουργίας εμπιστοσύνης (και όχι του φόβου) προς τους θεσμούς που ειδικά στη χώρα μας και σε σύγκριση με το σύνολο των χωρών της δυτικής Ευρώπης βρίσκεται στα τάρταρα.

Σε μια προοδευτική διακυβέρνηση οφείλουμε να δώσουμε όραμα και προοπτική στα μέλη της κοινωνίας που αισθάνονται παραγκωνισμένα από το σύστημα. Να τους βοηθήσουμε να βρουν την αξιοπρέπεια τους που έχει χαθεί κάτω από τα θεσμικά, κοινωνικά και οικονομικά συντρίμμια που δημιούργησαν οι αυταρχικές και με νεοφιλελεύθερο προσανατολισμό κυβερνήσεις που ενισχύθηκαν από τις αλλεπάλληλες κρίσεις. Και το όραμα αυτό είναι να υπηρετήσουμε το δικαίωμα να ζούμε στο τόπο μας, στη χώρα μας, στο πλανήτη μας με αξιοπρέπεια και ασφάλεια.

Ο ρόλος του αναπτυξιακού σχεδιασμού είναι να θέσει «προοδευτικούς» στόχους και χρησιμοποιήσει διαφορετικά εργαλεία (πχ. κοινωνική οικονομία) για να εξασφαλίσει περισσότερα και δικαιότερα κατανεμημένα οφέλη σε μια συντεταγμένη πορεία υλοποίησης του οράματος. Μια στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης μπορεί να έχει διαφορετικές και διαρκώς ενισχυόμενες δοσολογίες «βιωσιμότητας» με βάση τα όσα συμβαίνουν στον παγκόσμιο περίγυρο. Η καθυστέρηση της εφαρμογής τους δεν μπορεί να έχει ως δικαιολογία την απώλεια ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, αλλά αντίθετα η επιτάχυνση τους προσθέτει ανταγωνιστικότητα για μια χώρα που μπορεί να γίνει παγκόσμιο υπόδειγμα βιωσιμότητας και ελκυστικότητας.

Ο τόπος και οι συνθήκες κατοικίας δεν μπορεί να είναι απλά το αποτέλεσμα των μηχανισμών της αγοράς. Η παραμονή με ασφάλεια και αξιοπρέπεια στον τόπο που θέλει ο καθένας μας να ζήσει είναι δικαίωμα που μια προοδευτική διακυβέρνηση οφείλει να εξασφαλίζει.  Είναι το όραμα μας.