Νησιωτικότητα – Από τις θεωρητικές διακηρύξεις σε μια πραγματική στρατηγική

 

• Το δικαίωμα των ανθρώπων να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους πρέπει να γίνει ο πυρήνας μιας νέας πολιτικής για τα νησιά, με συγκεκριμένους στόχους, θεσμικά εργαλεία και μέτρα σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Άρθρο του Γιάννη Σπιλάνη στο https://thefaq.gr/nisiotikotita-apo-tis-theoritikes-diakiryxeis-se-mia-pragmatiki-stratigiki/

Οι αποκλίσεις από τους οικονομικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης των νησιών οφείλονται σε πολιτικές που δεν έλαβαν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, δημιουργώντας χαμηλή ελκυστικότητα και ανταγωνιστικότητα. Το αποτέλεσμα είναι να έχουμε είτε νησιά με υψηλή τουριστική ένταση, δύο «ακραίων» μη βιώσιμων εποχών, με έντονη πίεση στις τοπικές κοινωνίες, είτε νησιά σε συρρίκνωση, είτε έναν συνδυασμό και των δύο, παρά τον τουρισμό.

Οραμα – Στόχος – Αρχές
Μια πραγματική στρατηγική για τη νησιωτικότητα δεν μπορεί να εξαντλείται σε αποσπασματικές παρεμβάσεις ή σε μέτρα που επιχειρούν απλώς να αμβλύνουν εκ των υστέρων τις συνέπειες της νησιωτικότητας. Χρειάζεται ένα διαφορετικό πλαίσιο σχεδιασμού, που θα ξεκινά από τις ιδιαιτερότητες του νησιωτικού χώρου και θα συνδέει το όραμα για το μέλλον των νησιών με σαφείς στόχους, συγκεκριμένες αρχές και τα κατάλληλα θεσμικά και χρηματοδοτικά εργαλεία για την εφαρμογή τους.

• Οραμα: Το δικαίωμα της παραμονής (και προσέλκυσης) κατοίκων με αξιοπρέπεια και ποιότητα ζωής με έμφαση στους νέους (και εκπαιδευμένους)
• Στόχος: Οι πολιτικές πρέπει να έχουν πρωτεύοντα στόχο τους τόπους και τους ανθρώπους τους με ισχυρό ρόλο του κράτους στη ρύθμιση της αγοράς, ειδικά στα μικρά νησιά και όχι την εξωγενή οικονομική μεγέθυνση μέσω του real estate
• Αρχές: Ποιοτικά, πράσινα και ίσων ευκαιριών νησιά, εργαστήρια πολύπλευρης καινοτομίας
• Εργαλεία: αναβάθμιση της ΓΓΑΙΝΠ, ενίσχυση της αυτοδιοίκησης και δέσμευση πόρων από το νέο Σχέδιο Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης με στόχο την υλοποίηση ενός αναθεωρημένου σχεδίου GReco Islands, με στόχο τη βιώσιμη μετάβαση όλων των νησιών

Προτάσεις μέτρων πολιτικής
Η μετάβαση, από τις γενικές διακηρύξεις σε μια ουσιαστική νησιωτική πολιτική, προϋποθέτει συγκεκριμένες παρεμβάσεις, με σαφές θεσμικό πλαίσιο, αρμοδιότητες και πόρους. Απαιτεί ταυτόχρονα συντονισμένη δράση σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο αλλά και θεσμική ενίσχυση των μηχανισμών σχεδιασμού, εφαρμογής και αξιολόγησης της πολιτικής για τα νησιά. Σε αυτή την κατεύθυνση προτείνονται τα ακόλουθα μέτρα…

Α. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με βάση το άρθρο 175 της συνθήκης
• Εφαρμογή Ρήτρας Νησιωτικότητας στη κοινοτική νομοθεσία
• Δομή παρακολούθησης και αξιολόγησης της υλοποίησης της στρατηγικής νησιωτικότητας
• Κρατικές ενισχύσεις. Διεύρυνση των εξαιρέσεων από το δίκαιο του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι οι ενισχύσεις στις νησιωτικές επιχειρήσεις δεν στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό (με όριο τζίρου και απασχολούμενων υψηλότερο από αυτό του γενικού για ΜμΕ) και αύξηση του ορίου για το deminimis
• Χρηματοδότηση της εφαρμογής μεταφορικού ισοδυνάμου από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και επέκταση του στις υπόλοιπες υπηρεσίες δημοσίου συμφέροντος (νησιωτικό ισοδύναμο)
• Μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ σε όλα τα νησιά

Β. Σε εθνικό επίπεδο: ειδικές πολιτικές με βάση το άρθρο 101 του συντάγματος και το άρθρο 32 του Ν. 4150/2013 περί ρήτρας νησιωτικότητας – νησιωτικό ισοδύναμο
• Ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις για τη λειτουργία της νησιωτικής Αυτοδιοίκησης: αρμοδιότητες, δομές, προσωπικό με στόχο τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό και δημόσια διαχείριση σε επίπεδο νησιού με τη Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση σε επιτελικό (σχεδιαστικό και υποστηρικτικό) και όχι εκτελεστικό ρόλο
• Ειδική αναπτυξιακή στρατηγική (με έμφαση στη παραγωγική ανασυγκρότηση με «φρένο» στη τουριστική επέκταση/real estate και έμφαση στη διαφοροποίηση της οικονομίας) για τον νησιωτικό χώρο στο πλαίσιο της εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής με ομαδοποιήσεις περιοχών βάσει των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους (αστικές/περι-αστικές, αγροτικές, ορεινές, παράκτιες, νησιωτικές) με έμφαση στην ολοκληρωμένη διαχείριση των νησιών και τη κυκλική οικονομία
• Ειδική ενεργειακή πολιτική με έμφαση στην εξοικονόμηση ενέργειας & ΑΠΕ μικρής κλίμακας, ενεργειακές κοινότητες με στόχο το μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα.
• Ειδικός σχεδιασμός πολιτικής προστασίας με έμφαση στη πρόληψη (πυρκαγιές, πλημμύρες) με διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος κάτω από τη πίεση της κλιματικής αλλαγής
• Ειδικό σχέδιο διαχείρισης νερού, υγρών και στερεών αποβλήτων και πράσινων υποδομών-οικισμών με οδηγό τη φύση και τη κυκλική οικονομία
• Συνδυασμένες μεταφορές (πλοία, υδροπλάνα, αεροπλάνα, εμπορικά πλοία) με αναδιάρθρωση δικτύων. Χρηματοδότηση για κατασκευή νέων πλοίων για άγονες (ιδιαίτερα τις τοπικές άγονες γραμμές). Ηλεκτροκίνηση πλοίων. Δημιουργία Φορέα Διαχείρισης Νησιωτικών Μεταφορών.
• Τοπικά Σχέδιο Βιώσιμης Κινητικότητας με ενίσχυση των τοπικών μέσων μεταφοράς.
• Ειδικό σχέδιο τυπικής και άτυπης εκπαίδευσης και κατάρτισης
• Ειδικός σχεδιασμός για τη παροχή υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής πρόνοιας με έμφαση στη πρόληψη
• Ειδικό σχέδιο δημιουργίας κοινωνικής κατοικίας για δημόσιους λειτουργούς και νέους

Γ. Θεσμική Ενίσχυση:
• Αναβάθμιση της ΓΓΑΙΝΠ σε επίπεδο ΓΓ Κυβέρνησης ή Αντιπροέδρου Κυβέρνησης λόγω της ανάγκης οριζόντιου συντονισμού πολιτικών (ενίσχυση αποτελεσματικότητας) με μεταφορά της ακτοπλοϊας
• Σύσταση Εθνικού Συμβουλίου Νησιωτικής Πολιτικής (ενίσχυση συμμετοχής)
• Σύσταση του Ερευνητικού Ινστιτούτου Νησιωτικής Πολιτικής για την επιστημονική υποστήριξη της χάραξης και της αξιολόγησης της νησιωτικής πολιτικής, που θα αποτελέσει ένα ουσιαστικό μηχανισμό στήριξης (ενίσχυση τεκμηρίωσης)