Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια που εκπονούνται έφεραν και πάλι στο προσκήνιο το διαχρόνικό πρόβλημα της εκτός οικισμού δόμησης. Η διαχρονική απόψη του ΣτΕ αλλά και πολλών νομικών υποστηρίζουν ότι είναι αντισυνταγματική και ότι πρέπει να καταργηθεί (https://dasarxeio.com/2026/05/18/150677/
).
Η αντίπαλοι της άποψης αυτής στηρίζονται στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας υποστηρίζοντας ουσιαστικά ότι ο καθένας μπορεί να χτίσει ότι θέλει όπου θέλει, ανεξαρτήτως επιφάνειας και πρόσβασης. Υπονοούν μάλιστα ότι έτσι διαμορφωθηκε η χώρα μέχρι σήμερα.
Δύο ενστάσεις:
- η πρώτη αφορά ότι ειδικά η Ελλάδα διαμορφώθηκε με συνετικούς οικισμούς εκτός ελάχιστων εξερέσεων για μια σειρά από οικονομικούς και κοινωνικούς λόγους
- η δεύτερη αφορά ότι όποιος πήγαινε μακρυά τα έβγαζε πέρα μόνος τους και δεν απαιτούσε τη βοήθεια της κοινότητας και σήμερα του δήμου/κράτους για να του πάει νερό, ηλεκτρικό, δρόμο κλπ
Και βέβαια αυτή η επιλογή είχε μια οικονομική σκοπιμότητα που συνδεόταν με την αγροτική παραγωγή, ενώ τα κτίσματα -πάλι εκτός εξαιρέσεων- ήταν μικρά έως και πάρα πολύ μικρά και σπάνια μόνιμης διαμονής. Σήμερα αυτό μπορεί να συνδεθεί με τον αγροτουρισμό, τον οικοτουρισμό και τον περιπατητικό τουρισμό με τη δημιουργία ecolodge όπου πραμγατικά θα ζείς τη φύση και θα συμβάλεις στην αναζοωγόνηση της και στη στήριξη/ανάπτυξη μιας ποιοτικής ήπιας αναγεννητικής αγροτικής παραγωγής
Τώρα τι τα θέλουμε τα σπίτια εκτός οικισμού; Από τη πλευρά των πωλητών οικοπέδων ή σπιτιών για να κερδίσουν χρήματα. Από τη πλευρά των αγοραστών να ζήσουν (κυρίως στις διακοπές τους) στη φύση, στην ησυχία, με θέα ή και να βγάλουν χρήματα νοικιάζοντας το.
Αν το έκαναν όπως μέχρι πριν έναν αιώνα, δηλαδή χωρίς υποδομές αλλά με αυτάρκεια θα μπορούσαμε να πούμε δικαίωμα τους: να έχουν τα φωτοβολταϊκά πάνελ, τη δική τους στέρνα του νερού και να περπατάνε με τα πόδια μέχρι τη δημοσιά (όπως ξέραμε από τα μυθιστορήματα) ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΜΟΝΟΙ ΝΟΜΙΜΟΙ ΔΡΟΜΟΙ, ενώ τα σκουπίδια τους μπορούν να τα δίνουν στις κότες τους και τα μη αποδομούμενα να τα κρατάνε στο χωράφι τους. Την ανάγκη τους να την .......δεν συνεχίζω.
Ομως δεν είναι έτσι. Τα θέλουν όλα και μάλιστα τα απαιτούν γιατί ισχυρίζονται ότι πλήρωσαν πολλά για το οικόπεδο και για να χτίσουν το σπίτι (που κανείς δεν τους το επέβαλε). Και πάνω από όλα έχουν άδεια. Αρα η πολιτεία φταίει και είναι υποχρεωμένη να τα φτιάξει όλα.
Προφανώς όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι το κόστος για τη πολιτεία και μάλιστα για τους δήμους είναι τεράστιο. Να προσθέσω το πρόβλημα που δημιουργείται για τον συνολικό υδροφόρο όταν κάνουν γεώτρηση. Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα είναι ότι απαιτούν να σταματήσουν οι παραδοσιακές δραστηριότητες της υπαίθρου, κυρίως η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία γιατί τους ενοχλούν με αποκορύφωμα ότι βρίσκουν μέλισσες στη πισίνα τους. Εχουμε ξεφύγει.
Οι οπαδοί της εκτός οικισμού δόμησης συνήθως κρύβονται πίσω από τους "φτωχούς" ντόπιους που θέλουν να κάνουν ένα σπιτάκι για τα παιδιά τους και δεν μπορούν ή για όσους θέλουν να πάνε να εγκατασταθούν στον τόπο και δεν βρίσκουν σπίτια. Προφανώς και οι ντόπιοι πολύ σπάνια θέλουν να χτίσουν 250 τμ για ιδιοκατοίκηση και πολύ περισσότερο 5 ή 10 μεζονέτες.
Ταυτόχρονα επικαλούνται ότι η εφορία όταν πήραν κληρονομιά το συγκεκριμένο αγροτεμάχιο τους το φορολόγησε ως οικόπεδο. Και εδώ έχουν δίκιο. Η εφορία αποτελεί τη πρώτη στρέβλωση του συστήματος και ειδικά στη κληρονομιά που δεν υπάρχει υπεραξία να την εισπράττει προκαταβολικά οδηγώντας συχνά σε πώληση για να πληρωθεί ο φόρος. Φαύλος κύκλος με ευθύνη του υπουργείου Οικονομικών που έπρεπε να είχε διορθωθεί ήδη.
Και εδώ θα έρθω σε μια δεύτερη στρέβλωση που πραγματοποιείται κάτω από τα μάτια μας: θέλουμε τον περιορισμό της εκτός οικισμού δόμησης ως ανορθολογικό και αντισυνταγματικό; Τότε πρέπει να μπορούμε να διοχετεύσουμε τη ζήτηση μέσα στους οικισμούς. Και εδώ έρχεται η απόφαση του ΣτΕ που λεέι ότι οι οικισμοί που χαράχτηκαν το 1985 ήταν πολύ μεγάλοι και έγιναν από αναρμόδια πρόσωπα. Ομως αν περιορίσεις τους οικισμούς, η ζήτηση θα πάει εκτός οικισμού που πάλι το ΣτΕ (και σωστά) δεν την θέλει. Επομένως οι "μεγάλοι" (όσο χρειάζεται) οικισμοί είναι μονόδρομος αν θέλουμε να περιοριστεί η εκτός οικισμού δόμηση. Προφανώς και αυτή με κανόνες τόσο οριζόντιους, όσο και τοπικούς αφού δεν μιλάμε για οικισμούς και χώρο με τα ίδια χαρακτηριστικά (παραδοσιακοί και μη, ορεινοί, πεδινοί, παράκτιοι κλπ).
Και ας πάμε στον τουρισμό. Τι τουρισμό θέλουμε; Ας το απλοποιήσουμε. "Ζήσε όπως οι ντόπιοι" ή "ζήσε στο resort"? Η Ελλάδα και πολύ σωστά βασίστηκε στο πρώτο. Επομένως θέλουμε τους τουρίστες "κοντά μας" για να έχουμε αυτή την "ανθρώπινη επαφή" που γράφουν και τα εγχειρίδια του τουρισμού. Πως; Ας κάνουμε ένα σχέδιο για αυτό το μοντέλο ανάπτυξης και το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο του τουρισμού είναι μια ευκαιρία που όμως δεν αξιοποιείται. Το αντίθετο μάλιστα κάνει. Ενισχύει την εκτός οικισμού δόμηση με όσα αρνητικά αναφέραμε προηγούμενα (και πολλά άλλα που δεν αναφέραμε καν).
Πρέπει να συμφωνήσουμε σε κάτι: η εκτός οικισμών δόμηση πρέπει να είναι η τελευταία καταφυγή όταν η ζήτηση υπερβαίνει τη χωριτικότητα των οικισμών και πρέπει να γίνεται είτε με επέκταση του οικισμού ή με νέα πολεοδόμηση σε ένα άλλο πρόσφορο σημείο (δηλαδή που να μην πλημμυρίζει ή να καταστρέφει υδροφόρο ορίζονται, που να μην καταστρέφει παραγωγική γη, που να μην καταστρέφει σημαντικά οικοσυστήματα κλπ).
Η χωροταξία και πολεοδόμηση πρέπει να γίνεται όχι με γνώμονα το ιδιωτικό κέρδος αλλά το δημόσιο συμφέρον και την ευημερία/ευζωία της κοινωνίας. Και η δόμηση να προσαρμόζεται σε αυτούς τους κανόνες.
Ας ανοίξει επιτέλους μια οργνανωμένη συζήτηση σε αυτή τη χώρα για τα μεγάλα θέματα που την απασχολούν.